Cikitsasarasangraha (Vangasena) 66
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 66
- Language
- Sanskrit
66.1
akramācchephaso vṛddhi yo'bhivāñchati mūḍhadhīḥ
vyādhayastasya jāyante daśa cāṣṭau ca śūkajāḥ
66.2
gaurasarṣapasaṃsthānā śūkadurbhagnahetukā
piḍakāśleṣmavātābhyā jñeyā sarṣapikā budhaiḥ
66.3
kaṭhinā viṣamairbhugnai rvāyunāṣṭhīlikā bhavet
śūkairyatpūritaṃ śaśvad grathita nāma tatkaphāt
66.4
kumbhīkā raktapittotthā jāmbavāsthinibhā śubhā
alajīlakṣaṇairyuktā malajīṃ pravatarkayet
66.5
mṛditaṃ pīḍita yattu sarandhraṃ vāyukopataḥ
pāṇibhyā bhṛśasaṃmūḍhe saṃmūr̤hapir̤akā bhavet
66.6
dīrghā vaktreṣu piḍakā dīryyante madhyatastu yāḥ
so'vamanthaḥ kaphāsṛgbhyāṃ vedanāroma harṣakṛt
66.7
piḍakābhiścitā yā tu pittaśoṇitasambhavā
padmakaṇikasaṃsthānā jñeyā puṣkarikā tu sā
66.8
sparśahānintu janayecchoṇitaṃ śūkadūṣitam
66.6-2
mudgamāṣopamā raktā raktapittodbhavā tu yā
vyādhireṣottamā nāma śūkājīrṇanimittajā
66.10
chidrairaṇumukhairliṅgaṃ citaṃ yasya samantataḥ
vātaśoṇitajo vyādhiḥ sa jñeyaḥ śataponakaḥ
66.11
vātapittakṣato jñeya stvakpāko jvaradāhakṛt
66.12
kṛṣṇaiḥ sphoṭaiḥ saraktābhiḥ piḍakābhinipīḍitam
yasya vastirujaścogrā jñeyaṃ tacchoṇitārbudam
66.13
māmadoṣeṇa jānīyā darbuda māṃsasambhavam
śīryyante yasya māṃsāni yasya sarvāśca vedanāḥ
vidyāttaṃ māṃsapākantu sarvadoṣakṛta bhiṣak
66.14
vidradhi sannipātena yathoktamabhinirdiśet
66.15
kṛṣṇāni citrārūpyavā śūkāni saviṣāṇi vā
pācitāni pacantyāśu medraṃ niravaśeṣataḥ
66.16
kālāni bhūtvā māṃsāni śīryyante yasya dehinaḥ
sannipātasamutthāṃstu tānvidyāttilakālakān
66.17
tatra māṃsārbudaṃ yacca māṃsapākaśca yaḥ smṛtaḥ
vidradhiśca na sidhyanti ye ca syustilakālakāḥ
66.18
śūkadoṣeṣu sarveṣu viṣaghnīṃ kārayet kriyām
virecana prayuñjīta śoṇitasya ca mokṣaṇam
66.18-2
jalaukābhiharedraktaṃ meḍhre vā vyadhayecchirām
gugguluṃ pāyayeccāpi triphalākvāthasaṃyutam
kṣīreṇa lepasekāṃśca śītāneva ca kārayet
66.20
marṣapīṃ likhitāṃ sūkṣmaiḥ kaṣāyairavacūrṇayet
tairevāsyañjanaṃ tailaṃ sādhayed vraṇaropaṇam
66.21
kiyeyamapsamanye'pi raktaṃ srāvya tathobhayoḥ
aṣṭhīlāyā srute rakte śleṣmagranthivadācaret
66.22
kumbhikāyā haredraktaṃ pakvāyā śodhite vraṇe
tindukatriphalālodhra lepastailañca ropaṇam
66.23
alajyāṃ haptaraktāyā mayameva kriyākramaḥ
66.24
svedayed granthitaṃ śaṅkhanāḍosvedena buddhimān
sukhoṣaurupanāhaiśca susnigdhairupanāhayet
66.25
uttamākhyāntu piḍakāṃ sacchidya vaḍiśoddhṛtām
kalkeścūrṇaiḥ kaṣāyāṇā kṣaudrayuktairūpācaret
66.26
kramaḥ pittavisarpoktaḥ puṣkaromūḍhayorhataḥ
66.27
tvakpāke sparśahānyāñca secayenmṛditaṃ punaḥ
balātailena koṣṇena madhuraiścopanāhayet
66.28
rasakriyā vidhātavyā likhitā śataponake
pṛthakparṇyādisiddhañca tailaṃ deyamanantaram
66.28-2
raktavidradhivaccāpi kriyā śoṇitaje'rbude
kaṣāyakalkasarpīṃṣi tailaṃ cūrṇaṃ rasakriyām
śodhane ropaṇe caiva vīkṣyavīcyāvacārayet
66.30
kṣīreṇa lepasekāśca śītenaiva ca kārayet
pūyate ca yathā cāśu naiti pākaṃ yathā dhvajam
66.31
arbude māṃsapāke ca vidradhau tilakālake
pratyākhyāya prakurvīta bhiṣakteṣā pratikriyām
66.32
dārvāsurasayaṣṭyāhna gṛhadhūmraniśāyutaiḥ
tailamabhyañjane pāne meḍhre roga vināśayet
66.33
guñjābhasmamaṣīvātha haritāla manaḥśilā
dārvīharidrāmadhukaṃ ghṛtakṣaudrasamāyutam
pralepārthaṃ prayuñjīta viśuddhavraṇaropaṇam
66.34
rasāñjanaṃ sāhvayametadeva pralepamātreṇa nayedvraśāntim
sapūtipūyavraṇaśothakaṇḍūśūlānvitaṃ sarvamanaṅgarogam
Linked texts (10)
- Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Nidāna (Mādhava Bhaṭṭa) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Bhaiṣhajyaratnāvalī — Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
- Vīrasiṃha — Bhoja, Sanskrit
- Vīrasiṃhāvaloka — Vīrasiṃha, Sanskrit