Cikitsasarasangraha (Vangasena) 94

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 94

atha dhūmapānādhikāramāha
prāyogika kāsaharaśca dhūmo vairaicana snehikavāmanauyau
pañcaprakārā gaditāśca dhūmā siddāntavidbhirmunibhiśca vaidyai

ennādinā kuṣṭhanalonkitena kṣauma pralipyāṅgulakāṣṭamānā
prāyogike varttiriyañca netramaṣṭāṅgula ṣaḍguṇita praśastam

bṛhatyā drāpaṇa śṛṅgo saiṅguṭo tvaṅmana śilā
eṣā kāsaharā varttirnetra ṣoḍaśakāṅgulam

śirovirecanairvattirnetra hastamita matam

snigdhasarjamadhūcchiṣṭasnehaguggulumarṣapaiḥ
snaihike varttirebhistu netra dvātriṃśadaṅgulam

vāmanīye tu va
na viriktāḥ piveddhūmaṃ na kṛte vastikarmaṇi
na rakte na viṣe nā'rtto nāśakto na ca garbhiṇī

na śrame na made nā'me na pitte na prajāgare
na mūrcchābhramaṭaṣṇṇāsu na kṣīṇe nāpi ca kṣate

na madyadugdhe pītvā ca na vā snehañca mākṣikam
dhūmaṃ na bhuktvā dadhnā ca na ruddhaḥ krudha eva ca

na tāluśoṣe timire śirasya'bhihate na ca
na śaṅkhake na rohiṇyāṃ na roge ca mahātyaye

eṣu dhūmamakāle ca mohātpivati yo naraḥ
rogāstasya pravarddhante dāruṇā dhūmavibhramāt

gauravaṃ śirasaḥ śūlaṃ pīnasārddhāvabhedakau
karṇākṣiśūlaṃ kāsaśca hikkāśvāsau galagrahaḥ

dantadaurbalyamāstrāvaḥ śrotraghrāṇākṣidoṣajaḥ
pūtisrāvaśca charddiśca dantaśūlamarocakaḥ

hanumanthāgrahaḥ kaṇḍūḥ kṛmayo mukhapāṇḍutā
śleṣmapraseko vaisvaryyaṃ galaguṇḍupajihvikā

khālityaṃ piñjaratvañca keśānāṃ patanaṃ tathā
kṣavadhuścātitandrā ca buddhermoho'tinidratā

dhūmapānātpraśāmyanti balaṃ bhavati cādhikam
śiroruhakapālānāmindriyāṇāṃ rasasya ca

na ca vātakaphātmāno balino'pyūrddhajatrujāḥ
dhūmariktakapālasya vyādhayaḥ syuḥ śirogatāḥ

dhūmaprayogātpuruṣaḥ prahṛṣṭendriyavāṅmanaḥ
dṛḍhakeśadvijaśmaśruḥ prasannaviśadānanaḥ

prayogapāne tvaṣṭāvau kālāḥ samyakikīrttitāḥ
snātvā bhuktvā samullikhya kṣutvā dantānnighṛṣya ca

nāvanāñjananidrānte cātmavān dhūmapo bhavet
vātaśleṣmasamutkleśaḥ kāleṣveveṣu lakṣyate

aṅguṣṭhapariṇāhina madhye sthūlo'gnayordvayoḥ
ṣaḍbhāgo dhūmanetrasya vartyā rūpaṃ praśasyate

ṛjutrikoṣakalitakolāsthyagrapramāṇitam
vastinetra samadravyaṃ dhūmanetraṃ praśasyate

śarāvasampuṭayutaṃ vraṇadhūmaṃ narodraṇe
dhūmanetreṇa matimān vedanā srāvaśāntaye

Linked texts (3)