Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 65

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 65

Language
Sanskrit

65.1

atha upadaṃśanidānamāha
hastābhighātānnakhadantaghātādadhāvanādatyupasevanāt vā
yonipradoṣācca bhavanti śiśne pañcopadaṃśā vividhopacāraiḥ

65.2

satodabhedasphuraṇaiḥ sakṛṣṇaiḥ sphoṭairyavasyetyavanopadaṃśam
pītairbahukle dayutaiḥ sadāhaiḥ pittena raktātpiśitāvabhāsaiḥ

65.3

sakaṇḍū raiḥ śothayutairmahadbhiḥ śuklairghanaiḥ srāvayutaiḥ kaphena
nānāvidhasrāvarujopapanna masādhyamāhustrimalopadaṃśam

65.4

praśīrṇamāṃsa kṛmibhiḥ prajagdhaṃ muṣkāvaśeṣaṃ parivarjayecca

65.5

sañjātamātre na karoti mūḍhaḥ kriyā naro yo viṣaye prasaktaḥ
kālena śothaḥ kṛmidāhapākaḥ praśīrṇaśiśno mriyate sa tena

65.6

aṅkurairiva saṅghātairuparyupari saṃsthitaiḥ
krameṇa jāyate vartti stāmracūḍaśikhopamā

65.7

koṣasyābhyantare sandhau parvasandhigatāpi vā
liṅgavarttiriti khyātā liṅgārśa iti cāpare
savedanā picchilā ca duścikitsyā tridoṣajā

65.8

upadaṃśeṣu sādhyeṣu snigdhasvinnasya dehinaḥ
meḍhramadhye śirāṃ vidhyetpātayedvā jalaukasaḥ

65.6-2

haredubhayataścāpi doṣānatyarthamūrcchitān
sadyonirvṛtadoṣasya rukśothāvupaśāmyataḥ

65.10

yadi vā durbalo jantu rna ca prāptavirecanaḥ
nirūheṇa harettasya doṣānatyarthamūrcchitān
pāko rakṣyaḥ prayatne na śiśnakṣayakaro hi saḥ

65.11

prapauṇḍarīkayaṣṭyāhva saralāgurudārubhiḥ
sarāsnākuṣṭhapṛthvīkai rvātike lepasecane

65.12

niculairaṇḍabījāni yavagodhūmaśaktavaḥ
etaiśca vātajaiḥ snigdhaiḥ sukhoṣṇa saṃpralepayet

65.13

padmotpalamṛṇālaiśca sasarjārjunavetasaiḥ
sarpiḥ snigdhaiḥ samadhukaiḥ paittikaṃ saṃpralepayet

65.14

secayecca ghṛtakṣīra śarkarekṣu madhūdakaiḥ
athavāpi suśītena kaṣāyeṇa vaṭādinā

65.15

śālājakarṇāśvakarṇa dhavatvagbhiḥ kaphotthitam
surāpiṣṭābhiruṣṇābhiḥ satailābhiḥ pralepayet

65.16

āragvadhādikvāthena pariṣekañca dāpayet

65.17

nimbārjunārūyatkadambaśālā jambūvaṭodumbaravetasaiśca
prakṣālanālepakṛtāni kuryyāccūrṇe ca pittāsrabhavopadaṃśe

65.18

tvacodāruharidrāyāḥ śaṅkhanābhirasāñjanam
lākṣāgomayaniryāstailaṃ caudra ghṛta payaḥ

65.18-2

ebhistu piṣṭaistulyāṃśai rūpadaṃśaṃ pralepayet
vraṇāśca tena śāmyanti śvayathurdāha eva ca

65.20

upadaṃśadvaye'pye tāṃ pratyākhyāyācaret kriyām
tayoreva ca yā yogyā vīkṣya doṣabalābalam

65.21

śastreṇollekhayeccāpi pākamāgatamāśu ca
tamapohna tilaiḥ sarpiḥ kṣaudrayuktaiḥ pralepayet

65.22

vaṭaprarohārjunajambu pathyālodhraṃ haridrā ca hitaḥ pralepaḥ
sarvopavaṃśeṣvavarohaṇārthaṃ cūrṇañca kāyyaṃ vimalāñjanena

65.23

triphalāyāḥ kaṣāyeṇa bhṛṅgarājarasena ca
vraṇaprakṣālana kuryyādupadaśapraśāntaye

65.24

paṭolanimbatriphalākirātakvātha pibedvā khadirāsanābhyām
sagugguluṃ vā triphalāyuta vā sarvopavaśapaharaḥ prayogaḥ

65.25

nīlotpalāni kumuda padmaṃsaugandhikāni ca
upadaśeṣu cūrṇāni pradeho'ya praśasyate

65.26

bandhūkadalacūrṇena dār̤itvagjo'thavā
guṇḍanaṃ vṛṣaṇe śastaṃ lepaḥ pūgaphalena vā

65.27

saurāṣṭrī gairikāṃ tulya yuṣpa' kāśīśa saindhavam
lodhraṃ rasāñjanaṃ vāpi haritālaṃ manaḥśilā

65.28

hareṇukaile ca tathā sama saṅgratya cūrṇayet
taccūrṇaṃ kṣaudrasayukta supavaṃśeṣu yojitam

65.26-2

puṭadagdhakṛta bhasma haritāla manaḥśilā
upadaśavisarpāṇā metaddhānikara param

65.30

dahyetkaṭāhe triphalā tā masīṃ madhusaindhavam
upadaṃśe pralepo'yaṃ sadyo ropayati vraṇam

65.31

tirīṭāñjanavajrākṣa kovidāribhakeśaraiḥ
lepanaṃ puruṣavyāghro jalapiṣṭaiḥ praśasyate

65.32

rasāñjanaṃ śirīṣeṇa pathyayā vā samanvitam
sakṣaudraṃ lepanaṃ yojyaṃ sarvānaṅgagadāpaham

65.33

bhārgīsambhavaśikharijamūlaṃ bhadraśriyaṃ ca sampiṭṭam
manaḥśilāñca madhunā śamayatyupadaṃśamacireṇa

65.34

śatadhautaṃ prayatnena liṅgotthamavacūrṇayet
rogaṃ kāsīsacūrṇena puruṣaḥ sukhavāñchayā

65.35

karavīrasya mūlena paripiṣṭena vāriṇā
asādhyāpi vrajatyasta liṅgotyā ruk pralepanāt

65.36

karañjanimbāsanaśālajambūvaṭādibhiḥ kalkkakaṣāyasiddham
sarpirnihanyādupadaṃśadoṣa sadāhapākassrutipākayuktam

65.37

bhūnimba nimba triphalāpaṭolakarañjadhātrīkhadirāsanānām
satoyakalkairghṛtamāśu pakka sarvopavaṃśāpaharaṃ pradiṣṭam

65.38

ghṛtāni yāni vakṣyāmi kuṣṭhe nāḍīvraṇe vraṇe
upadaṃśe prayojyāni sekābhyañjanabhojanaiḥ

65.39

āgāradhūmo rajanī surākiṭṭañca taistribhiḥ
yathottaraiḥ pacettailaṃ kaṇḍūśotharujāpaham

65.40

śodhana ropaṇañcaiva upadaṃśaharaṃ param

65.41

gojīviḍaṅgayaṣṭībhiḥ sarvagandhaiśca saṃyutam
etatsarvopavaṃśeṣu śreṣṭha ropaṇamiṣyate

65.42

jambūvetasapatrāṇi dhātrīpatraṃ tathaiva ca
naktamālasya patrāṇi tadvatpadmotpalāni ca

65.43

balā cātibalāmnāsthi madhukañca priyaṅgavaḥ
lākṣā kālīyaka lodhraṃ candanaṃ trivṛtāhvayā

65.44

etānyekaukṛtānyeva vastamūtreṇa peṣayet
akṣamātrayutairdravyai stailaprastha vipācayet

65.45

sarvavraṇaharaṃ taila metatsiddhaṃ prayojitam
upadaṃśaharaṃ śreṣṭhaṃ munibhiḥ parikīrttitam

65.46

yasya liṅgasya māṃsantu śīryyate muṣkaśeṣataḥ
tiktakośātakīlambā vaujanāgarasādhitam

65.47

taila hantyācirād ghora vraṇaduṣṭamanekadhā
sevennitya yavānnañca pānīya kaupameva ca
arśasāṃ svinnadagdhānāṃ kriyā kāryyopadaṃśavat

65.48

svarjikātutthaśaileyaṃ saralaṃ sarasāñjanam
manaḥśilāle ca same cūrṇe māsāṅkurāpahaḥ

Linked texts (12)