Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 68

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 68

Language
Sanskrit

68.1

kuṣṭhādhikāranirdiṣṭa viṣatailamihocyate
atha udardaśītapittakoṭhanidānamāha
śītamārutasaṃsparśāt praduṣṭau kaphamārutau
pittena saha sambhūya vahirantarvisarpataḥ

68.2

pipāsārucihṛllāsa dehasādāṅ‌gauravam
raktalocanatā teṣāṃ pūrvarūpasya lakṣaṇam

68.3

varaṭīdaṣṭasaṃsthānaḥ śophaḥ sañjāyate vahiḥ
sakaṇḍū todavahula chardijjvaravidāhavān

68.4

udardamiti taṃ vidyācchītapittamathāpare
vātādhikaṃ śītapittamudardaṃstu kaphādhikaḥ

68.5

sotsaṅgaiśca sarogaiśca kaṇḍūmadbhiśca maṇḍalaiḥ
śaiśiraḥ kaphajo vyādhirudardaḥ parikīrttitaḥ

68.6

asam‍yagvamanodīrṇaṃ pittaśleṣmānnavigrahaiḥ
maṇḍalāni sakaṇḍū ni rāgavanti bahūni ca
utkoṭha. sānubandhaśca koṭha ityabhidhīyate

68.7

atha cikitsāmāha
atrāśu vamanaṃ kāryyaṃ paṭolāriṣṭavāsakaiḥ
triphalāpurakṛṣṇābhirvirekaścātra śasyate

68.8

triphalākṣaudrasaṃyukta pivedvā nava kārṣikam
visarpoktamamṛtādi bhiṣagatrāpi yojayet

68.9

sitāṃ trikaṭusaṃyuktāṃ guḍamāmalakaiḥ saha
yavānīṃ pāyayeccāpi savyoṣakṣārasayutām

68.10

rāsnādevāvatriphalā sāśvagandhāṃ śavāvarīm
yavānīṃ hiṅgusayuktā sudardavinivṛttaye

68.11

priyālaṃ tilvaka khadiraḥ khadirāsanaḥ
saptaparṇārimedā ca gaṇo'ya syādudardahā

68.12

saguḍaṃ dīpyakaṃ yastu khādetpathyānnabhuṅnaraḥ
tasya naśyati saptāhā duddardaḥ sarvadehajaḥ

68.13

siddhārtharajanīkalkaiḥ prapunnāṭatilaiḥ sadā
kaṭutailena saṃmiśra metadudvarttanaṃ param

68.14

ārdrakasvarasaḥ peyaḥ purāṇaguḍasaṃyutaḥ
śītapittāpahaḥ śreṣṭho vahnimāndyavināśanaḥ

68.15

kṣīrasvinnāni kāśmaryyāḥ phalānyaśnan hitāśanaḥ
kramidadruharāṇyeva śītapitte prayojayet

68.16

ghṛtaṃ pītvā mahātiktaṃ śoṇitaṃ socayet tathā
snigdhasvinnasya saṃśuddhiṃ mādau koṭhe samācaret

68.17

sarvataḥ śuddhadehasya kuṣṭhaghnīṃ kārayet kriyām
kuṣṭhoktāñca kriyāṃ kuryyā damlapittaghnameva ca
uddardoktā kriyāṃ vāpi koṭharoge samāmataḥ

68.18

nimbasya patrāṇi sadā ghṛtena dhātrīvimiśrāṇyathavopayuñjyāt
visphoṭakaṇḍū kramiśītapittamuddardakoṭhau ca kaphañca hanyāt

68.21

kuṣṭhaṃ haridrāsurasāpaṭolaṃ nimbāśvagandhāsuradāruśigru
sasarṣapa tumburudhānyacavyamimāni cūrṇāni samāni kuryyāt 16
tattakrapiṣṭaṃ prathama śarīraṃ tailāktamudvarttayutaṃ yateta
tato'sya kaṇḍū piḍakā saśoṣakuṣṭhāni śothāśca śamaṃ vrajanti 20
tailasyodvarttane yoge yojyorājyādiko gaṇaḥ

Linked texts (11)