Cikitsasarasangraha (Vangasena) 99

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 99

Language: Sanskrit

99.1

atha dravyagaṇapāṭhādhikāramāha
sthirāpunarnavairaṇḍa śṛṅgasarṣapajīvakāḥ
śvadaṃṣṭrābhīrulāṅgalī vidārīhaṃsapādikāḥ

99.2

bṛhtyau pṛśniparṇī ca viśve devā mahābalā
sahāmṛgālavinnā ca vṛścikālī mahāsahā
śoṣagulmānilaśvāsakāsapittaharo gaṇaḥ

99.3

āragvadho niśāmvaṣṭhā karakastāpasadrumaḥ
kṣudraśvetā mahāśvetā vṛścikālītyayaṃ gaṇaḥ
vraṇakuṣṭhaviṣaghnāma kṛmimedaḥ kaphāpahaḥ

99.4

surasākāsamardaśca phaṇijjārjakabhūstṛṇam
nirguṇḍīsurasāphañjī kulāhalasugandhikāḥ

99.5

kṣavakaḥ kālamālaśca kṣavapuṣpiḥ pracīvalaḥ
viḍaṅgaḥ kākamācī ca marico mūṣikarṇiṃkā

99.6

suparṇī ceti vargo'ya kṛmiśleṣmavināśanaḥ
kāsārucipratiśyāya śvāsahā vraṇaśodhanaḥ

99.7

kuṣṭhaka triphalārāṭha vṛścikāmiḥ snuhīpayaḥ
śatārirapyapāmārgo medo'rśo'śmarimehahā

99.8

pippalyagnivacāvāsā kālagranthikamustakam
bhārgīmūrvā mahānimba pāṭhāyaṣṭī ca sarṣapāḥ
hiṅgutiktā viḍaṅgañca vātaśleṣmaharo gaṇaḥ

99.9

elācakrāhvakauntīlak patraromāhvarocakāḥ
caṇḍākhaphalapunnāga dārusarjaraso natam

99.10

śakraśuktiṭadhidhyāma kunduruvyāghrahastajāḥ
elādiḥ piḍakākaṇḍūviṣānilakaphāntakṛt

99.11

vacājalajadevāhvā nāgarātiviṣābhayāḥ
haridrādvayayaṣṭyāhva kalaśīkuṭajodbhavā

99.12

vacāharidrādigaṇau vātātīsāranāśanau
medaḥ kaphāḍhyapavana stanyadoṣanivarhaṇau

99.13

mūrvāghaṇṭāmṛtārāṭha pāṭhābhūnimbakūlakāḥ
karañjavaraśairīya suṣavī sakaṭillakāḥ
mehakuṣṭhajvaraccharddi viṣaśleṣmaharo gaṇaḥ

99.14

sālasyandanakālīya dhavasarjārjunyāsanāḥ
śirīṣaśiṃśapāmūrja khadira candanadvayam

99.15

kadaro vājikarṇaśca karañjaḥ kembruko'guru
gaṇo'ya kaphapāṇḍutva kuṣṭhamehavināśanaḥ

99.16

vāruṇītagarābhīruvilvajātauviṣāṇikā
maireya bṛhatauyugma darbhapūtīkaśiṃśapāḥ

99.17

jayāgnimanthavilvāgni naktamālāgnimoraṭāḥ
vargo'ntarvidradhiśleṣma medo gulmaśiro'rttinut

99.18

vīravṛkṣo'gnimanthaśca kāśavacchādanīkuśāḥ
moraṭendīvarausūryyabhaktādaṇḍakamocurāḥ

99.18-2

vasuko vaśiro darbha maireyāśmakabhedakāḥ
aśmarīśarkarākṛcchra mārutārttiharo gaṇaḥ

99.20

rodhradvayaplavāśoka jambūśaileya bālukāḥ
kadambo jiṅgiṇī caiva śrīparṇī ca bahusravā

99.21

vargo lodhrādiko nāmnā kaphamedoviśoṣaṇaḥ
pānadoṣaharo balyaḥ stambhīsarvvaviṣāpahaḥ

99.22

arkālarkendupuṣpī ca karañjo nāgadantikā
rāsnāmadhukamāyūrapāda eṣa gaṇaḥ śubhaḥ
medaḥ kaphāvyapavana stanyadoṣavināśanaḥ

99.23

śyāmādantaudravantau ca yavāśyāmāmṛtāmṛtā'
saptalā śaṅkhinī śvetā rājavṛkṣa. satilvakaḥ

99.24

kampillakaḥ karañjaśca hemakṣīrautyaya gaṇaḥ
udāvarttodarānāha viṣagulmavināśana

99.25

bṛhataudhātakīpāṭhā yaṣṭaumadhukaliṅgakā
dīpanīyo bṛhatyādiḥ kṛcchradoṣatrayāpahaḥ

99.26

paṭolaṃ candanaṃ mūrvā pāṭhātiktāmṛtāghanaḥ
pittaśleṣmānilacchardiṃ jvarakaṇḍūviṣāpahaḥ

99.27

kākolyau madhuka śṛṅgī mede dve jīvakarṣabhau
prapauṇḍarīkamṛdvīkā ṛddhivṛddhī tugāsahā

99.28

payasyā pañcaka cchinnetyeṣa vargo'tibṛṃhaṇaḥ
stanyaśca jīvanovṛttaḥ pittāsrānilanāśanaḥ

99.26-2

uṣasaindhavakāśīsa dvayahaṅguśilājatu
tutthaka ceti medoghnaḥ śarkarāśmarihṛdgaṇaḥ

99.30

sārivāpadmakośīra madhukaṃ candanadvayam
kāśmarīmadhukaṃ ceti sārivādirayaṃ gaṇaḥ

99.31

raktapitta vihantyāśu tṛṣṇāṃ cātipramāthinīm
tīvrapittajvarāmarda sarvadāhavināśanaḥ

99.32

añjanaṃ phalinīmāṃsī padmotpalarasāñjane
elāmadhukanāgāhvā viṣāntardāhapittanut

99.33

parūṣo dāḍima drākṣā kāśmarī kākajaṃ phalam
rājādanaṃ sadhātrīkaṃ katakena samanvitam

99.34

parūṣakādiko nāmnā gaṇo vātāmayāpahaḥ
hṛdyo rucipradastṛṣṇā mūtradoṣavināśanaḥ

priyaṅgu-samaṅgā-dhātakīlodhrapunnāgacandanakucandanamocarasāñjanakambhīkasroto'ñjanapadmakesarayojanavallyogro dīrghamūlā ceti
ambaṣṭhādhātakīlodhra samaṅgāpadmakesaram
madhukāralubilvañca gaṇau munibhirauritau

99.36

priyaṅgavambaṣṭhakādau ca pakkātīsāranāśanau
sandhānī yau hitau pitte vraṇānāṃ cātiropaṇau

99.37

nyagrodhodumbarāśvattha madhūkaplakṣitindukāḥ
priyālabadarīpārtha nandīvṛkṣāmlajambhalāḥ

99.38

palāśo'ruṣkaraḥ khataṃ lodhraṃ jambūrayaṃ gaṇaḥ
pittāsṛgme hanud vraṇyo yonidāhanivāraṇa

99.36-2

guḍūcīnimbadhānyākaṃ madhukaṃ candanānvitam
tṛṣṇādāharucicchardi sarvajvaraharo gaṇaḥ

99.40

utpalaṃ kumudaṃ padma kahlāraṃ lohitotpalam
madhukaṃ ceti pittāsṛg viṣaccharddiharo gaṇaḥ

99.41

mustā pāṭhā haridre dve tiktā haimavatīva cā
dravantyativiṣā kuṣṭha bhallātakaphalatrayam

99.42

sāmbaṣṭha ceti vargo'ya kapharoganiṣūdanaḥ
śodhanaḥ pācanaḥ stanyo yonidoṣaharo gaṇaḥ

99.43

akṣadhātryabhayā hanti triphalā viṣamajvaram
cakṣuṣyā dīpanī pitta kuṣṭhamehakaphāntakṛt

99.44

āmalakyabhayākṛṣṇā citrakaścetyayaṃ gaṇaḥ
sarvajvarakaphaghnaśca bhedī dīpanapācanaḥ

99.45

traputāsramayaḥ sīsa hemarūpyañca tanmayaḥ
vargaśca śūlahṛdrogapāṇḍumehagadāpahaḥ

99.46

lākṣārevatakuṭajā'mbamārakaṭphalaharidrāiyanimbasaptacchadamālatyāyamāṇā ceti
kaṣāyatiktamadhuraḥ kaphapittārttināśanaḥ
kuṣṭhakramiharaścaiva duṣṭavraṇaviśodhanaḥ

99.47

bilvo'gnimantha śyonākaḥ śrīparṇīpāṭalāmahata
dīpana kaphavātaghnaṃ pañcamūlamiti smṛtam

99.48

pṛśniparṇī sthirā caiva bṛhatīdvayagokṣuram
vṛṣya kaphavātaghna yañcamūlaṃ kaniṣṭhakam

99.46-2

vidārīsārivākṣmāga śṛṅgīvatsāḍanī niśā
kṛcchrapittānilaharaṃ vallīsaṃ mūlapañcakam

99.50

gṛdhranakhī śvadaṃṣṭrā ca śaireya karamardikā
etacchleṣmānilau hanti kaṇṭakaṃ mūlapañcakam

99.51

kuśaḥ kāśadvaya darbho nalaśceti tṛṇodbhavam
pittakṛcchraharaṃ pañca mūla vastiviśodhanam

99.52

etaistailāni sarṣīṃ ṣi pralepa pānakānyapi
gaṇairvibhajya kurvīta yathāvidhi bhiṣagvaraḥ

99.53

ekadvidravyahīno'pi kriyāyogyo bahvaṅgaḥ
hṛtvā tu tatsamaṃ dravya matha yojyo'lpabheṣajaḥ

Linked texts (1)

Ārogyacintāmaṇi (Dāmodaramiśra) — Dāmodaramiśra, Sanskrit