Cikitsasarasangraha (Vangasena) 64
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 64
- Language
- Sanskrit
64.1
atha bhagandaranidānamāha
gudasya dvyaṅgule kṣetre pārśvataḥ piḍakārttiṛt
bhinno bhagandaro jñeyaḥ sa ca pañcavidho mataḥ
64.2
kaṭīkapālanistoda dāhakaṇḍūrujādayaḥ
bhavanti pūrvarūpāṇi bhaviṣyati bhagandare
64.3
kaṣāyarūkṣairatikopito'nilasvapānadeśe piḍakā karoti yām
upekṣaṇātpākamupaiti dāruṇa rujāṃ ca bhinnāruṇaphenavāhinī
64.4
tatrāgamo mūtrapurīṣaretasāṃ vraṇairanekaikaiḥ śataponakaṃ vadet
64.5
prakopaṇaiḥ pittamatiprakopitaṃ karoti raktāṃ piḍakāṃ gudāśritām
tadāśu pākā himapūyavāhinīṃ bhagandaraṃ coṣṭraśirodharaṃ vadet
64.6
kaṇḍūyano ghanastrāvī kaṭhino mandavedanaḥ
śvetāvabhāsaḥ kaphajaḥ parisrāvī bhagandaraḥ
64.7
bahuvarṇarujāsrāvaḥ piḍakā gostanopamāḥ
śambūkāvarttagatikaḥ śambūkāvarttako mataḥ
64.8
kṣatādgatiḥ pāyugatā vivarddhate hyupekṣaṇātsā kṛmibhirvidāryyate
prakurvate mārgamanekadhā mukhairvaṇaistamunmārgibhagandaraṃ vadet
64.9
ghorāḥ sādhayituṃ duḥkhāḥ sarva eva bhagandarāḥ
teṣvasādhyastridoṣotthaḥ kṣatajaśca viśeṣataḥ
64.10
vātamūtrapurīṣāṇi kṛmayaḥ śukramèva ca
bhagandarāt sravantastu nāśayanti tamāturam
64.11
athāsya pir̤akāmeva tathā yatnādupācaret
śuddhyāsrutisekādyairyathā pākaṃ na gacchati
64.12
vaṭapatreṣṭakāśuṇṭhī guḍūcī sapunarnavāḥ
supiṣṭaḥ piḍakāvasthe lepaḥ śasto bhagandare
64.13
piḍakānāṃpākānāmapatarpaṇapūrvakam
karma kuryyādvirekāntaṃ bhinnānāṃ vacyate kriyā
64.14
eṣaṇīpāṭanakṣāra vahnidāhādikaṃ kramam
vidhāya vraṇavatkāyaṃ yathā doṣa yathā kramam
64.15
payaḥ piṣṭaistilairājya madhukaiśca suśītalaiḥ
bhagandare praśasto'yaṃ sarakte vedanāvati
64.16
sumanā vaṭapatrāṇi guḍūcīviśvabheṣajam
saindhavaṃ takrapiṣṭañca lepāddhanti bhagandaram
64.17
citrattilā nāgadantī mañjiṣṭhā saha sarpiṣā
utsādanaṃ bhavedetatsaindhavakṣaudrasayutam
64.18
khadirāmburato bhūtvā kaṣāya traiphalaṃ pivet
mahiṣākṣaviḍaṅgānā bhagandaravināśanam
64.19
śambūkramāṃsamaśnīyāt prakārairvyañjanādibhiḥ
ajīrṇavarjī māsena mucyate tu bhagandarāt
64.20
nyagrodhādirgaṇo yaśca hitaḥ śodhanaropaṇaḥ
tailaṃ ghṛta vā tatpakvaṃ bhagandaravināśanam
64.21
tilā jyotiṣmatī kuṣṭhaṃ lāṅgalī girikarṇikā
śatāhvā trivṛtā dantyaḥ śodhanāśca bhagandare
64.22
tilābhayākuṣṭhamariṣṭapatraṃ niśe balā lodhramagāradhūmam
bhagandare cāpyupadaṃśaje ca duṣṭavraṇe śodhanaropaṇāya
64.23
suhyarkadugdhadārvābhirvarttiṃ kṛtvā vicakṣaṇaḥ
bhagandaragatiṃ jñātvā pūrayettā prayatnataḥ
eṣā sarvaśarīrasthāṃ nāḍīṃ hanti na saṃśayaḥ
64.24
triphalārasasaṃyuktaṃ viḍālāsthipralepanam
bhagandaraṃ nihantyāśu duṣṭavraṇaharaṃ param
64.25
kuṣṭhaṃ trivṛttilā dantī māgadhyaḥ saindhavaṃ madhu
rajanītriphalātulya hitaṃ syādvraṇaśodhanam
64.26
rasāñjanaṃ haridre dve mañjiṣṭhā nimbapallavāḥ
trivṛttejovatī dantī valko nāḍīvraṇāpahaḥ
64.27
jyotiṣmatī lāṅgalī ca śyāmā dantī trivṛttilā
kuṣṭha śatāhvā golomī vargaḥ śodhana iṣyate
64.28
madhutailayutā vir̤aṅgasāra triphalāmā gadhikākaṇāṃśca līr̤hāḥ
kuṣṭhabhagandarapramehān kṣayanāḍīvraṇaropaṇā bhavanti
64.29
citrakārkau trivṛtpāṭhe malapūhvayamārakau
sudhāṃ vacāṃ lāṅgalikīṃ haritālaṃ suvarcikām
64.30
jyotiṣmatīñca saṃhṛtya tailaṃ dhīro vipācayet
etadviṣyandanaṃ nāma tailaṃ dadyādbhagandare
śodhanaṃ ropaṇañcaiva savarṇakaraṇaṃ tathā
64.31
niśārkakṣīrasindhūttha purāśvaharavatsakaiḥ
siddhamabhyañjana taila bhagandaraharaṃ param
64.32
karavīraniśādantī lāṅgalīlavaṇāgnibhiḥ
mātuluṅgakavahnādyaiḥ pacettailaṃ bhagandare
64.33
triphalāpurakṛṣṇānāṃ tripañcaikāśayojitā
guṭikā śothagulmārśobhagandaravatā hitā
64.34
nādyantare vraṇān kuryyādbhiṣak tu śataponake
tatasteṣvavarūḍheṣu śeṣā nāḍīrupācaret
64.35
vyādhau tatra bahucchidre bhiṣajā tu vijānatā
ardhalāṅgalikaḥ chedaḥ kāryo lāṅgaliko'pi ca
64.36
sarvato bhadrako vāpi kāryyo gotīrthako'pi vā
dvābhyāṃ samābhyāṃ pārśvābhyāṃ chedo lāṅgaliko mataḥ
64.37
hrasvamekataraṃ yattu so'rdhalāṅgalikaḥ smṛtaḥ
sevanīṃ varjayitvā tu caturddhā dārite gude
64.38
sarvatobhadrakaṃ cheda māhuḥ chedavido janāḥ
pārśvādāgataśastreṇa chedo gotīrthako mataḥ
64.39
sarvānrāsrāvamārgāṃstu dahedvaidyastathāgninā
athoṣṭragrīvameṣiṇyā chitvā kṣāraṃ nipātayet
pūtimāṃsavyapohārthamagniratra tu pūjitaḥ
64.40
utkṛtyā''srāvamārgantu parisrāviṇi buddhimān
kṣāreṇā''srāvitagati daheddhutavahena vā
64.41
gatimanviṣya śastreṇa chindyāt kharjūrapatrakam
candrārdhaṃ candravaktrañca sūcīmukhamavāṅmukham
chitvāgninā dahetsamyageva kṣāreṇa vā punaḥ
64.42
yeṣāntu śastrapatanāt vedanā hyatijāyate
tatrāśu tailenoṣṇena pariṣekaḥ praśasyate
64.43
āgantuje bhiṣaṅgāḍīṃ śastreṇotkṛtya yatnataḥ
jambvoṣṭhenāgnivarṇena taptayā vā śalākayā
64.44
dahedyathoktaṃ matimāṃ sta vraṇa susamāhitaḥ
64.45
vyāyāma maithunaṃ yuddhaṃ pṛṣṭhayāna gurūṇi ca
saṃvatsaraṃ pariharet uparūṭavraṇo naraḥ
Linked texts (14)
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit
- Nidāna (Mādhava Bhaṭṭa) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Bhaiṣhajyaratnāvalī — Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
- Nityanāthatantra — Sanskrit
- Parahitasaṃhitā — Śrīnātha Paṇḍita, Sanskrit
- Yogaratnasamuccaya (Anantakumāra) — Anantakumāra, Sanskrit
- Vīrasiṃha — Bhoja, Sanskrit
- Vīrasiṃhāvaloka — Vīrasiṃha, Sanskrit
- Añjananidāna — Agniveśa, Sanskrit