Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 61

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 61

Language
Sanskrit

61.47

saptāhātparato kuryyācchārīravraṇavat kriyām

61.48

triphalācūrṇasaṃyukto guggulurvaṭakīkṛtaḥ
niryantraṇo vibandhaghno vraṇaśodhanaropaṇaḥ

61.49

amṛtāpaṭolamūla triphalātrikaṭukamindrānām
samabhāgānā cūrṇaṃ sarvasamo guggulorbhāgaḥ

61.50

prativāsaramekaikaṃ khādedakṣapramāṇā guṭikām
jetuṃ vraṇānvātāsṛggulmodaraśvayathurogādīn

61.51

jātīnimbapaṭolapatrakaṭukā dārbīninnāsārivā
mañjiṣṭhābhayasikthatutthamadhukainaiktāhvabījaiḥ samaiḥ
sarpiḥ siddhamanena sūkṣmavadanā marmāśritāḥ srāviṇo
gambhīrāḥ sarujo vraṇāḥ sagartakāḥ śuddhyanti rohanti ca

61.52

vṛddhavaidyopadeśena pāramparyopadeśataḥ
jātaughṛte tu saṃsiddhe kṣeptavya sikthaka budhaiḥ

61.53

tiktāsikthaniśāyaṣṭī naktāhvāphalapallavaiḥ
paṭolamālatīnimbapatrairvraṇyaṃ mṛta ghṛtam

61.54

jātinimbapaṭolānāṃ naktamālasya pallavāḥ
sikthaṃ samadhu kaṃ kuṣṭhaṃ dve niśe kaṭurohiṇī

61.55

mañjiṣṭhā padmakaṃ lodhramabhayānīlamutpalam
tutthakaṃ śārivābījaṃ naktamālasya dāpayet

61.56

etāni samabhāgāni piṣṭvā tailaṃ vipācayet
viṣavraṇe samutpanne sphoṭike kaṅkurogake

61.57

dadruvisarparogeṣu kīṭaduṣṭeṣu sarvathā
sadyaḥ śastraprahāreṣu dagdhaviddheṣu caiva hi

61.58

nakhadantakṣate dehe duṣṭamāṃsāpakarṣaṇe
prokṣaṇārthamidaṃ tailaṃ hitaṃ śodhanaropaṇam

61.59

śarapuṅkhālāṅgalī citrakarāmaṭharasonasindhuvaraiḥ
saviṣāmayaiḥ samāṃśaiḥ kaṭutailasādhita vidhinā

61.60

viparītamallasaṃjñaṃ tailaṃ duṣṭavraṇaṃ tathā nār̤īm
bahubheṣajairasādhyā mapathyabhoktuśca nistudati

61.61

kuṭhārakātpalaśataṃ kvāthayedrulvaṇe'mbhasi
tena pādāvaśeṣeṇa tailaprasthaṃ vipācayet

61.62

kalkaiḥ kuṭhārāpāmārgaproṣṭhikāmakṣikāsu ca
etattailaṃ kuṭhārasya śodhanaṃ vraṇaropaṇam

61.63

nār̤īṣu paramābhyaṅgo nijāstrāgantukeṣu ca
dūrvāsvarasasaṃsiddhaṃ tailaṃ kampillakena vā
dārbītvacaśca kalkena pradhānaṃ vraṇaropaṇam

61.64

alāṃśikharikāmūlaṃ piṣṭvā tailaṃ vipācayet
nūlatailamiti khyāta mabhyaṅgānnūlakānvitaḥ

61.65

ye vraṇāstrivrattāḥ keciccharīrāgantavaḥ sadā
ropaṇārthaṃ bhiṣak teṣā midaṃ tailaṃ prayojayet

61.66

amṛtāgugguluḥ śreṣṭho hitaṃ tailañca vajrakam

61.67

viḍaṅgatriphalāvyoṣa cūrṇaṃ guggulunā samam
sarpiṣā vaṭakī kṛtya khādedvā hitabhojanam

61.68

duṣṭavraṇāpacīmeha kuṣṭhanāḍīviśodhanaḥ
trikaṭutriphalāmusta viḍaṅgāmṛtacitrakam
paṭolapippalīmūlaṃ hapuṣā suradāru ca

61.69

tumbaru puṣkaraṃ cavya viśālā rajanīdvayam
viḍaṃ sauvarcala kṣāra saindhavaṃ gajapippalī

61.70

yāvantyetāni sarvāṇi tāvaddviguṇagugguluḥ
kolapramāṇāṃ guṭikā bhakṣayenmadhunā saha

61.71

kāsa śvāsaṃ tathā śotha marśāṃsi ca bhagandaram
hṛcchūla pāśrvaṃśūlañca kukṣivastigude rujam

61.72

aśmarīmūtrakṛcchrañca hyantravṛddhiṃ tathā kṣamīn

61.73

cirajvaropasṛṣṭānāṃ kṣayopahatacetasām
ānāhañca tathonmādaṃ kuṣṭhānyaṣṭodarāṇi ca

61.74

nāḍīduṣṭavraṇān sarvān pramehān ślīpadaṃ tathā
saptaviṃśatiko nāmnā gugguluḥ prathito mahān
dhanvantarikṛto hyeṣaḥ sarvaroganiṣūdanaḥ

61.75

tatra snigdhaṃ rūkṣaṃ vāśritya dravyamagnirdahati | agnisantapto
hi snehaḥ sūkṣmamārgānusāritvāt tvagādīṃstu praviśyāśu
dahati | tasmāt snehadagdhe'dhikā rujo bhavanti | tatra
pluṣṭaṃ durddagdhaṃ samyagdagdhamatidagdhamiti caturvidhaṃ bhavatyagnidagdham | tatra vivarṇamātraṃ puṣyate tatpluṣṭaṃ yatrottiṣṭhanti sphoṭāstīvradāhavedanāścirādevopaśāmyanti taddurdagdham | samyagdagdhamavagāḍhaṃ tālavarṇaṃ susthitaṃ pūrvalakṣaṇasaṃyuktaṃ ca | atidagdhe
tvaṅmāṃsāvalambanaṃ gātraviśleṣaṇaṃ śirāsnāyusandhyasthi vyāpādanamatimātravedanā jvaradāhapipāsā mūrcchāśvāsopadravā bhavanti
vraṇāścāsya cireṇoparohanti uparūḍhā vivarṇā bhavanti | iti
vraṇaḥ pluṣṭādibhedena vahnidagdhaścaturvidho bhavati
pluṣṭasyāgnipratapanaṃ kuryāduṣṇaṃ tathauṣadham
śītāmuṣṇāñca durdagdhe kriyāṃ kuryyāttataḥ punaḥ

61.76

ghṛtalepanasekāṃstu śītānevāsya kārayet

61.77

atidagdhe tu śīrṇāni māṃsānyuddhṛtya śītalām
kriyāṃ kuryācca tāṃ kāle śālitaṇḍulacandanaiḥ
tindukyā tvak kaṣāyairvā ghṛtamiśraiḥ pralepayet

61.78

samyagdagdhe tugākṣīrīplakṣacandanagairikaiḥ
sāmṛtaiḥ sarpiṣā yuktairālepaṃ kārayedbhiṣak

61.79

pathyā karddamajīraka madhu sikthakasarjjamiśritaṃ lepāt
gavyaṃ ghṛtamapaharati pāvakajanitaṃ vraṇaṃ sadyaḥ

61.80

antaradhūmakuṭhārako dahanajaṃ lepānnihanti vraṇam
aśvatthasya ca śuṣkavalkalakṛtaṃ cūrṇaṃ tathā guṇḍanāt
abhyaṅgādvinihanti tailamakhilaṃ gaṇḍūpadaiḥ sādhitam
piṣṭvā śālmalitūlakairjalagatā lepāttathā bālukā

61.81

dagdhayavabhasmacūrṇaṃ tilatailāktaṃ pralepanādacirāt
harati śikhidāhadagdhaṃ bhūyo'bhyaṅgādgaṇāccāśu

61.82

pittavidradhivīsarpaśamanaṃ lepanādikam
agnidagdhe vraṇe samyak prayuñjīta vicakṣaṇaḥ

61.83

śubhrā purātanī daghnā vāriṇā paripeṣitā
lepanaṃ tailadagdhasya visphoṭavyādhināśanam

61.84

akṣijeṣu tu karttavyamidamāścyotanaṃ hitam
śelutvak triphalā dārvī kvātho rocanayā yutaḥ
snuhyarkakṣīrasikte'kṣiṇi gavyaṃ sarpiniṣecayet

61.85

madhūcchiṣṭaṃ samadhukaṃ lodhraṃ sarjarasaṃ tathā
mañjiṣṭhāṃ candanaṃ mūrvvāṃ piṣṭvā sarpirvipācayet

61.86

sarveṣāmagnidagdhānāṃ vraṇaropaṇamuttamam
ubhe haridre mañjiṣṭhā madhukaṃ lodhrakaṭphalam
kampillaṃkasubhe mede lāṅgalīmūlameva ca

61.87

pippalī triphalā caiva nimbapatrañca kārṣikam
kapilāyā ghṛtaprasthaṃ pacettaddviguṇaṃ payaḥ

61.88

paladvayañca sikthasya siddhapūte ca dāpayet
lāṅgalīkaṃ ghṛtaṃ nāma vraṇānāṃ ropaṇaṃ param

61.89

agnidagdhe visarpe ca kīṭalūtā vraṇeṣu ca
cirottheṣu ca duṣṭeṣu nāḍīmarmāśriteṣu ca

61.90

siddhaṃ kaṣāyakalkābhyāṃ paṭolyāḥ kaṭutailakam
dagdhavraṇarujāsrāva dāhavisphoṭanāśanam

61.91

candanaṃ vaṭaśṛṅgāṃśca mañjiṣṭhā madhukaṃ tathā
prapauṇḍarīkaṃ mūrvvāṃ ca pataṅga dhātakī tathā

61.92

etaistaila vipaktavya sarpiḥ kṣīrasamāyutam
agnidagdhe vraṇe śreṣṭhaṃ tatkṣaṇādropaṇaṃ param

61.93

amlaṃ dadhica śākañca māṃsamānūpavārijam
kṣīraṃ gurūṇi cānnāni vraṇinaḥ parivarjayet

61.94

vātāsramasrutaṃ duṣṭaṃ saśotha grathitaṃ vraṇam
kuryyātsadāha kaṇḍvāḍhyaṃ vraṇagranthiriti smṛtaḥ

61.95

kṣārasūtraṃ prayuñjīta duṣṭavraṇaharaṃ vidhim
kampillakaṃ viḍaṅgāni tvaca dārvyāstathaiva ca
piṣṭvā taila vipaktavya vraṇagranthiharaṃ param

Linked texts (9)