Cikitsasarasangraha (Vangasena) 90
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 90
- Language
- Sanskrit
90.1
atha svedādhikāramāha
yeṣāṃ nasya vidhātavyaṃ vastiścaivāpi dehinām
śodhanīyāśca ye kecit pūrvaṃ svedyāstu te matāḥ
90.2
paścāt svedyā hṛte śalye mūḍhagarbhādyupadravāḥ
samyak prajātā'kāle ca paścāt svedyaiva yatnataḥ
90.3
svedyaḥ pūrvaṃ ca paścācca bhagandaryarśasastathā
aśmaryyā caturo jantuḥ śeṣāṃstvākhe pracakṣmahe
90.4
snehaklinnaśarīrāya tailābhyaktāya dehine
doṣādārttavakālajño ghanasvedaṃ prayojayet
90.5
nānabhyakte nāpi cānnigdhadehe svedo yojyaḥ snehavadbhiḥ kathañcit
dṛṣṭa loke kāṣṭhamasnigdhamāśu gacchedvaṅgaṃ svedayogairgṛhītam
90.6
māsamāṣatilādīnā vālukānāmathāpi vā
kumbhīpiṇḍeṣṭakāsvedānprāyaḥprastarasaṅkarāt
90.7
vātaghnairdaśamūlairvā śītairācchādya cakṣuṣī
vṛṣaṇau hṛdayaṃ dṛśau svedayenmṛdu vā na vā
madhyamaṃ vaṅkṣaṇau śeṣamaṅgāvayavamiṣṭataḥ
90.8
svedo hitastvanāgneyo vāte medaḥkaphāvṛte
nivātagṛhamāyāso guruprāvaraṇaṃ bhayam
90.6-2
upanāhāhvayakrodhabhūripānakṣudhātapāḥ
svedayanti daśaitāni naramagniguṇādṛte
90.10
sarvān svedānnivāte ca jīrṇe'nne vā ca kārayet
90.11
vyādhau śīte śarīre ca mahān svedo mahābale
durbale durbalaḥ svedo madhyame madhyamo mataḥ
90.12
pravale rūkṣaṇaḥ svedo rūkṣasnigdhaḥ kaphānile
kaphamedovṛte vāte sevet koṣṇa gṛha ravim
90.14
snehaklinnā dhātusaṃsthāśca doṣāḥ svasthānasthā ye ca mārgeṣu liptāḥ
samyak svedairyojiteste dravatva prāptāḥ koṣṭhayānti dehādaśeṣāt 12
śītaśūlavyuparame stambhagauravanigrahe
sañjāte mārdave dehe svedanādviratirmatā
90.15
agnerdīpti mārdava tvak pramādaṃ
bhaktānnaśraddhāṃ srotasā nirmalatvam
kuryāt svedo hanti nidrāṃ satandrāṃ
sandhīn stambhāṃśceṣṭayedāśu yuktaḥ
90.16
svedasrāvo vyādhihānirlaghutvaṃ śītārthitvamārdava cāturasya
samyak svinne lakṣaṇa prāhuretat mithyāsvinne vyatyaye naitadeva
90.17
sphoṭotpatti pittaraktaprakopo mūrcchā bhrāntirdāhatṛṣṇāklamāśca
atisvinne sandhipīḍātṛṣā ca kriyāṃ śītā tatra kuryādvidhikṣa
90.18
atisvinnanarāṇāñca śītāmbuprāśana hitam
snānamuṣṇāmbunā cāpi hyanabhiṣyandi bhojanam
Linked texts (4)
- Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Śārṅgadharasaṃhitā — Śārṅgadhara (physician), Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
Discussed in (1)
- A History of Indian Medical Literature — Meulenbeld 1999, English