Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 66

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 66

Language
Sanskrit

66.1

akramācchephaso vṛddhi yo'bhivāñchati mūḍhadhīḥ
vyādhayastasya jāyante daśa cāṣṭau ca śūkajāḥ

66.2

gaurasarṣapasaṃsthānā śūkadurbhagnahetukā
piḍakāśleṣmavātābhyā jñeyā sarṣapikā budhaiḥ

66.3

kaṭhinā viṣamairbhugnai rvāyunāṣṭhīlikā bhavet
śūkairyatpūritaṃ śaśvad grathita nāma tatkaphāt

66.4

kumbhīkā raktapittotthā jāmbavāsthinibhā śubhā
alajīlakṣaṇairyuktā malajīṃ pravatarkayet

66.5

mṛditaṃ pīḍita yattu sarandhraṃ vāyukopataḥ
pāṇibhyā bhṛśasaṃmūḍhe saṃmūr̤hapir̤akā bhavet

66.6

dīrghā vaktreṣu piḍakā dīryyante madhyatastu yāḥ
so'vamanthaḥ kaphāsṛgbhyāṃ vedanāroma harṣakṛt

66.7

piḍakābhiścitā yā tu pittaśoṇitasambhavā
padmakaṇikasaṃsthānā jñeyā puṣkarikā tu sā

66.8

sparśahānintu janayecchoṇitaṃ śūkadūṣitam

66.6-2

mudgamāṣopamā raktā raktapittodbhavā tu yā
vyādhireṣottamā nāma śūkājīrṇanimittajā

66.10

chidrairaṇumukhairliṅgaṃ citaṃ yasya samantataḥ
vātaśoṇitajo vyādhiḥ sa jñeyaḥ śataponakaḥ

66.11

vātapittakṣato jñeya stvakpāko jvaradāhakṛt

66.12

kṛṣṇaiḥ sphoṭaiḥ saraktābhiḥ piḍakābhinipīḍitam
yasya vastirujaścogrā jñeyaṃ tacchoṇitārbudam

66.13

māmadoṣeṇa jānīyā darbuda māṃsasambhavam
śīryyante yasya māṃsāni yasya sarvāśca vedanāḥ
vidyāttaṃ māṃsapākantu sarvadoṣakṛta bhiṣak

66.14

vidradhi sannipātena yathoktamabhinirdiśet

66.15

kṛṣṇāni citrārūpyavā śūkāni saviṣāṇi vā
pācitāni pacantyāśu medraṃ niravaśeṣataḥ

66.16

kālāni bhūtvā māṃsāni śīryyante yasya dehinaḥ
sannipātasamutthāṃstu tānvidyāttilakālakān

66.17

tatra māṃsārbudaṃ yacca māṃsapākaśca yaḥ smṛtaḥ
vidradhiśca na sidhyanti ye ca syustilakālakāḥ

66.18

śūkadoṣeṣu sarveṣu viṣaghnīṃ kārayet kriyām
virecana prayuñjīta śoṇitasya ca mokṣaṇam

66.18-2

jalaukābhiharedraktaṃ meḍhre vā vyadhayecchirām
gugguluṃ pāyayeccāpi triphalākvāthasaṃyutam
kṣīreṇa lepasekāṃśca śītāneva ca kārayet

66.20

marṣapīṃ likhitāṃ sūkṣmaiḥ kaṣāyairavacūrṇayet
tairevāsyañjanaṃ tailaṃ sādhayed vraṇaropaṇam

66.21

kiyeyamapsamanye'pi raktaṃ srāvya tathobhayoḥ
aṣṭhīlāyā srute rakte śleṣmagranthivadācaret

66.22

kumbhikāyā haredraktaṃ pakvāyā śodhite vraṇe
tindukatriphalālodhra lepastailañca ropaṇam

66.23

alajyāṃ haptaraktāyā mayameva kriyākramaḥ

66.24

svedayed granthitaṃ śaṅkhanāḍosvedena buddhimān
sukhoṣaurupanāhaiśca susnigdhairupanāhayet

66.25

uttamākhyāntu piḍakāṃ sacchidya vaḍiśoddhṛtām
kalkeścūrṇaiḥ kaṣāyāṇā kṣaudrayuktairūpācaret

66.26

kramaḥ pittavisarpoktaḥ puṣkaromūḍhayorhataḥ

66.27

tvakpāke sparśahānyāñca secayenmṛditaṃ punaḥ
balātailena koṣṇena madhuraiścopanāhayet

66.28

rasakriyā vidhātavyā likhitā śataponake
pṛthakparṇyādisiddhañca tailaṃ deyamanantaram

66.28-2

raktavidradhivaccāpi kriyā śoṇitaje'rbude
kaṣāyakalkasarpīṃṣi tailaṃ cūrṇaṃ rasakriyām
śodhane ropaṇe caiva vīkṣyavīcyāvacārayet

66.30

kṣīreṇa lepasekāśca śītenaiva ca kārayet
pūyate ca yathā cāśu naiti pākaṃ yathā dhvajam

66.31

arbude māṃsapāke ca vidradhau tilakālake
pratyākhyāya prakurvīta bhiṣakteṣā pratikriyām

66.32

dārvāsurasayaṣṭyāhna gṛhadhūmraniśāyutaiḥ
tailamabhyañjane pāne meḍhre roga vināśayet

66.33

guñjābhasmamaṣīvātha haritāla manaḥśilā
dārvīharidrāmadhukaṃ ghṛtakṣaudrasamāyutam
pralepārthaṃ prayuñjīta viśuddhavraṇaropaṇam

66.34

rasāñjanaṃ sāhvayametadeva pralepamātreṇa nayedvraśāntim
sapūtipūyavraṇaśothakaṇḍūśūlānvitaṃ sarvamanaṅgarogam

Linked texts (10)