Cikitsasarasangraha (Vangasena) 83
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 83
- Language
- Sanskrit
83.146
atha nidānamāha
rūkṣāśino hi bālasya cālayatyanilaḥ śirāḥ
hanvoḥ śayyāprasuptasya dantaiḥ śabdaṃ karotyataḥ
83.150
atha cikitsāmāha
karkaṭaśākavipakka kṣīreṇa caraṇatalalepanādacirāt
dantadaṣṭrāgata śabdaṃ śamayati bahudhaiva dṛṣṭamidam
83.151
yoṣiṅgaro vatsarādūrddhaṃ bālo no yāti doṣatām
mandāgnirbahuviṇmūtro dṛśyamānāsthipañjaraḥ
83.152
śuṣkaḥ sthiramahadrogaḥ pūrvantaṃ mṛdu śodhya ca
kṛṣṇāsthihṛtyayo māsa vastau sneha ca yojayet
83.153
pādakalko'śvagandhāyāḥ kṣīre daśaguṇe pacet
ghṛta peya kumārāṇā puṣṭikṛdbalavarddhanam
83.154
iti aśvagandhādya ghṛtam
rāsnāśvagandhā kākolī payasyāmuṅgaparṇibhiḥ
viḍaṅgajīrakābhyāñca ghṛtamṛṣabhakena ca
śiśūttamāṅkaniryūhe siddhaṃ puṣṭivivarddhanam
83.155
iti rāsnādya ghṛtam
gaurauyaṣṭīvacālodhraṃ payyau rājādana sitā
candana padma kaṃ lākṣā sapadma ṃ kumudotpalam
83.156
jīvakaṛṣabhakau medā kākolī śārivāiyam
pañcatvagdaśamūlāmbu caure prastha ghṛtaṃ pacet
83.157
yojitaṃ pittavīsape mukhapāke grahārttiṣu
śastaṃ gauryādika nāma bālānāṃ sarvaroganut
83.158
lākṣākuṣṭhaviḍaṅgāni saralaṃ rajanīdvayam
sūkṣmailāpadmakaṃ lodhraṃ padmakaṃ nāgakeśaram
83.159
dadhitthatutthaśaireṣa śaireyohvālapatrakam
ghṛtaprasthaṃ pacedetairyyāvatyākañca gacchati
83.160
kīṭākhusarpadaṣṭeṣu sphoṭeṣu vividheṣu ca
visarpeṣu kumārāṇāṃ lūtāmūtrakṛteṣu ca
gaṇḍamālāsu nārīṣu sarpiretadyathāmṛtam
83.161
ajākṣīrasamaṃ sarpiśśāṅgerī svarasāḍhake
samaṅgādhātakīlaudhra kapitthotpalasaindhavaiḥ
83.162
savyoṣakuṣṭhabilvābdaiḥ piṣṭaiḥ prasthonmitaṃ ghṛtam
paced grahahyatīsārān hanti pathyabhujaḥ śiśoḥ
83.163
pāṭhāmativiṣāṃ kuṣṭhaṃ saralaṃ devadāru ca
tejovatīṃ dvipippalī citrakaṃ viśvabheṣajam
83.164
ubhe haridre saralaṃ phalāni kuṭajasya ca
gaṇḍauraumajamodāñca viḍaṅgaṃ kaṭurohiṇīm
83.165
vacāṃ sarpasugandhāñca śreyasīṃ maricāni ca
mātuluṅgasya mūlāni dār̤imasya rasena tu
83.166
ślakṣṇapiṣṭāni saṃyojya kṣīre sarpirvipācayet
mṛdvagniryaḥ kumāraḥ syāt kṛmikoṣṭhaśca yo bhavet
83.167
arocakagṛhītaśca tathā yaścātisāryyate
etatsarpiḥ prayoktavyaṃ kumāro balavān bhavet
83.168
pāṇḍurogācca gulmācca tathā śvayathusañcayāt
kṛśabhāvācca dainyācca kharabhedāttathaiva ca
83.166-2
prajvālādvarṇabhedācca kṣiprameva vimucyate
siddhārthakavacābrāhmī śaṅkhapuṣpīpunarnavā
payasyā madhuyaṣṭyāhva kaṭutailaphalatrayam
83.170
śārive rajanīpāṭhā bhṛṅgadārusuvarcalā
mañjiṣṭhātriphalāsyāmā vṛṣapuṣpaṃ sagairikam
83.171
ebhiḥ paktvā ghṛtaprasthaṃ samyagmantrābhimantritam
dvimāsa garmiṇīnārī ṣaṇmāsānupayojayet
83.172
sarvvajñaṃ janayetputraṃ sarvvāmayavivarjitam
na grahairabhibhūyeta balavarṇānvitaḥ sukhī
83.173
asya prayogāt kukṣisyaḥ sphuṭavāg vyāharatyapi
yoniduṣṭāśca yā nāryyaḥ śukraduṣṭāśca ye narāḥ
83.174
bandhyāpi labhate putraṃ śūraṃ paṇḍitamāninam
khañjagadgadamūkatvaṃ pānādevāpakarṣati
83.175
saptarātriprayogeṇa naraḥ śrutidharo bhavet
nāgnirdahati tadveśma na vajramapahanti ca
na tatra mriyate bālo yatrāste somasañjñakaḥ
83.176
phalatrayamatra drākṣākāśmaryyaparūṣakāṇi
vacākuṣṭhaṃ tathā brāhmī siddhārthakamathāpi vā
sārivāsaindhavaṃ caiva pippalīghṛtamaṣṭamam
83.177
medhyaṃ ghṛtamida siddhaṃ pātavyaṃ māsameva ca
dṛr̤haśrutiḥ kṣipramedhāḥ kumāro buddhimān bhavet
83.178
na piśācā na rakṣāṃsi na daityā na ca mānavāḥ
bādhante ca kumārāṇāṃ pibatāmaṣṭamaṅgalam
83.176-2
śaṅkhapuṣpīvacā brāhmī kuṣṭhaṃ triphalayā saha
drākṣā saśarkarā śuṇṭhī jīvantī jīvaka balā
83.180
śaṭī durālabhā vilvaṃ dār̤ima surasā tathā
musta puṣkaramūlañca sūkṣmailā gajapippalī
83.181
eṣā karṣasamairbhāgairghṛtaprastha vipācayet
kaṣāye kaṇṭakāryāśca kṣīra tasmāccaturguṇam
83.182
etatkumārakalyāṇa ghṛtaratnaṃ sukhapradam
balavarṇakara dhanyaṃ koṣṭhāgnerativarddhanam
83.183
chāyāsarvagrahā'lakṣmī kramidantagadāpaham
sarvabālāmayahara dantodbhede viśeṣataḥ
83.184
vasāmajjāthavā tailamebhireva vipācitam
pūrvārthaktadyathā śāmye deśakālopapāditam
83.185
khadirārjunatālīśa kuṣṭhasyandanaje rase
sakṣīraṃ sādhitaṃ sarpiḥ kṣayayuñca niyacchati
83.186
varāhasya, siddhārthakavacāpayasyādrākṣā'pāmārgaśatāvarīśārivāpippalīkuṣṭhasaindhavaiḥ siddhaṃ sarpiḥ pātuṃ prayacchati | siddhārthakādyaṃ ghṛtam
kṣīrānnādasya, madhukavacātriphalāsiddham | iti madhukādyaghṛtam
annādasya, dvipañcamūlīcīratagarabhadradārumaricaviḍaṅgamadhukadrākṣāsiddham | tena bālasyārogyabalamedhāyūṃṣi bhavanti
iti dvipañcamūlādya ghṛtam
vacābṛhatīpāṭhā kaṭukātiviṣāghanaiḥ
madhuraiśca ghṛta siddhaṃ śastaṃ daśanajanmani
83.187
iti vacādya ghṛtam
śyāmājayāsatiktānā puṣyāṇāṃ kvāthasādhitam
yaṣṭīgarbhaṃ ghṛtaṃ pītvā kāsaśvāsau jayecchiśuḥ
raktapitta pipāsāñca mūrcchā niravaśeṣataḥ
83.188
iti śyāmādya ghṛtam
nāgaraṃ suvahābhārgī naiculāni phalāni ca
kalkairakṣasamairetaiḥ prasthārddhaṃ sarpiṣaḥ pacet
83.186-2
dviguṇena jalenaiva jīrṇāhāraḥ pivennaraḥ
ghṛtametannihantyāśu kāsaśvāsāpatānakān
83.160-2
iti nāgarādya' ghṛtam
cīradvaya devadāru viśvājājī sadīṣyakam
granthikaṃ pippalītiktā dravyairetaiḥ samairdhṛtam
83.161-2
iti cīradvayādya ghṛtam
sauvīradadhimadyaiśca kalkairetaiḥ pacedbhiṣak
prayuktaṃ hanti tatsarpiḥ śiśoḥ paribhavākhyakam
83.162-2
iti cīradvayādya ghṛtam
vibhītakāṃ vacā kuṣṭhaṃ haritālaṃ manaḥśilā
ebhiḥ tailaṃ vipaktantu bālānāṃ pūtikarṇake
83.163-2
iti vibhītakādya tailam
lākṣārasasamaṃ tailaṃ siddhaṃ mastucaturguṇam
rāsnācandanakuṣṭhābda vājigandhāniśā yutaiḥ
83.194
satāhvā dārukuṣṭhābda mūrvātiktāhareṇubhiḥ
bālānā jvararakṣoghna mabhyaṅgāddalavarṇakṛt
83.195
atha bālagrahanidānamāha
kṣaṇādudvijate bālaḥ kṣaṇāttrasyati roditi
nakhairdantairdārayati dhātrīmātmānameva ca
83.196
ūrddhaṃ nirīkṣate dantān khādet kūjati jṛmbhate
bhruvau kṣipati daṣṭauṣṭhaḥ phenaṃ vamati cāsakṛt
83.197
kṣāmo'pi niśi jāgartti śūlāṅgo bhinnaviṭ svaraḥ
māsaśoṇitagandhaśca nacāśnāti yathā purā
83.198
sāmānyagrahajuṣṭānāṃ lakṣaṇaṃ samudāhṛtam
rasonanimbapatrāṇi jatuvaṃśāvalekhanam
siddhārthanimbapatrāṇi vaśatvag jatunā saha
83.199
sarpanirmokakośāni nirmālya gaurasarṣapāḥ
dhūpatrayaṃ sasarpiṣka metatsarvagrahāpaham
83.200
dvīpi vyāghrāhisiṃharkṣacarmabhirghṛtamiśritaiḥ
pūtikarañjasiddhārthavacābhallātadīpyakaiḥ
sakuṣṭhaiḥ saghṛtairdhūpaḥ sarvagrahavimokṣaṇaḥ
83.201
kākajaṅghāmalākhetākapitthacaurapādakaiḥ
sakarañjakadambaiśca dhūpaṃ snātasya vācaret
83.202
ekanetrasya gātrasya srāvaḥ spandanakampanam
arddadṛṣṭyā nirīkṣeta raktāsyo raktagandhikaḥ
83.203
dantān khādati vitrastaḥ stanyaṃ naivābhinandati
skandagrahagṛhītānāṃ rodana nityameva ca
83.204
atha skandagrahajuṣṭacikitsāmāha
skandopagrahajuṣṭānāṃ kumārāṇāñca śasyate
vātaghnadrumapatrāṇā niṣkvāthaḥ pariṣecane
83.205
teṣāṃ mūlena siddhañca tailamabhyañjane hitam
sarvagandhasurāmaṇḍa kaiṭayyīvāpamiṣyate
83.206
devadāruṇi rāsnāyā madhurepu gaṇeṣu ca
siddhaṃ sarpiñca sakṣīraṃ pānamasmai pradāpayet
83.207
sarṣapāḥ sarpanirmoko vacākākādanīghṛtam
uṣṭrājāvigavāṃ vāpi romākhyuddhapana śiśoḥ
83.210
raktāni mālyāni tathā patākā raktāśca gandhā vividhāśca bhakṣyāḥ
ghaṇṭā ca devāya balinivedyaḥ sakukuṭa skandagrahe hitāya
snānaṃ trirātraṃ niśi catvareṣu kuryāt paraṃ śāliyavairnivedyam 208
gāyatripūtābhirathādbhiragniṃ prajvālayedāhutibhiśca dhīmān 209
somavallīmindravallīṃ vṛndākaṃ vilvajaṃ śamaum
mṛgādanyāśca mūlāni grathitānyatha dhārayet
83.211
elabālukadāryyelā kuṣṭhalākṣāhareṇubhiḥ
rāsnā śiphā samañjiṣṭhā hrīverāgurucandanaiḥ
skandagrahe pralepo'ya sūkṣmapiṣṭaiḥ samāhitaḥ
83.212
bilvāgnimanthatarkārīkāsosairaṇḍapallavaiḥ
pāṭalyāsphoṭavāśābhiḥ sāyaṃ pāna praśasyate
83.213
jīvanauyavipakvantu ghṛtapānaṃ praśasyate
śatapuṣpādibhiḥ siddhaṃ tailamabhyañjane hitam
83.214
rakṣāmataḥ pravakṣyāmi bālānā grahanāśinīm
ahanyahani karttavyā yābhiḥ ṣaḍbhiratandritaiḥ
83.215
tapasā tejasācaiva vapuṣāṃ yaśasāṃ tathā
vidhāna yo'vyayo devaḥ sa te skandaḥ prasīdatu
83.216
grahasenāpatirdevo devasenāpatirvibhuḥ
devasenāripuharaḥ pātu tvā bhagavān guhaḥ
83.217
devadevasya mahataḥ pāvakasya ca yaḥ sutaḥ
gaṅgomākṛttikānāñca sa te śarma prayacchatu
83.218
raktamālyāmbaraḥ śrīmān raktacandanabhūṣitaḥ
raktādivyavapurdevaḥ pātu tvā krauñcasūdanaḥ
83.218-2
atha skandāpasmārajuṣṭanidānamāha
naṣṭasaṃjño vamet phenaṃ sañjñāvānatirodati
pūyaśoṇitagandhitva skandāpasmāralakṣaṇam
83.220
bilvaḥ śirīṣo golomī surasādiñca yo gaṇaḥ
pariṣeke prayoktavyaḥ skandāpasmāraśāntaye
83.221
surasā śvetasurasā pāṭhā phañjī phaṇijjakaḥ
saugandhikaṃ bhūstṛṇako rājikā śvetavarbaṭo
83.222
kaṭphalaṃ kharapuṣpā ca kāsamarddaśca śallakī
viḍaṅgamatha nirguṇḍī karṇikāra udumbaraḥ
83.223
balā ca kākamācī ca tathā ca viṣamuṣṭikā
kaphakṛmiharaḥ khyātaḥ surasādirayaṃ gaṇaḥ
83.224
vatsamutravipakvantu tailamabhyañjane hitam
83.225
kṣīravṛkṣakaṣāye tu kākolyādau gaṇe tathā
vipaktavya ghṛtañcāpi pānīya payasā saha
83.226
utsādana vacā hiṅgu yuktaṃ skandagrahe hitam
gṛdhrolūkapurīṣāṇi keśā hastinakhoddhṛtam
vṛṣabhasya tu romāṇi yojyānyudbhūtane'pi ca
83.227
anantāṃ kunaṭīṃ vimbīṃ markaṭīñcāpi dhārayet
pakvāpakvāni māṃsāni prasannaṃ rudhiraṃ tathā
83.228
bhūtaudano nivedyaśca skandāpasmāriṇe vaṭe
catuṣpathe ca karttavya snānamasya yatātmanā
83.236
skandāpasmārasañjño yaḥ skandasya dayitaḥ sakhā
viśākhasañjñaśca śiśoḥ śivo'stu vikṛtānanaḥ
83.230
srastāṅgo bhayacakito vihaṅgagandhiḥ
sāsrāvavraṇaparipīḍitaḥ samantāt
sphoṭaiśca pracitatanuḥ sadāhapākauḥ
vijñeyo bhavati śiśuryataḥ śakunyā
83.231
śakunīgrahajuṣṭasya kāryyaṃ vaidyena jānatā
vetasāmrakapitthānāṃ kvāthena pariṣecanam
83.232
kaṣāyamadhuraistailaṃ kāryyamabhyañjane śiśoḥ
83.233
madhukośīrahrīvera śārivotpalapadmakaiḥ
lodhrapriyaṅgumañjiṣṭhāgairikaiḥ pradihecchiśum
83.234
vraṇeṣūktāni cūrṇāni pathyāni vividhāni ca
skandagrahe dhūpanāni tānīhāpi prayojayet
83.235
śatāvarīmṛgairvārūnāgadantīnidigdhikāḥ
lakṣmaṇā sahadevīñca bṛhatīñcāpi dhārayet
83.236-2
tilataṇḍulakaṃ mālya haritāla manaḥśilā
balireṣa karañjeṣu nivedyo niyatātmanā
83.237
nikuñje ca prayoktavyaṃ snānamasya yathāvidhi
śvetaśirīṣagandhāṣṭakuṣṭhaguggulusarṣapaiḥ
83.238
siddhamabhyañjane tailaṃ dhāraṇaṃ pūrvameva tu
śakunigrahaśāntyarthaṃ pradehaṃ kārayeddhitam
83.238-2
skandāpasmāraśamanaṃ ghṛtañcāpīha yojayet
kuryācca vividhā pūjā śakunyāḥ kusumaiḥ śubhaiḥ
83.240
antarikṣacarā devī sarvālaṅkārabhūṣitā
adhomukhī tīkṣṇatuṇḍā śakunī te prasīdatu
83.241
atha revatīgrahajuṣṭasya nidānamāha
vraṇaiḥ sphoṭaiścita gātraṃ paṅgagutvaṃ sravedasṛk
bhinnavarcā jvarī dāhī revatīgrahalakṣaṇam
83.242
atha revatīgrahajuṣṭasya cikitsāmāha
aśvagandhā'jaśṛṅgī ca śārivātha punarnavā
sahā vidārī ca tathā kaṣāye pariṣecane
83.243
tailamabhyañjane kāryaṃ kuṣṭhe sarjarase tathā
palaṅkaṣāye nalade tathā girikadambake
83.244
dhavāśvakarṇakakubha dhātakītindukeṣu ca
kākolyādau gaṇe cāpi pānīyaṃ sarpiriṣyate
83.245
kulatthāḥ śaṅkhacūrṇañca pradehaḥ sārvagandhikaḥ
gṛdhrolūkapurīṣāṇi vacā yavaphalaṃ ghṛtam
sandhyorubhayoḥ kāryyametaddhūpana śiśoḥ
83.246
śuklāḥ sumanaso lājā payaḥ śālyodanaṃ tathā
balirnivedyo gotīrthe revatyaiḥ prayatātmanā
83.247
saṅgame ca bhiṣak snāna kārayet strīkumārayoḥ
83.248
nānāvastradharā devī citramālyānulepanā
calatkuṇḍalinī śyāmā revatī te prasīdatu
83.246-2
atha pūtanāgrahajuṣṭasya nidānamāha
atisāro jvarastṛṣṇā tiryyak prekṣaṇarodanam
naṣṭanidrastathodvigno grahapūtanayā śiśuḥ
83.250
atha pūtanāgrahajuṣṭacikitsāmāha
kapotavaṅkā śyonāko varuṇaḥ pāribhadrakaḥ
āsphotā caiva yojyāḥ syurbālānā pariṣecane
83.251
vacā vayasthā golomī haritāla manaḥśilā
kuṣṭha sarjarasaścaiva tailārthe varga iṣyate
83.252
hita ghṛta tugākṣīryyā siddha madhurake'pi ca
83.253
kuṣṭha tālośa tagaraṃ candanasyandane tathā
brāhmāsthimūlasaṃyukta kuśamūlañca saptakam
83.254
dūrvāyāḥ patraka vāpi taṇḍulāścākṣatāstathā
dhūpanāt pūtanā hanti stambho vāpyupajāyate
83.255
hasthyasthiśakala gṭahya vāriṇā paripeṣayet
gātralepāt kumārāṇāṃ pānādvā pūtanāṃ jayet
83.256
gandhanākulīkumbhīkā majjāno vadarasya ca
kukkuṭāsthighṛtañcāpi dhūpana saha sarṣapaiḥ
83.257
dhavaḥ kadambaḥ kuṣṭhaile tathā girikadambakaḥ
devāṅga reṇukā hiṅgu pralepaḥ pūtanāgrahe
83.258
matsyaudanañca kurvīta kṛśarā palalaṃ tathā
śarāvasampuṭe kṛtvā bali śūnyagṛhe bhiṣak
83.256-2
kākādanīṃ citraphalā vimbīṃ guñcāñca dhārayet
83.260
malināmbarasaṃtrītā malinā rūkṣamūrddhajā
śūnyāgārāśrayā devī dārakaṃ pātu pūtanā
83.261
iti pūtanāgrahajuṣṭacikitsā
atha andhapūtanāgrahajuṣṭasya nidānamāha
chardiḥ kāso jvarastṛṣṇā vasāgandho'tirodanam
stanyadveṣo'tisāraśca andhapūtanayā bhavet
83.262
atha andhapūtanāgrahajuṣṭasya cikitsāmāha
tiktadrumāṇāṃ patraistu kvāthaḥ kāryo'bhiṣecane
83.263
surā sauvīrakaṃ kuṣṭhaṃ haritālaṃ manaḥśilā
tathā sarjarasañcāpi tailārthamupasaṃharet
83.264
pippalyaḥ pippalīmūlaṃ vargo madhurako madhu
śāliparṇīdvṛhatyau ca ghṛtārthamupadiśyate
83.265
sarvagandhaiḥ pradehaśca gātre ṣkṣṇośca śītalaiḥ
83.266
purīṣaṃ kaukkuṭaṃ keśāṃścarma sarpabhavantathā
jīrṇañcābhīkṣṇaśo vāso dhūpanāyopakalpayet
83.267
kākādanī mṛgairvāru tumbī satriphalā vacā
dhāraṇaṃ śirasā śastamandhapūtanayā grahe
83.268
kukkuṭīṃ markaṭīṃ vimbīmanantāñcāpi dhārayet
83.269
śrāmamāsaṃ tathā pakva śoṇitañca catuṣpathe
nivedyamantaśca gṛhe śiśoḥ rakṣānimittataḥ
83.270
śiśośca snapanaṃ kuryyāt sarvagandhādikaiḥ śubhaiḥ
kuṅkumāgurukarpūra kastūrīcandanaiḥ samaiḥ
sarvagandha iti khyāto gaṇo hyuttamagandhakaḥ
83.271
karālā piṅgalā muṇḍī kaṣāyāmbaravāsinī
devī bālamimaṃ prītā sarakṣatvandhapūtanā
83.272
iti andhapūtanāgrahacikitsā
atha śītapūtanāgrahajuṣṭasya nidānamāha
vepate kāsate kṣīṇo netrarogī vigandhivān
chardyatīsārayuktaśca śītapūtanayā śiśuḥ
83.273
atha śītapūtanāgrahajuṣṭasya cikitsāmāha
bimbīṃ kapitthaṃ suvahā tathā vilvatvaco vale
nandīṃ bhallātakañcaiva pariṣeke prayojayet
83.274
vatsamūtraṃ gavāṃ mūtraṃ suptañcāmaradāru ca
kuṣṭhañca sarvagandhañca tailārthamavacārayet
83.275
rohiṇī sarja khadira palāśa kakubhatvacaḥ
niṣkkāthya tasmin niṣkkāthe sakṣīraṃ vipaced ghṛtam
83.276
pradehaḥ pūtanokto yaḥ sa śasto'tra yadauṣadham
śītapūtanayā graste tadeva hitamucyate
83.277
gṛdhrolūkapurīṣāṇi vatlagandhāmahilvacam
nimbapatrāṇi madhukaṃ dhūpanārthe prayojayet
83.278
dhārayedapi lambāñca guñjā kākādanīntathā
nadyā muddaudanaiścāpi tarpayecchītapūtanām
83.276-2
jalāśayānte bālasya snapanañcopadiśyate
devyai deyaścopahāro vāruṇīrudhiraṃ tathā
83.280
mudgaudanāśanā devī surāśoṇitapāyinī
jalāśayaratā devī pātu tvā śītapūtanā
83.281
iti śītapūtanāgrahajuṣṭacikitsā
atha mukhamaṇḍikāgrahajuṣṭasya nidānamāha
prasannavarṇavadanaḥ śirābhirabhisaṃvṛtaḥ
mūtragandho śuṣkakāmo mukhamaṇḍikayā grahe
83.282
mukhamaṇḍikāgraha cikitsāmāha
kapitthavilvatarkārī vāsāgandharvvahastakāḥ
kuverākṣī ca yojyāḥ syurvālāna pariṣecane
83.283
svarasairbhṛṅgavṛkṣāṇāṃ tathājahayagandhayoḥ
tailaṃ vasāñca saṃyojya pacedabhyañjane śiśoḥ
83.284
madhūlikāyāṃ payasi tugākṣīryyāṃ gaṇe tathā
madhure pañcamūle ca kanīyasi ghṛta pacet
83.285
vacā marjarasaḥ kuṣṭha sarpiṣoddhūpane hitam
dhārayedapi jihvāñca cāṣacauraklisarpajāḥ
83.286
varṇaka cūrṇaṃkaṃ mālya mañjanaṃ pāradaṃ tathā
manaḥśilāṃ copaharedgoṣṭhamadhye baliṃ tathā
83.287
pāyasa tu puroḍāśa valvyarthamupanāhayet
mantrapūtābhiradbhiśca tatraiva snapanaṃ hitam
83.288
alaṅkṛtā rūpavatī subhagā kāmarūpiṇī
goṣṭhamadhyālayaratā pātu tvāṃ mukhamaṇḍikā
83.286-2
atha naigameṣagrahajuṣṭasya nidānamāha
chardisspandanakaṇṭhāsyaśoṣo mūrcchāvigandhitā
ūrddhaṃ paśyeddaśeddantānnaigameṣaṃ grahaṃ vadet
83.260-2
atha cikitsāmāha
vilvāgnimanthapūtīkāḥ kāryyāḥ syuḥ pariṣecane
surāsauvīradhānyākaṃ pariṣake praśasyate
83.261-2
priyaṅgusaralānantā śatapuṣyā kuṭanaṭaiḥ
pacettailaṃ sagomūtrairdadhimastvamlakāñjikaiḥ
83.262-2
pañcamūladvayakvāthe kṣīre ca madhuke tathā
paced ghṛtañca matimān kharjūryyā mastake'thavā
83.263-2
vacāṃ vayaḥsthā golomīṃ jaṭilāṃ vāpi dhārayet
utsādanaṃ hita cātra skandāpasmāranāśanam
83.264-2
siddhārthaka vacā hiṅgu kuṣṭhaṃ caivākṣataiḥ saha
bhallātakājamodañca hitamuddhūpana śiśoḥ
83.265-2
adhastāt kṣīravṛkṣasya snāpanaṃ copadiśyate
83.266-2
markaṭoṣṭrakharoṣṭrāṇāṃ purīṣāṇi pradhūpayet
dhūpaḥ supte jane kāryo bālasya hitamicchatā
83.267-2
tilataṇḍulakaṃ mālya bhakṣyāṇi vividhāni ca
kumārabhṛtyai naiṣāya vṛkṣamūle nivedayet
83.268-2
ajānanaścalākṣibhrūḥ kāmarūpī mahāyaśāḥ
bāla pālayitā devo naigameṣo'bhirakṣatu
83.266-3
yaḥ kṛśaḥ sarvadṛṣṭau jñau tṛḍdāhāpratighātakṛt
kuryācca sāhasaṃ karma sahasā kāmapīḍitaḥ
83.300
saśabd vīkṣyate rātrau yo nāśnāti vubhukṣitaḥ
śuṣkāsyo balikāmina sa gṛhīto'pi bādhyati
83.301
sahāmuṇḍitikoṭīca kāthasnānaṃ grahāpaham
saptacchadābhayaniśā candanaiścānulepanam
83.302
samūlā saralā piṣṭā mūrvā niktāsamanvitā
śiśorudvarttana kuryāt sarvagrahnivāraṇam
83.303
sarpatvaklaśuna mūrvā sarṣapāriṣṭapallavāḥ
viḍālaviḍaṅgārogsa neśamṛṅgī vacā madhu
dhūpaḥ śiśorjvaraghno'yamaśeṣagrahanaśanaḥ
83.304
mṛtagokukṣisasthena gomayena ca dhūpanam
hanti sarvagrahāṃścāśu jvaraghnantu na saśayaḥ
83.305
bālakābhīṣṭakarmāṇi kāryāṇi grahaśāntaye
83.306
graheṣvadhipatiḥ skandaḥ sarvarogeṣu revatī
pūjanīyau tatastasmāttau bālānāṃ hitecchayā
83.307
svastiṃ te ṣaṇmukhaḥ skando mahābhāgā ca revatī
diśaḥ sūryyo'ntaraukṣañca svasti kurvantu sarvadā
83.308
tejasā brahmaṇaścātha viṣṇorindrasya tejasā
siddhānāṃ tejasā caiva rakṣito'smin sukhī bhava
83.306-2
mantrairetairbhiṣak paścādrakṣā kurvīta bālake
bhavanti nirgrahā bālāḥ sukhitā rogavarjitāḥ
83.310
bālarogādhikārokta maṣṭamaṅgalakaṃ ghṛtam
bhiṣajā tat prayoktavya māyarvedavicāriṇā
83.311
grahopasṛṣṭabālāstu duścikitsyatamāḥ smṛtāḥ
vaikalyaṃ maraṇaṃ vāpi dhruvaṃ skandagrahe nṛṇām
Linked texts (19)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit
- Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Vāgbhaṭasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Śubhasantatiyogaprakāśa — Rāmaprasāda, Sanskrit
- Vācaspatya — Tārānātha Tarkavācaspati, Sanskrit
- Bhaiṣhajyaratnāvalī — Sanskrit
- Nidāna (Mādhava Bhaṭṭa) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Nityanāthatantra — Sanskrit
- Siddhisāra — Sanskrit
- Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
- Amṛtasāgara — Pratāpasiṁha 1778, Sanskrit
- Vīrasiṃha — Bhoja, Sanskrit
- Vīrasiṃhāvaloka — Vīrasiṃha, Sanskrit