Cikitsasarasangraha (Vangasena) 68
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 68
- Language
- Sanskrit
68.1
kuṣṭhādhikāranirdiṣṭa viṣatailamihocyate
atha udardaśītapittakoṭhanidānamāha
śītamārutasaṃsparśāt praduṣṭau kaphamārutau
pittena saha sambhūya vahirantarvisarpataḥ
68.2
pipāsārucihṛllāsa dehasādāṅgauravam
raktalocanatā teṣāṃ pūrvarūpasya lakṣaṇam
68.3
varaṭīdaṣṭasaṃsthānaḥ śophaḥ sañjāyate vahiḥ
sakaṇḍū todavahula chardijjvaravidāhavān
68.4
udardamiti taṃ vidyācchītapittamathāpare
vātādhikaṃ śītapittamudardaṃstu kaphādhikaḥ
68.5
sotsaṅgaiśca sarogaiśca kaṇḍūmadbhiśca maṇḍalaiḥ
śaiśiraḥ kaphajo vyādhirudardaḥ parikīrttitaḥ
68.6
asamyagvamanodīrṇaṃ pittaśleṣmānnavigrahaiḥ
maṇḍalāni sakaṇḍū ni rāgavanti bahūni ca
utkoṭha. sānubandhaśca koṭha ityabhidhīyate
68.7
atha cikitsāmāha
atrāśu vamanaṃ kāryyaṃ paṭolāriṣṭavāsakaiḥ
triphalāpurakṛṣṇābhirvirekaścātra śasyate
68.8
triphalākṣaudrasaṃyukta pivedvā nava kārṣikam
visarpoktamamṛtādi bhiṣagatrāpi yojayet
68.9
sitāṃ trikaṭusaṃyuktāṃ guḍamāmalakaiḥ saha
yavānīṃ pāyayeccāpi savyoṣakṣārasayutām
68.10
rāsnādevāvatriphalā sāśvagandhāṃ śavāvarīm
yavānīṃ hiṅgusayuktā sudardavinivṛttaye
68.11
priyālaṃ tilvaka khadiraḥ khadirāsanaḥ
saptaparṇārimedā ca gaṇo'ya syādudardahā
68.12
saguḍaṃ dīpyakaṃ yastu khādetpathyānnabhuṅnaraḥ
tasya naśyati saptāhā duddardaḥ sarvadehajaḥ
68.13
siddhārtharajanīkalkaiḥ prapunnāṭatilaiḥ sadā
kaṭutailena saṃmiśra metadudvarttanaṃ param
68.14
ārdrakasvarasaḥ peyaḥ purāṇaguḍasaṃyutaḥ
śītapittāpahaḥ śreṣṭho vahnimāndyavināśanaḥ
68.15
kṣīrasvinnāni kāśmaryyāḥ phalānyaśnan hitāśanaḥ
kramidadruharāṇyeva śītapitte prayojayet
68.16
ghṛtaṃ pītvā mahātiktaṃ śoṇitaṃ socayet tathā
snigdhasvinnasya saṃśuddhiṃ mādau koṭhe samācaret
68.17
sarvataḥ śuddhadehasya kuṣṭhaghnīṃ kārayet kriyām
kuṣṭhoktāñca kriyāṃ kuryyā damlapittaghnameva ca
uddardoktā kriyāṃ vāpi koṭharoge samāmataḥ
68.18
nimbasya patrāṇi sadā ghṛtena dhātrīvimiśrāṇyathavopayuñjyāt
visphoṭakaṇḍū kramiśītapittamuddardakoṭhau ca kaphañca hanyāt
68.21
kuṣṭhaṃ haridrāsurasāpaṭolaṃ nimbāśvagandhāsuradāruśigru
sasarṣapa tumburudhānyacavyamimāni cūrṇāni samāni kuryyāt 16
tattakrapiṣṭaṃ prathama śarīraṃ tailāktamudvarttayutaṃ yateta
tato'sya kaṇḍū piḍakā saśoṣakuṣṭhāni śothāśca śamaṃ vrajanti 20
tailasyodvarttane yoge yojyorājyādiko gaṇaḥ
Linked texts (11)
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit
- Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
- Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Bhaiṣhajyaratnāvalī — Sanskrit
- Nidāna (Mādhava Bhaṭṭa) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Vīrasiṃha — Bhoja, Sanskrit
- Nityanāthatantra — Sanskrit