Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 64

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 64

Language
Sanskrit

64.1

atha bhagandaranidānamāha
gudasya dvyaṅgule kṣetre pārśvataḥ piḍakārttiṛt
bhinno bhagandaro jñeyaḥ sa ca pañcavidho mataḥ

64.2

kaṭīkapālanistoda dāhakaṇḍūrujādayaḥ
bhavanti pūrvarūpāṇi bhaviṣyati bhagandare

64.3

kaṣāyarūkṣairatikopito'nilasvapānadeśe piḍakā karoti yām
upekṣaṇātpākamupaiti dāruṇa rujāṃ ca bhinnāruṇaphenavāhinī

64.4

tatrāgamo mūtrapurīṣaretasāṃ vraṇairanekaikaiḥ śataponakaṃ vadet

64.5

prakopaṇaiḥ pittamatiprakopitaṃ karoti raktāṃ piḍakāṃ gudāśritām
tadāśu pākā himapūyavāhinīṃ bhagandaraṃ coṣṭraśirodharaṃ vadet

64.6

kaṇḍūyano ghanastrāvī kaṭhino mandavedanaḥ
śvetāvabhāsaḥ kaphajaḥ parisrāvī bhagandaraḥ

64.7

bahuvarṇarujāsrāvaḥ piḍakā gostanopamāḥ
śambūkāvarttagatikaḥ śambūkāvarttako mataḥ

64.8

kṣatādgatiḥ pāyugatā vivarddhate hyupekṣaṇātsā kṛmibhirvidāryyate
prakurvate mārgamanekadhā mukhairvaṇaistamunmārgibhagandaraṃ vadet

64.9

ghorāḥ sādhayituṃ duḥkhāḥ sarva eva bhagandarāḥ
teṣvasādhyastridoṣotthaḥ kṣatajaśca viśeṣataḥ

64.10

vātamūtrapurīṣāṇi kṛmayaḥ śukramèva ca
bhagandarāt sravantastu nāśayanti tamāturam

64.11

athāsya pir̤akāmeva tathā yatnādupācaret
śuddhyāsrutisekādyairyathā pākaṃ na gacchati

64.12

vaṭapatreṣṭakāśuṇṭhī guḍūcī sapunarnavāḥ
supiṣṭaḥ piḍakāvasthe lepaḥ śasto bhagandare

64.13

piḍakānāṃpākānāmapatarpaṇapūrvakam
karma kuryyādvirekāntaṃ bhinnānāṃ vacyate kriyā

64.14

eṣaṇīpāṭanakṣāra vahnidāhādikaṃ kramam
vidhāya vraṇavatkāyaṃ yathā doṣa yathā kramam

64.15

payaḥ piṣṭaistilairājya madhukaiśca suśītalaiḥ
bhagandare praśasto'yaṃ sarakte vedanāvati

64.16

sumanā vaṭapatrāṇi guḍūcīviśvabheṣajam
saindhavaṃ takrapiṣṭañca lepāddhanti bhagandaram

64.17

citrattilā nāgadantī mañjiṣṭhā saha sarpiṣā
utsādanaṃ bhavedetatsaindhavakṣaudrasayutam

64.18

khadirāmburato bhūtvā kaṣāya traiphalaṃ pivet
mahiṣākṣaviḍaṅgānā bhagandaravināśanam

64.19

śambūkramāṃsamaśnīyāt prakārairvyañjanādibhiḥ
ajīrṇavarjī māsena mucyate tu bhagandarāt

64.20

nyagrodhādirgaṇo yaśca hitaḥ śodhanaropaṇaḥ
tailaṃ ghṛta vā tatpakvaṃ bhagandaravināśanam

64.21

tilā jyotiṣmatī kuṣṭhaṃ lāṅgalī girikarṇikā
śatāhvā trivṛtā dantyaḥ śodhanāśca bhagandare

64.22

tilābhayākuṣṭhamariṣṭapatraṃ niśe balā lodhramagāradhūmam
bhagandare cāpyupadaṃśaje ca duṣṭavraṇe śodhanaropaṇāya

64.23

suhyarkadugdhadārvābhirvarttiṃ kṛtvā vicakṣaṇaḥ
bhagandaragatiṃ jñātvā pūrayettā prayatnataḥ
eṣā sarvaśarīrasthāṃ nāḍīṃ hanti na saṃśayaḥ

64.24

triphalārasasaṃyuktaṃ viḍālāsthipralepanam
bhagandaraṃ nihantyāśu duṣṭavraṇaharaṃ param

64.25

kuṣṭhaṃ trivṛttilā dantī māgadhyaḥ saindhavaṃ madhu
rajanītriphalātulya hitaṃ syādvraṇaśodhanam

64.26

rasāñjanaṃ haridre dve mañjiṣṭhā nimbapallavāḥ
trivṛttejovatī dantī valko nāḍīvraṇāpahaḥ

64.27

jyotiṣmatī lāṅgalī ca śyāmā dantī trivṛttilā
kuṣṭha śatāhvā golomī vargaḥ śodhana iṣyate

64.28

madhutailayutā vir̤aṅgasāra triphalāmā gadhikākaṇāṃśca līr̤hāḥ
kuṣṭhabhagandarapramehān kṣayanāḍīvraṇaropaṇā bhavanti

64.29

citrakārkau trivṛtpāṭhe malapūhvayamārakau
sudhāṃ vacāṃ lāṅgalikīṃ haritālaṃ suvarcikām

64.30

jyotiṣmatīñca saṃhṛtya tailaṃ dhīro vipācayet
etadviṣyandanaṃ nāma tailaṃ dadyādbhagandare
śodhanaṃ ropaṇañcaiva savarṇakaraṇaṃ tathā

64.31

niśārkakṣīrasindhūttha purāśvaharavatsakaiḥ
siddhamabhyañjana taila bhagandaraharaṃ param

64.32

karavīraniśādantī lāṅgalīlavaṇāgnibhiḥ
mātuluṅgakavahnādyaiḥ pacettailaṃ bhagandare

64.33

triphalāpurakṛṣṇānāṃ tripañcaikāśayojitā
guṭikā śothagulmārśobhagandaravatā hitā

64.34

nādyantare vraṇān kuryyādbhiṣak tu śataponake
tatasteṣvavarūḍheṣu śeṣā nāḍīrupācaret

64.35

vyādhau tatra bahucchidre bhiṣajā tu vijānatā
ardhalāṅgalikaḥ chedaḥ kāryo lāṅgaliko'pi ca

64.36

sarvato bhadrako vāpi kāryyo gotīrthako'pi vā
dvābhyāṃ samābhyāṃ pārśvābhyāṃ chedo lāṅgaliko mataḥ

64.37

hrasvamekataraṃ yattu so'rdhalāṅgalikaḥ smṛtaḥ
sevanīṃ varjayitvā tu caturddhā dārite gude

64.38

sarvatobhadrakaṃ cheda māhuḥ chedavido janāḥ
pārśvādāgataśastreṇa chedo gotīrthako mataḥ

64.39

sarvānrāsrāvamārgāṃstu dahedvaidyastathāgninā
athoṣṭragrīvameṣiṇyā chitvā kṣāraṃ nipātayet
pūtimāṃsavyapohārthamagniratra tu pūjitaḥ

64.40

utkṛtyā''srāvamārgantu parisrāviṇi buddhimān
kṣāreṇā''srāvitagati daheddhutavahena vā

64.41

gatimanviṣya śastreṇa chindyāt kharjūrapatrakam
candrārdhaṃ candravaktrañca sūcīmukhamavāṅmukham
chitvāgninā dahetsamyageva kṣāreṇa vā punaḥ

64.42

yeṣāntu śastrapatanāt vedanā hyatijāyate
tatrāśu tailenoṣṇena pariṣekaḥ praśasyate

64.43

āgantuje bhiṣaṅgāḍīṃ śastreṇotkṛtya yatnataḥ
jambvoṣṭhenāgnivarṇena taptayā vā śalākayā

64.44

dahedyathoktaṃ matimāṃ sta vraṇa susamāhitaḥ

64.45

vyāyāma maithunaṃ yuddhaṃ pṛṣṭhayāna gurūṇi ca
saṃvatsaraṃ pariharet uparūṭavraṇo naraḥ

Linked texts (14)