Virasimha 26.p1
Vīrasiṃha 26.p1
- Language
- Sanskrit
26.p1.1
atha kramaprāptasyamukharogasya sanidānaṃ cikit sitamāha rugviniścayāt | karkaśau paruṣau stabdhau saṃprāptānilavedanau | dahyete paripāṭyete oṣṭhau mārutakopataḥ || cīyete sphoṭikābhistu sarujābhiḥ samaṃtataḥ | sadāhapākapiṭakau pītābhāsau ca pittataḥ || savarṇābhistu cīyate piṭakābhiravedanau | bhavatastukaphādoṣṭhau picchilau śītalau gurū || saṃnipātena vijñeyāvanena piṭakācitau | raktopasṛṣṭau rudhiraṃ sravataḥ śoṇitaprabhau || māṃsaduṣṭau gurusthūlau māṃsapiṃḍavaducchritau | jaṃtavaścātra mūrcchaṃti narasyabhayato mukhāt || śoṇitaṃ daṃtaveṣṭebhyo yasmātkasmātpravartate | durgaṃdhīni suruṣṭāni prakledīni samaṃtataḥ || daṃtamāṃsāni śīyaṃte pacaṃti ca parasparam || śītādo nāma sa vyādhiḥ kaphaśoṇitasaṃbhavaḥ | mārutenādhikaṃ daṃto jāyate tīvravedanaḥ | vardhanaḥ sa mato vyādhirjāto ruk ca praśāmyati || jihvāgrajātaḥ śvayathurhijihvāmunnamya jātaḥ phalaraktamūlaḥ| lālākaraḥpāṃḍuyutaḥsaśophaḥsaivānujihvākathitābhiṣagbhiḥ mukhavairasyadaurgaṃdhyapākakledādayo gadāḥ | viśīrṇadaṃtamāṃsāśca bhavaṃtyanye'pi solbaṇāḥ || vṛṃdasaṃgrahāt | oṣṭhaprakope vātotthe solbaṇenopanāhayet | mastake caiva nasye ca tailaṃ vāpaharaiḥ smṛtam || śrīveṣṭakaṃ sarjarasaṃ guggulaṃ suradāru ca | yaṣṭīmadhukacūrṇairhi vidadhyātpratisāraṇam || vedhaṃ śirāṇāṃ vamanaṃ virekaṃ tiktasya pānaṃ mṛdu bhojanaṃ ca śītānpradehānpariṣecanaṃ ca pittopasṛṣṭeṣvadhareṣu kuryāt | śirovirecanaṃ dhūmasvedaḥ kavaladhāraṇam | hatarakke prayoktavyamoṣṭhapāke kaphātmake || trikaṭuḥ sarjikākṣāraḥ kṣāraśca yavaśukijaḥ |
26.p1.2
kṣaudrayuktaṃ vidhātavyametacca pratisāraṇam || hitaṃ ca triphalācūrṇaṃ madhuyuktaṃ pralepanam | śītāderhatarakte tu lepo nāgarasarpiṣā || kuṣṭhaṃ dārvā lodhramabdaṃ samaṃgā pāṭhā tiktā tejanī dīpikā ca | cūrṇaṃ śastaṃ gharṣaṇaṃ tadvijānāṃ raktasrāvaṃ haṃti kaṃḍūrujaṃ ca || caladaṃtasthirakaraṃ kāryaṃ bakulacarvaṇam | daṃtapuppuṭake kāryaṃ taruṇe raktamokṣaṇam || sapaṃcalavaṇakṣāraḥ sakṣaudraṃ pratisāraṇam | mākṣikaṃ pippalīsarpirmiśritaṃ dhārayenmukhe || daṃtaśūlaharaṃ proktaṃ pradhānamidamauṣadham | srāvite daṃtaveṣṭe vraṇaṃ tu parisārayet || pataṃgarodhramadhukalākṣācūrṇairmadhūttaraiḥ || sādhito hatarakte ca rodhramuktārasāṃjanaiḥ | sakṣaudraiḥ śasyate lepo gaṃḍūṣe kṣīriṇī hitā || kriyāṃ parihare kuryācchītādoktāṃ vicakṣaṇaḥ | śastreṇa daṃtamūlāni śodhayecca vicakṣaṇaḥ || tataḥ kṣīraṃ prayuṃjīta kriyāḥ sarvāstu śītalāḥ | nāḍīvraṇaharaṃ karma daṃtanāḍīṣu kārayet || sukhoṣṇāḥ snehakavalāḥ sarpiṣā trivṛtasya ca | nirgrūhāścānilaghnānāṃ daṃtaharṣapramardakāḥ || bhadradārṣyādivarṣābhūlepaiḥ snigdhaiśca bhojanaiḥ | hiṃgu soṣṇaṃ ca matimānkrāmidaṃte pratāpayet || phalānyamlāni śītāmbu rukṣānnaṃ daṃtadhāvanam | tathātikaṭhinānbhakṣāndaṃtarogī vivarjayet || upajihvāṃ tu saṃlipya kṣāreṇa pratisārayet | śirovirekaṃ gaṃḍūṣadhūmaiścaivamupācaret || vyoṣakṣārābhayāvahnicūrṇametatpragharṣaṇam | tālumūle kaphāsṛgbhyāṃ jāyate galaśuṃḍikā || chittvā tāṃ vyoṣasiṃdhūtthogrākṣaudraiḥ pratisārayet| galaśuṃḍī kṣayaṃ yāti vajrīkṣīreṇa lepitā || vacāmativiṣāṃ pāṭhāṃ rāstrāṃ kaṭukarohiṇīm |
26.p1.3
niṣkvāthya picumaṃdaṃ ca kavalaṃ tatra dhārayet || tuṃḍike ca dhruvotkarṇe saṃghāte tālupuppuṭe| eṣa eva vidhiḥ kāryo viśeṣaḥ śastrakarmaṇi || tālupāke tu kartavyaṃ vidhānaṃ pittasādhanam | snehasvedau tāluśoṣe vidhiścānilanāśanaḥ || sādhyānāṃ rohiṇīnāṃ tu hitaṃ śoṇitamokṣaṇam | chardanaṃ dhūmapānaṃ ca gaṃḍūṣo nasyakarma ca || visrāvyakaṃṭhaśālūkaṃ sādhayettuṃḍikeravat | upajihvakavaccāpi sādhayeddaṃtajihvakam || chedayenmaṃḍalāgreṇa tīkṣṇasaṃgharṣaṇādibhiḥ | ekavṛṃdaṃ tu visrāvya vidhiṃ śodhanamācaret || gilāyuścāpi yo vyādhistaṃ ca śastreṇa sādhayet | kaṃṭharoge'pyasṛṅmokṣastīkṣṇairnasyādikarma ca || kvāthapānaṃ tu dārvītvaṅniṃbatārkṣyakaliṃgajam | harītakīkaṣāyo vā peyo mākṣikasaṃyutaḥ || kaṭukātiviṣāpāṭhādārumustakaliṃgakāḥ | gomūtrakvāthitāḥ peyāḥ kaṃṭharogavināśanam || gṛhadhūmo yavakṣāraḥ pāṭhā vyoṣā rasāṃjanam | tejohvā triphalā rodhraṃ citrakaśceti cūrṇitam || sakṣaudraṃ dhārayedetadgalarogavināśanam | kālakaṃ nāma cūrṇaṃ tu daṃtāsyagalaroganut || manaśilā yavakṣāro haritālaṃ sasaiṃdhavam | dāru tiktaṃca taccūrṇaṃ mākṣikeṇa samāyutam || mūrcchitaṃ ghṛtamaṃḍena kaṃṭharogeṣu dhārayet | mukharogeṣu ca śreṣṭhaṃ pītakaṃ nāma kīrtitam || iti pītakacūrṇādikam | yavāgrajaṃ tejavartīṃ sapāṭhāṃ rasāṃjanaṃ dāruniśāṃ ca kṛṣṇām| kṣaudreṇa kuryādguṭikāṃ mukhena tāṃ dhārayetsarvagalāmayeṣu || mukhapāke śirāvedhaḥ śirasaśca virecanam | kāryaṃ ca bahudhā nityaṃ dhātrīcūrṇasya gharṣaṇam || jātīpatrāmṛtādrākṣādevadāruphalatrikaiḥ | kvātho madhuyutaḥ śīto gaṃḍūṣo mukhapākanut ||
26.p1.4
paṭolaniṃbajaṃbūvāmrāmālatīnavapallavam | paṃcapallavakaḥ śreṣṭhaḥ kaṣāyo mukhadhāvane | khadirasya tulāṃ samyagjaladroṇe vipācayet | śeṣāṣṭabhāge tatraiva prativāpaṃ pradāpayet || jātīkarpūrapūgāni kaṃkolasya phalāni ca | ityeṣā guṭikākāryā mukhasaubhāgyavardhinī || daṃtoṣṭhamukharogeṣu jihvātālvāmayeṣu ca || iti khadiraguṭikā | bakulasya phalaṃ rodhraṃ vajravallī kuraṃṭakaḥ | caturaṃgulabalvajaṃ vājikarṇorimāsanam ( ? ) || eṣāṃ kalkakaṣāyābhyāṃ tailaṃ pakkaṃ mukhe dhṛtam | sthairyaṃ karoti calatāṃ daṃtānāṃ dhāvanena vā || iti bakulādyaṃ tailam | iti śrītoma0vīrasiṃhāvaloke mukharogādhikāraḥ
Linked texts (11)
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Garuḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit
- Yogaśataka — Nāgārjuna, Sanskrit
- Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) — Vaṅgasena, Sanskrit
- Vīrasiṃhāvaloka — Vīrasiṃha, Sanskrit
- Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Yogaśata — Vidagdhavaidya, Sanskrit