Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 90

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 90

Language
Sanskrit

90.1

atha svedādhikāramāha
yeṣāṃ nasya vidhātavyaṃ vastiścaivāpi dehinām
śodhanīyāśca ye kecit pūrvaṃ svedyāstu te matāḥ

90.2

paścāt svedyā hṛte śalye mūḍhagarbhādyupadravāḥ
samyak prajātā'kāle ca paścāt svedyaiva yatnataḥ

90.3

svedyaḥ pūrvaṃ ca paścācca bhagandaryarśasastathā
aśmaryyā caturo jantuḥ śeṣāṃstvākhe pracakṣmahe

90.4

snehaklinnaśarīrāya tailābhyaktāya dehine
doṣādārttavakālajño ghanasvedaṃ prayojayet

90.5

nānabhyakte nāpi cānnigdhadehe svedo yojyaḥ snehavadbhiḥ kathañcit
dṛṣṭa loke kāṣṭhamasnigdhamāśu gacchedvaṅgaṃ svedayogairgṛhītam

90.6

māsamāṣatilādīnā vālukānāmathāpi vā
kumbhīpiṇḍeṣṭakāsvedānprāyaḥprastarasaṅkarāt

90.7

vātaghnairdaśamūlairvā śītairācchādya cakṣuṣī
vṛṣaṇau hṛdayaṃ dṛśau svedayenmṛdu vā na vā
madhyamaṃ vaṅkṣaṇau śeṣamaṅgāvayavamiṣṭataḥ

90.8

svedo hitastvanāgneyo vāte medaḥkaphāvṛte
nivātagṛhamāyāso guruprāvaraṇaṃ bhayam

90.6-2

upanāhāhvayakrodhabhūripānakṣudhātapāḥ
svedayanti daśaitāni naramagniguṇādṛte

90.10

sarvān svedānnivāte ca jīrṇe'nne vā ca kārayet

90.11

vyādhau śīte śarīre ca mahān svedo mahābale
durbale durbalaḥ svedo madhyame madhyamo mataḥ

90.12

pravale rūkṣaṇaḥ svedo rūkṣasnigdhaḥ kaphānile
kaphamedovṛte vāte sevet koṣṇa gṛha ravim

90.14

snehaklinnā dhātusaṃsthāśca doṣāḥ svasthānasthā ye ca mārgeṣu liptāḥ
samyak svedairyojiteste dravatva prāptāḥ koṣṭhayānti dehādaśeṣāt 12
śītaśūlavyuparame stambhagauravanigrahe
sañjāte mārdave dehe svedanādviratirmatā

90.15

agnerdīpti mārdava tvak pramādaṃ
bhaktānnaśraddhāṃ srotasā nirmalatvam
kuryāt svedo hanti nidrāṃ satandrāṃ
sandhīn stambhāṃśceṣṭayedāśu yuktaḥ

90.16

svedasrāvo vyādhihānirlaghutvaṃ śītārthitvamārdava cāturasya
samyak svinne lakṣaṇa prāhuretat mithyāsvinne vyatyaye naitadeva

90.17

sphoṭotpatti pittaraktaprakopo mūrcchā bhrāntirdāhatṛṣṇāklamāśca
atisvinne sandhipīḍātṛṣā ca kriyāṃ śītā tatra kuryādvidhikṣa

90.18

atisvinnanarāṇāñca śītāmbuprāśana hitam
snānamuṣṇāmbunā cāpi hyanabhiṣyandi bhojanam

Linked texts (4)

Discussed in (1)