Cikitsasarasangraha (Vangasena) 65
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 65
- Language
- Sanskrit
65.1
atha upadaṃśanidānamāha
hastābhighātānnakhadantaghātādadhāvanādatyupasevanāt vā
yonipradoṣācca bhavanti śiśne pañcopadaṃśā vividhopacāraiḥ
65.2
satodabhedasphuraṇaiḥ sakṛṣṇaiḥ sphoṭairyavasyetyavanopadaṃśam
pītairbahukle dayutaiḥ sadāhaiḥ pittena raktātpiśitāvabhāsaiḥ
65.3
sakaṇḍū raiḥ śothayutairmahadbhiḥ śuklairghanaiḥ srāvayutaiḥ kaphena
nānāvidhasrāvarujopapanna masādhyamāhustrimalopadaṃśam
65.4
praśīrṇamāṃsa kṛmibhiḥ prajagdhaṃ muṣkāvaśeṣaṃ parivarjayecca
65.5
sañjātamātre na karoti mūḍhaḥ kriyā naro yo viṣaye prasaktaḥ
kālena śothaḥ kṛmidāhapākaḥ praśīrṇaśiśno mriyate sa tena
65.6
aṅkurairiva saṅghātairuparyupari saṃsthitaiḥ
krameṇa jāyate vartti stāmracūḍaśikhopamā
65.7
koṣasyābhyantare sandhau parvasandhigatāpi vā
liṅgavarttiriti khyātā liṅgārśa iti cāpare
savedanā picchilā ca duścikitsyā tridoṣajā
65.8
upadaṃśeṣu sādhyeṣu snigdhasvinnasya dehinaḥ
meḍhramadhye śirāṃ vidhyetpātayedvā jalaukasaḥ
65.6-2
haredubhayataścāpi doṣānatyarthamūrcchitān
sadyonirvṛtadoṣasya rukśothāvupaśāmyataḥ
65.10
yadi vā durbalo jantu rna ca prāptavirecanaḥ
nirūheṇa harettasya doṣānatyarthamūrcchitān
pāko rakṣyaḥ prayatne na śiśnakṣayakaro hi saḥ
65.11
prapauṇḍarīkayaṣṭyāhva saralāgurudārubhiḥ
sarāsnākuṣṭhapṛthvīkai rvātike lepasecane
65.12
niculairaṇḍabījāni yavagodhūmaśaktavaḥ
etaiśca vātajaiḥ snigdhaiḥ sukhoṣṇa saṃpralepayet
65.13
padmotpalamṛṇālaiśca sasarjārjunavetasaiḥ
sarpiḥ snigdhaiḥ samadhukaiḥ paittikaṃ saṃpralepayet
65.14
secayecca ghṛtakṣīra śarkarekṣu madhūdakaiḥ
athavāpi suśītena kaṣāyeṇa vaṭādinā
65.15
śālājakarṇāśvakarṇa dhavatvagbhiḥ kaphotthitam
surāpiṣṭābhiruṣṇābhiḥ satailābhiḥ pralepayet
65.16
āragvadhādikvāthena pariṣekañca dāpayet
65.17
nimbārjunārūyatkadambaśālā jambūvaṭodumbaravetasaiśca
prakṣālanālepakṛtāni kuryyāccūrṇe ca pittāsrabhavopadaṃśe
65.18
tvacodāruharidrāyāḥ śaṅkhanābhirasāñjanam
lākṣāgomayaniryāstailaṃ caudra ghṛta payaḥ
65.18-2
ebhistu piṣṭaistulyāṃśai rūpadaṃśaṃ pralepayet
vraṇāśca tena śāmyanti śvayathurdāha eva ca
65.20
upadaṃśadvaye'pye tāṃ pratyākhyāyācaret kriyām
tayoreva ca yā yogyā vīkṣya doṣabalābalam
65.21
śastreṇollekhayeccāpi pākamāgatamāśu ca
tamapohna tilaiḥ sarpiḥ kṣaudrayuktaiḥ pralepayet
65.22
vaṭaprarohārjunajambu pathyālodhraṃ haridrā ca hitaḥ pralepaḥ
sarvopavaṃśeṣvavarohaṇārthaṃ cūrṇañca kāyyaṃ vimalāñjanena
65.23
triphalāyāḥ kaṣāyeṇa bhṛṅgarājarasena ca
vraṇaprakṣālana kuryyādupadaśapraśāntaye
65.24
paṭolanimbatriphalākirātakvātha pibedvā khadirāsanābhyām
sagugguluṃ vā triphalāyuta vā sarvopavaśapaharaḥ prayogaḥ
65.25
nīlotpalāni kumuda padmaṃsaugandhikāni ca
upadaśeṣu cūrṇāni pradeho'ya praśasyate
65.26
bandhūkadalacūrṇena dār̤itvagjo'thavā
guṇḍanaṃ vṛṣaṇe śastaṃ lepaḥ pūgaphalena vā
65.27
saurāṣṭrī gairikāṃ tulya yuṣpa' kāśīśa saindhavam
lodhraṃ rasāñjanaṃ vāpi haritālaṃ manaḥśilā
65.28
hareṇukaile ca tathā sama saṅgratya cūrṇayet
taccūrṇaṃ kṣaudrasayukta supavaṃśeṣu yojitam
65.26-2
puṭadagdhakṛta bhasma haritāla manaḥśilā
upadaśavisarpāṇā metaddhānikara param
65.30
dahyetkaṭāhe triphalā tā masīṃ madhusaindhavam
upadaṃśe pralepo'yaṃ sadyo ropayati vraṇam
65.31
tirīṭāñjanavajrākṣa kovidāribhakeśaraiḥ
lepanaṃ puruṣavyāghro jalapiṣṭaiḥ praśasyate
65.32
rasāñjanaṃ śirīṣeṇa pathyayā vā samanvitam
sakṣaudraṃ lepanaṃ yojyaṃ sarvānaṅgagadāpaham
65.33
bhārgīsambhavaśikharijamūlaṃ bhadraśriyaṃ ca sampiṭṭam
manaḥśilāñca madhunā śamayatyupadaṃśamacireṇa
65.34
śatadhautaṃ prayatnena liṅgotthamavacūrṇayet
rogaṃ kāsīsacūrṇena puruṣaḥ sukhavāñchayā
65.35
karavīrasya mūlena paripiṣṭena vāriṇā
asādhyāpi vrajatyasta liṅgotyā ruk pralepanāt
65.36
karañjanimbāsanaśālajambūvaṭādibhiḥ kalkkakaṣāyasiddham
sarpirnihanyādupadaṃśadoṣa sadāhapākassrutipākayuktam
65.37
bhūnimba nimba triphalāpaṭolakarañjadhātrīkhadirāsanānām
satoyakalkairghṛtamāśu pakka sarvopavaṃśāpaharaṃ pradiṣṭam
65.38
ghṛtāni yāni vakṣyāmi kuṣṭhe nāḍīvraṇe vraṇe
upadaṃśe prayojyāni sekābhyañjanabhojanaiḥ
65.39
āgāradhūmo rajanī surākiṭṭañca taistribhiḥ
yathottaraiḥ pacettailaṃ kaṇḍūśotharujāpaham
65.40
śodhana ropaṇañcaiva upadaṃśaharaṃ param
65.41
gojīviḍaṅgayaṣṭībhiḥ sarvagandhaiśca saṃyutam
etatsarvopavaṃśeṣu śreṣṭha ropaṇamiṣyate
65.42
jambūvetasapatrāṇi dhātrīpatraṃ tathaiva ca
naktamālasya patrāṇi tadvatpadmotpalāni ca
65.43
balā cātibalāmnāsthi madhukañca priyaṅgavaḥ
lākṣā kālīyaka lodhraṃ candanaṃ trivṛtāhvayā
65.44
etānyekaukṛtānyeva vastamūtreṇa peṣayet
akṣamātrayutairdravyai stailaprastha vipācayet
65.45
sarvavraṇaharaṃ taila metatsiddhaṃ prayojitam
upadaṃśaharaṃ śreṣṭhaṃ munibhiḥ parikīrttitam
65.46
yasya liṅgasya māṃsantu śīryyate muṣkaśeṣataḥ
tiktakośātakīlambā vaujanāgarasādhitam
65.47
taila hantyācirād ghora vraṇaduṣṭamanekadhā
sevennitya yavānnañca pānīya kaupameva ca
arśasāṃ svinnadagdhānāṃ kriyā kāryyopadaṃśavat
65.48
svarjikātutthaśaileyaṃ saralaṃ sarasāñjanam
manaḥśilāle ca same cūrṇe māsāṅkurāpahaḥ
Linked texts (12)
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit
- Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Napuṃsakāmṛtārṇava — Rāmaprasāda Vaidyopādhyāya, Sanskrit
- Bhaiṣhajyaratnāvalī — Sanskrit
- Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Nityanāthatantra — Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
- Nidāna (Mādhava Bhaṭṭa) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Vīrasiṃhāvaloka — Vīrasiṃha, Sanskrit