Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 83

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 83

Language
Sanskrit

83.146

atha nidānamāha
rūkṣāśino hi bālasya cālayatyanilaḥ śirāḥ
hanvoḥ śayyāprasuptasya dantaiḥ śabdaṃ karotyataḥ

83.150

atha cikitsāmāha
karkaṭaśākavipakka kṣīreṇa caraṇatalalepanādacirāt
dantadaṣṭrāgata śabdaṃ śamayati bahudhaiva dṛṣṭamidam

83.151

yoṣiṅgaro vatsarādūrddhaṃ bālo no yāti doṣatām
mandāgnirbahuviṇmūtro dṛśyamānāsthipañjaraḥ

83.152

śuṣkaḥ sthiramahadrogaḥ pūrvantaṃ mṛdu śodhya ca
kṛṣṇāsthihṛtyayo māsa vastau sneha ca yojayet

83.153

pādakalko'śvagandhāyāḥ kṣīre daśaguṇe pacet
ghṛta peya kumārāṇā puṣṭikṛdbalavarddhanam

83.154

iti aśvagandhādya ghṛtam
rāsnāśvagandhā kākolī payasyāmuṅgaparṇibhiḥ
viḍaṅgajīrakābhyāñca ghṛtamṛṣabhakena ca
śiśūttamāṅkaniryūhe siddhaṃ puṣṭivivarddhanam

83.155

iti rāsnādya ghṛtam
gaurauyaṣṭīvacālodhraṃ payyau rājādana sitā
candana padma kaṃ lākṣā sapadma ṃ kumudotpalam

83.156

jīvakaṛṣabhakau medā kākolī śārivāiyam
pañcatvagdaśamūlāmbu caure prastha ghṛtaṃ pacet

83.157

yojitaṃ pittavīsape mukhapāke grahārttiṣu
śastaṃ gauryādika nāma bālānāṃ sarvaroganut

83.158

lākṣākuṣṭhaviḍaṅgāni saralaṃ rajanīdvayam
sūkṣmailāpadmakaṃ lodhraṃ padmakaṃ nāgakeśaram

83.159

dadhitthatutthaśaireṣa śaireyohvālapatrakam
ghṛtaprasthaṃ pacedetairyyāvatyākañca gacchati

83.160

kīṭākhusarpadaṣṭeṣu sphoṭeṣu vividheṣu ca
visarpeṣu kumārāṇāṃ lūtāmūtrakṛteṣu ca
gaṇḍamālāsu nārīṣu sarpiretadyathāmṛtam

83.161

ajākṣīrasamaṃ sarpiśśāṅgerī svarasāḍhake
samaṅgādhātakīlaudhra kapitthotpalasaindhavaiḥ

83.162

savyoṣakuṣṭhabilvābdaiḥ piṣṭaiḥ prasthonmitaṃ ghṛtam
paced grahahyatīsārān hanti pathyabhujaḥ śiśoḥ

83.163

pāṭhāmativiṣāṃ kuṣṭhaṃ saralaṃ devadāru ca
tejovatīṃ dvipippalī citrakaṃ viśvabheṣajam

83.164

ubhe haridre saralaṃ phalāni kuṭajasya ca
gaṇḍauraumajamodāñca viḍaṅgaṃ kaṭurohiṇīm

83.165

vacāṃ sarpasugandhāñca śreyasīṃ maricāni ca
mātuluṅgasya mūlāni dār̤imasya rasena tu

83.166

ślakṣṇapiṣṭāni saṃyojya kṣīre sarpirvipācayet
mṛdvagniryaḥ kumāraḥ syāt kṛmikoṣṭhaśca yo bhavet

83.167

arocakagṛhītaśca tathā yaścātisāryyate
etatsarpiḥ prayoktavyaṃ kumāro balavān bhavet

83.168

pāṇḍurogācca gulmācca tathā śvayathusañcayāt
kṛśabhāvācca dainyācca kharabhedāttathaiva ca

83.166-2

prajvālādvarṇabhedācca kṣiprameva vimucyate
siddhārthakavacābrāhmī śaṅkhapuṣpīpunarnavā
payasyā madhuyaṣṭyāhva kaṭutailaphalatrayam

83.170

śārive rajanīpāṭhā bhṛṅgadārusuvarcalā
mañjiṣṭhātriphalāsyāmā vṛṣapuṣpaṃ sagairikam

83.171

ebhiḥ paktvā ghṛtaprasthaṃ samyagmantrābhimantritam
dvimāsa garmiṇīnārī ṣaṇmāsānupayojayet

83.172

sarvvajñaṃ janayetputraṃ sarvvāmayavivarjitam
na grahairabhibhūyeta balavarṇānvitaḥ sukhī

83.173

asya prayogāt kukṣisyaḥ sphuṭavāg vyāharatyapi
yoniduṣṭāśca yā nāryyaḥ śukraduṣṭāśca ye narāḥ

83.174

bandhyāpi labhate putraṃ śūraṃ paṇḍitamāninam
khañjagadgadamūkatvaṃ pānādevāpakarṣati

83.175

saptarātriprayogeṇa naraḥ śrutidharo bhavet
nāgnirdahati tadveśma na vajramapahanti ca
na tatra mriyate bālo yatrāste somasañjñakaḥ

83.176

phalatrayamatra drākṣākāśmaryyaparūṣakāṇi
vacākuṣṭhaṃ tathā brāhmī siddhārthakamathāpi vā
sārivāsaindhavaṃ caiva pippalīghṛtamaṣṭamam

83.177

medhyaṃ ghṛtamida siddhaṃ pātavyaṃ māsameva ca
dṛr̤haśrutiḥ kṣipramedhāḥ kumāro buddhimān bhavet

83.178

na piśācā na rakṣāṃsi na daityā na ca mānavāḥ
bādhante ca kumārāṇāṃ pibatāmaṣṭamaṅgalam

83.176-2

śaṅkhapuṣpīvacā brāhmī kuṣṭhaṃ triphalayā saha
drākṣā saśarkarā śuṇṭhī jīvantī jīvaka balā

83.180

śaṭī durālabhā vilvaṃ dār̤ima surasā tathā
musta puṣkaramūlañca sūkṣmailā gajapippalī

83.181

eṣā karṣasamairbhāgairghṛtaprastha vipācayet
kaṣāye kaṇṭakāryāśca kṣīra tasmāccaturguṇam

83.182

etatkumārakalyāṇa ghṛtaratnaṃ sukhapradam
balavarṇakara dhanyaṃ koṣṭhāgnerativarddhanam

83.183

chāyāsarvagrahā'lakṣmī kramidantagadāpaham
sarvabālāmayahara dantodbhede viśeṣataḥ

83.184

vasāmajjāthavā tailamebhireva vipācitam
pūrvārthaktadyathā śāmye deśakālopapāditam

83.185

khadirārjunatālīśa kuṣṭhasyandanaje rase
sakṣīraṃ sādhitaṃ sarpiḥ kṣayayuñca niyacchati

83.186

varāhasya, siddhārthakavacāpayasyādrākṣā'pāmārgaśatāvarīśārivāpippalīkuṣṭhasaindhavaiḥ siddhaṃ sarpiḥ pātuṃ prayacchati | siddhārthakādyaṃ ghṛtam
kṣīrānnādasya, madhukavacātriphalāsiddham | iti madhukādyaghṛtam
annādasya, dvipañcamūlīcīratagarabhadradārumaricaviḍaṅgamadhukadrākṣāsiddham | tena bālasyārogyabalamedhāyūṃṣi bhavanti
iti dvipañcamūlādya ghṛtam
vacābṛhatīpāṭhā kaṭukātiviṣāghanaiḥ
madhuraiśca ghṛta siddhaṃ śastaṃ daśanajanmani

83.187

iti vacādya ghṛtam
śyāmājayāsatiktānā puṣyāṇāṃ kvāthasādhitam
yaṣṭīgarbhaṃ ghṛtaṃ pītvā kāsaśvāsau jayecchiśuḥ
raktapitta pipāsāñca mūrcchā niravaśeṣataḥ

83.188

iti śyāmādya ghṛtam
nāgaraṃ suvahābhārgī naiculāni phalāni ca
kalkairakṣasamairetaiḥ prasthārddhaṃ sarpiṣaḥ pacet

83.186-2

dviguṇena jalenaiva jīrṇāhāraḥ pivennaraḥ
ghṛtametannihantyāśu kāsaśvāsāpatānakān

83.160-2

iti nāgarādya' ghṛtam
cīradvaya devadāru viśvājājī sadīṣyakam
granthikaṃ pippalītiktā dravyairetaiḥ samairdhṛtam

83.161-2

iti cīradvayādya ghṛtam
sauvīradadhimadyaiśca kalkairetaiḥ pacedbhiṣak
prayuktaṃ hanti tatsarpiḥ śiśoḥ paribhavākhyakam

83.162-2

iti cīradvayādya ghṛtam
vibhītakāṃ vacā kuṣṭhaṃ haritālaṃ manaḥśilā
ebhiḥ tailaṃ vipaktantu bālānāṃ pūtikarṇake

83.163-2

iti vibhītakādya tailam
lākṣārasasamaṃ tailaṃ siddhaṃ mastucaturguṇam
rāsnācandanakuṣṭhābda vājigandhāniśā yutaiḥ

83.194

satāhvā dārukuṣṭhābda mūrvātiktāhareṇubhiḥ
bālānā jvararakṣoghna mabhyaṅgāddalavarṇakṛt

83.195

atha bālagrahanidānamāha
kṣaṇādudvijate bālaḥ kṣaṇāttrasyati roditi
nakhairdantairdārayati dhātrīmātmānameva ca

83.196

ūrddhaṃ nirīkṣate dantān khādet kūjati jṛmbhate
bhruvau kṣipati daṣṭauṣṭhaḥ phenaṃ vamati cāsakṛt

83.197

kṣāmo'pi niśi jāgartti śūlāṅgo bhinnaviṭ svaraḥ
māsaśoṇitagandhaśca nacāśnāti yathā purā

83.198

sāmānyagrahajuṣṭānāṃ lakṣaṇaṃ samudāhṛtam
rasonanimbapatrāṇi jatuvaṃśāvalekhanam
siddhārthanimbapatrāṇi vaśatvag jatunā saha

83.199

sarpanirmokakośāni nirmālya gaurasarṣapāḥ
dhūpatrayaṃ sasarpiṣka metatsarvagrahāpaham

83.200

dvīpi vyāghrāhisiṃharkṣacarmabhirghṛtamiśritaiḥ
pūtikarañjasiddhārthavacābhallātadīpyakaiḥ
sakuṣṭhaiḥ saghṛtairdhūpaḥ sarvagrahavimokṣaṇaḥ

83.201

kākajaṅghāmalākhetākapitthacaurapādakaiḥ
sakarañjakadambaiśca dhūpaṃ snātasya vācaret

83.202

ekanetrasya gātrasya srāvaḥ spandanakampanam
arddadṛṣṭyā nirīkṣeta raktāsyo raktagandhikaḥ

83.203

dantān khādati vitrastaḥ stanyaṃ naivābhinandati
skandagrahagṛhītānāṃ rodana nityameva ca

83.204

atha skandagrahajuṣṭacikitsāmāha
skandopagrahajuṣṭānāṃ kumārāṇāñca śasyate
vātaghnadrumapatrāṇā niṣkvāthaḥ pariṣecane

83.205

teṣāṃ mūlena siddhañca tailamabhyañjane hitam
sarvagandhasurāmaṇḍa kaiṭayyīvāpamiṣyate

83.206

devadāruṇi rāsnāyā madhurepu gaṇeṣu ca
siddhaṃ sarpiñca sakṣīraṃ pānamasmai pradāpayet

83.207

sarṣapāḥ sarpanirmoko vacākākādanīghṛtam
uṣṭrājāvigavāṃ vāpi romākhyuddhapana śiśoḥ

83.210

raktāni mālyāni tathā patākā raktāśca gandhā vividhāśca bhakṣyāḥ
ghaṇṭā ca devāya balinivedyaḥ sakukuṭa skandagrahe hitāya
snānaṃ trirātraṃ niśi catvareṣu kuryāt paraṃ śāliyavairnivedyam 208
gāyatripūtābhirathādbhiragniṃ prajvālayedāhutibhiśca dhīmān 209
somavallīmindravallīṃ vṛndākaṃ vilvajaṃ śamaum
mṛgādanyāśca mūlāni grathitānyatha dhārayet

83.211

elabālukadāryyelā kuṣṭhalākṣāhareṇubhiḥ
rāsnā śiphā samañjiṣṭhā hrīverāgurucandanaiḥ
skandagrahe pralepo'ya sūkṣmapiṣṭaiḥ samāhitaḥ

83.212

bilvāgnimanthatarkārīkāsosairaṇḍapallavaiḥ
pāṭalyāsphoṭavāśābhiḥ sāyaṃ pāna praśasyate

83.213

jīvanauyavipakvantu ghṛtapānaṃ praśasyate
śatapuṣpādibhiḥ siddhaṃ tailamabhyañjane hitam

83.214

rakṣāmataḥ pravakṣyāmi bālānā grahanāśinīm
ahanyahani karttavyā yābhiḥ ṣaḍbhiratandritaiḥ

83.215

tapasā tejasācaiva vapuṣāṃ yaśasāṃ tathā
vidhāna yo'vyayo devaḥ sa te skandaḥ prasīdatu

83.216

grahasenāpatirdevo devasenāpatirvibhuḥ
devasenāripuharaḥ pātu tvā bhagavān guhaḥ

83.217

devadevasya mahataḥ pāvakasya ca yaḥ sutaḥ
gaṅgomākṛttikānāñca sa te śarma prayacchatu

83.218

raktamālyāmbaraḥ śrīmān raktacandanabhūṣitaḥ
raktādivyavapurdevaḥ pātu tvā krauñcasūdanaḥ

83.218-2

atha skandāpasmārajuṣṭanidānamāha
naṣṭasaṃjño vamet phenaṃ sañjñāvānatirodati
pūyaśoṇitagandhitva skandāpasmāralakṣaṇam

83.220

bilvaḥ śirīṣo golomī surasādiñca yo gaṇaḥ
pariṣeke prayoktavyaḥ skandāpasmāraśāntaye

83.221

surasā śvetasurasā pāṭhā phañjī phaṇijjakaḥ
saugandhikaṃ bhūstṛṇako rājikā śvetavarbaṭo

83.222

kaṭphalaṃ kharapuṣpā ca kāsamarddaśca śallakī
viḍaṅgamatha nirguṇḍī karṇikāra udumbaraḥ

83.223

balā ca kākamācī ca tathā ca viṣamuṣṭikā
kaphakṛmiharaḥ khyātaḥ surasādirayaṃ gaṇaḥ

83.224

vatsamutravipakvantu tailamabhyañjane hitam

83.225

kṣīravṛkṣakaṣāye tu kākolyādau gaṇe tathā
vipaktavya ghṛtañcāpi pānīya payasā saha

83.226

utsādana vacā hiṅgu yuktaṃ skandagrahe hitam
gṛdhrolūkapurīṣāṇi keśā hastinakhoddhṛtam
vṛṣabhasya tu romāṇi yojyānyudbhūtane'pi ca

83.227

anantāṃ kunaṭīṃ vimbīṃ markaṭīñcāpi dhārayet
pakvāpakvāni māṃsāni prasannaṃ rudhiraṃ tathā

83.228

bhūtaudano nivedyaśca skandāpasmāriṇe vaṭe
catuṣpathe ca karttavya snānamasya yatātmanā

83.236

skandāpasmārasañjño yaḥ skandasya dayitaḥ sakhā
viśākhasañjñaśca śiśoḥ śivo'stu vikṛtānanaḥ

83.230

srastāṅgo bhayacakito vihaṅgagandhiḥ
sāsrāvavraṇaparipīḍitaḥ samantāt
sphoṭaiśca pracitatanuḥ sadāhapākauḥ
vijñeyo bhavati śiśuryataḥ śakunyā

83.231

śakunīgrahajuṣṭasya kāryyaṃ vaidyena jānatā
vetasāmrakapitthānāṃ kvāthena pariṣecanam

83.232

kaṣāyamadhuraistailaṃ kāryyamabhyañjane śiśoḥ

83.233

madhukośīrahrīvera śārivotpalapadmakaiḥ
lodhrapriyaṅgumañjiṣṭhāgairikaiḥ pradihecchiśum

83.234

vraṇeṣūktāni cūrṇāni pathyāni vividhāni ca
skandagrahe dhūpanāni tānīhāpi prayojayet

83.235

śatāvarīmṛgairvārūnāgadantīnidigdhikāḥ
lakṣmaṇā sahadevīñca bṛhatīñcāpi dhārayet

83.236-2

tilataṇḍulakaṃ mālya haritāla manaḥśilā
balireṣa karañjeṣu nivedyo niyatātmanā

83.237

nikuñje ca prayoktavyaṃ snānamasya yathāvidhi
śvetaśirīṣagandhāṣṭakuṣṭhaguggulusarṣapaiḥ

83.238

siddhamabhyañjane tailaṃ dhāraṇaṃ pūrvameva tu
śakunigrahaśāntyarthaṃ pradehaṃ kārayeddhitam

83.238-2

skandāpasmāraśamanaṃ ghṛtañcāpīha yojayet
kuryācca vividhā pūjā śakunyāḥ kusumaiḥ śubhaiḥ

83.240

antarikṣacarā devī sarvālaṅkārabhūṣitā
adhomukhī tīkṣṇatuṇḍā śakunī te prasīdatu

83.241

atha revatīgrahajuṣṭasya nidānamāha
vraṇaiḥ sphoṭaiścita gātraṃ paṅgagutvaṃ sravedasṛk
bhinnavarcā jvarī dāhī revatīgrahalakṣaṇam

83.242

atha revatīgrahajuṣṭasya cikitsāmāha
aśvagandhā'jaśṛṅgī ca śārivātha punarnavā
sahā vidārī ca tathā kaṣāye pariṣecane

83.243

tailamabhyañjane kāryaṃ kuṣṭhe sarjarase tathā
palaṅkaṣāye nalade tathā girikadambake

83.244

dhavāśvakarṇakakubha dhātakītindukeṣu ca
kākolyādau gaṇe cāpi pānīyaṃ sarpiriṣyate

83.245

kulatthāḥ śaṅkhacūrṇañca pradehaḥ sārvagandhikaḥ
gṛdhrolūkapurīṣāṇi vacā yavaphalaṃ ghṛtam
sandhyorubhayoḥ kāryyametaddhūpana śiśoḥ

83.246

śuklāḥ sumanaso lājā payaḥ śālyodanaṃ tathā
balirnivedyo gotīrthe revatyaiḥ prayatātmanā

83.247

saṅgame ca bhiṣak snāna kārayet strīkumārayoḥ

83.248

nānāvastradharā devī citramālyānulepanā
calatkuṇḍalinī śyāmā revatī te prasīdatu

83.246-2

atha pūtanāgrahajuṣṭasya nidānamāha
atisāro jvarastṛṣṇā tiryyak prekṣaṇarodanam
naṣṭanidrastathodvigno grahapūtanayā śiśuḥ

83.250

atha pūtanāgrahajuṣṭacikitsāmāha
kapotavaṅkā śyonāko varuṇaḥ pāribhadrakaḥ
āsphotā caiva yojyāḥ syurbālānā pariṣecane

83.251

vacā vayasthā golomī haritāla manaḥśilā
kuṣṭha sarjarasaścaiva tailārthe varga iṣyate

83.252

hita ghṛta tugākṣīryyā siddha madhurake'pi ca

83.253

kuṣṭha tālośa tagaraṃ candanasyandane tathā
brāhmāsthimūlasaṃyukta kuśamūlañca saptakam

83.254

dūrvāyāḥ patraka vāpi taṇḍulāścākṣatāstathā
dhūpanāt pūtanā hanti stambho vāpyupajāyate

83.255

hasthyasthiśakala gṭahya vāriṇā paripeṣayet
gātralepāt kumārāṇāṃ pānādvā pūtanāṃ jayet

83.256

gandhanākulīkumbhīkā majjāno vadarasya ca
kukkuṭāsthighṛtañcāpi dhūpana saha sarṣapaiḥ

83.257

dhavaḥ kadambaḥ kuṣṭhaile tathā girikadambakaḥ
devāṅga reṇukā hiṅgu pralepaḥ pūtanāgrahe

83.258

matsyaudanañca kurvīta kṛśarā palalaṃ tathā
śarāvasampuṭe kṛtvā bali śūnyagṛhe bhiṣak

83.256-2

kākādanīṃ citraphalā vimbīṃ guñcāñca dhārayet

83.260

malināmbarasaṃtrītā malinā rūkṣamūrddhajā
śūnyāgārāśrayā devī dārakaṃ pātu pūtanā

83.261

iti pūtanāgrahajuṣṭacikitsā
atha andhapūtanāgrahajuṣṭasya nidānamāha
chardiḥ kāso jvarastṛṣṇā vasāgandho'tirodanam
stanyadveṣo'tisāraśca andhapūtanayā bhavet

83.262

atha andhapūtanāgrahajuṣṭasya cikitsāmāha
tiktadrumāṇāṃ patraistu kvāthaḥ kāryo'bhiṣecane

83.263

surā sauvīrakaṃ kuṣṭhaṃ haritālaṃ manaḥśilā
tathā sarjarasañcāpi tailārthamupasaṃharet

83.264

pippalyaḥ pippalīmūlaṃ vargo madhurako madhu
śāliparṇīdvṛhatyau ca ghṛtārthamupadiśyate

83.265

sarvagandhaiḥ pradehaśca gātre ṣkṣṇośca śītalaiḥ

83.266

purīṣaṃ kaukkuṭaṃ keśāṃścarma sarpabhavantathā
jīrṇañcābhīkṣṇaśo vāso dhūpanāyopakalpayet

83.267

kākādanī mṛgairvāru tumbī satriphalā vacā
dhāraṇaṃ śirasā śastamandhapūtanayā grahe

83.268

kukkuṭīṃ markaṭīṃ vimbīmanantāñcāpi dhārayet

83.269

śrāmamāsaṃ tathā pakva śoṇitañca catuṣpathe
nivedyamantaśca gṛhe śiśoḥ rakṣānimittataḥ

83.270

śiśośca snapanaṃ kuryyāt sarvagandhādikaiḥ śubhaiḥ
kuṅkumāgurukarpūra kastūrīcandanaiḥ samaiḥ
sarvagandha iti khyāto gaṇo hyuttamagandhakaḥ

83.271

karālā piṅgalā muṇḍī kaṣāyāmbaravāsinī
devī bālamimaṃ prītā sarakṣatvandhapūtanā

83.272

iti andhapūtanāgrahacikitsā
atha śītapūtanāgrahajuṣṭasya nidānamāha
vepate kāsate kṣīṇo netrarogī vigandhivān
chardyatīsārayuktaśca śītapūtanayā śiśuḥ

83.273

atha śītapūtanāgrahajuṣṭasya cikitsāmāha
bimbīṃ kapitthaṃ suvahā tathā vilvatvaco vale
nandīṃ bhallātakañcaiva pariṣeke prayojayet

83.274

vatsamūtraṃ gavāṃ mūtraṃ suptañcāmaradāru ca
kuṣṭhañca sarvagandhañca tailārthamavacārayet

83.275

rohiṇī sarja khadira palāśa kakubhatvacaḥ
niṣkkāthya tasmin niṣkkāthe sakṣīraṃ vipaced ghṛtam

83.276

pradehaḥ pūtanokto yaḥ sa śasto'tra yadauṣadham
śītapūtanayā graste tadeva hitamucyate

83.277

gṛdhrolūkapurīṣāṇi vatlagandhāmahilvacam
nimbapatrāṇi madhukaṃ dhūpanārthe prayojayet

83.278

dhārayedapi lambāñca guñjā kākādanīntathā
nadyā muddaudanaiścāpi tarpayecchītapūtanām

83.276-2

jalāśayānte bālasya snapanañcopadiśyate
devyai deyaścopahāro vāruṇīrudhiraṃ tathā

83.280

mudgaudanāśanā devī surāśoṇitapāyinī
jalāśayaratā devī pātu tvā śītapūtanā

83.281

iti śītapūtanāgrahajuṣṭacikitsā
atha mukhamaṇḍikāgrahajuṣṭasya nidānamāha
prasannavarṇavadanaḥ śirābhirabhisaṃvṛtaḥ
mūtragandho śuṣkakāmo mukhamaṇḍikayā grahe

83.282

mukhamaṇḍikāgraha cikitsāmāha
kapitthavilvatarkārī vāsāgandharvvahastakāḥ
kuverākṣī ca yojyāḥ syurvālāna pariṣecane

83.283

svarasairbhṛṅgavṛkṣāṇāṃ tathājahayagandhayoḥ
tailaṃ vasāñca saṃyojya pacedabhyañjane śiśoḥ

83.284

madhūlikāyāṃ payasi tugākṣīryyāṃ gaṇe tathā
madhure pañcamūle ca kanīyasi ghṛta pacet

83.285

vacā marjarasaḥ kuṣṭha sarpiṣoddhūpane hitam
dhārayedapi jihvāñca cāṣacauraklisarpajāḥ

83.286

varṇaka cūrṇaṃkaṃ mālya mañjanaṃ pāradaṃ tathā
manaḥśilāṃ copaharedgoṣṭhamadhye baliṃ tathā

83.287

pāyasa tu puroḍāśa valvyarthamupanāhayet
mantrapūtābhiradbhiśca tatraiva snapanaṃ hitam

83.288

alaṅkṛtā rūpavatī subhagā kāmarūpiṇī
goṣṭhamadhyālayaratā pātu tvāṃ mukhamaṇḍikā

83.286-2

atha naigameṣagrahajuṣṭasya nidānamāha
chardisspandanakaṇṭhāsyaśoṣo mūrcchāvigandhitā
ūrddhaṃ paśyeddaśeddantānnaigameṣaṃ grahaṃ vadet

83.260-2

atha cikitsāmāha
vilvāgnimanthapūtīkāḥ kāryyāḥ syuḥ pariṣecane
surāsauvīradhānyākaṃ pariṣake praśasyate

83.261-2

priyaṅgusaralānantā śatapuṣyā kuṭanaṭaiḥ
pacettailaṃ sagomūtrairdadhimastvamlakāñjikaiḥ

83.262-2

pañcamūladvayakvāthe kṣīre ca madhuke tathā
paced ghṛtañca matimān kharjūryyā mastake'thavā

83.263-2

vacāṃ vayaḥsthā golomīṃ jaṭilāṃ vāpi dhārayet
utsādanaṃ hita cātra skandāpasmāranāśanam

83.264-2

siddhārthaka vacā hiṅgu kuṣṭhaṃ caivākṣataiḥ saha
bhallātakājamodañca hitamuddhūpana śiśoḥ

83.265-2

adhastāt kṣīravṛkṣasya snāpanaṃ copadiśyate

83.266-2

markaṭoṣṭrakharoṣṭrāṇāṃ purīṣāṇi pradhūpayet
dhūpaḥ supte jane kāryo bālasya hitamicchatā

83.267-2

tilataṇḍulakaṃ mālya bhakṣyāṇi vividhāni ca
kumārabhṛtyai naiṣāya vṛkṣamūle nivedayet

83.268-2

ajānanaścalākṣibhrūḥ kāmarūpī mahāyaśāḥ
bāla pālayitā devo naigameṣo'bhirakṣatu

83.266-3

yaḥ kṛśaḥ sarvadṛṣṭau jñau tṛḍdāhāpratighātakṛt
kuryācca sāhasaṃ karma sahasā kāmapīḍitaḥ

83.300

saśabd vīkṣyate rātrau yo nāśnāti vubhukṣitaḥ
śuṣkāsyo balikāmina sa gṛhīto'pi bādhyati

83.301

sahāmuṇḍitikoṭīca kāthasnānaṃ grahāpaham
saptacchadābhayaniśā candanaiścānulepanam

83.302

samūlā saralā piṣṭā mūrvā niktāsamanvitā
śiśorudvarttana kuryāt sarvagrahnivāraṇam

83.303

sarpatvaklaśuna mūrvā sarṣapāriṣṭapallavāḥ
viḍālaviḍaṅgārogsa neśamṛṅgī vacā madhu
dhūpaḥ śiśorjvaraghno'yamaśeṣagrahanaśanaḥ

83.304

mṛtagokukṣisasthena gomayena ca dhūpanam
hanti sarvagrahāṃścāśu jvaraghnantu na saśayaḥ

83.305

bālakābhīṣṭakarmāṇi kāryāṇi grahaśāntaye

83.306

graheṣvadhipatiḥ skandaḥ sarvarogeṣu revatī
pūjanīyau tatastasmāttau bālānāṃ hitecchayā

83.307

svastiṃ te ṣaṇmukhaḥ skando mahābhāgā ca revatī
diśaḥ sūryyo'ntaraukṣañca svasti kurvantu sarvadā

83.308

tejasā brahmaṇaścātha viṣṇorindrasya tejasā
siddhānāṃ tejasā caiva rakṣito'smin sukhī bhava

83.306-2

mantrairetairbhiṣak paścādrakṣā kurvīta bālake
bhavanti nirgrahā bālāḥ sukhitā rogavarjitāḥ

83.310

bālarogādhikārokta maṣṭamaṅgalakaṃ ghṛtam
bhiṣajā tat prayoktavya māyarvedavicāriṇā

83.311

grahopasṛṣṭabālāstu duścikitsyatamāḥ smṛtāḥ
vaikalyaṃ maraṇaṃ vāpi dhruvaṃ skandagrahe nṛṇām

Linked texts (19)