Pramāṇa · Search · About · API

sharngadhara 2.5: atha kvāthakalpanānāmadvitīyo'dhyāyaḥ

Śārṅgadharasaṃhitā 2.5

Language
Sanskrit

Contents

atha kvāthakalpanānāmadvitīyo'dhyāyaḥ

2.5.p1

kvāthakalpanā

2.5.p2

pānīyaṃ ṣoḍaśaguṇaṃ kṣuṇṇe dravyapale kṣipet

2.5.1

mṛtpātre kvāthayed grāhyamaṣṭamāṃśāvaśeṣitam
tajjalaṃ pāyayeddhīmānkoṣṇaṃ mṛdvagnisādhitam

2.5.2

kvāthaparyāyanāmāni
śṛtaḥ kvāthaḥ kaṣāyaśca niryūhaḥ sa nigadyate

2.5.3

kvāthapānasamayaḥ
āhārarasapāke ca sañjāte dvipalonmitam
vṛddhavaidyopadeśena pibetkvāthaṃ supācitam

2.5.4

kvāthe sitāmadhunoḥ prakṣepaparimāṇam
kvāthe kṣipetsitāmaṃśaiścaturthāṣṭamaṣoḍaśaiḥ
vātapittakaphātaṃke viparītaṃ madhu smṛtam

2.5.5

cūrṇadravyāṇāṃ prakṣepaparimāṇam
jīrakaṃ guggulaṃ kṣāraṃ lavaṇaṃ ca śilājatu
hiṅgu trikaṭukaṃ caiva kthāthe śāṇonmitaṃ kṣipet

2.5.6

dravadravyāṇāṃ prakṣepaparimāṇam
kṣīraṃ ghṛtaṃ guḍaṃ tailaṃ mūtraṃ cānyad dravaṃ tathā
kalkaṃ cūrṇādikaṃ kvāthe nikṣipetkarṣasammitam

2.5.7

pākasamaye kvāthapātrapidhānaniṣedhaḥ
sapidhānamukhe pātre jalaṃ durjaratāṃ vrajet
tasmādāvaraṇaṃ tyaktvā kvāthādīnāṃ viniścayaḥ

2.5.7.p1

sarvajvare dāhādau ca guḍūcyādikvāthaḥ
guḍūcīdhānyakāriṣṭaraktacandanapadmakaiḥ

2.5.8

guḍūcyādigaṇakvāthaḥ sarvajvaraharaḥ smṛtaḥ
dīpano dāhahṛllāsatṛṣṇācchardyarucīrjayet

2.5.9

sarvajvare nāgarādipācanakvāthaḥ
nāgaraṃ devakāṣṭhaṃ ca dhānyakaṃ bṛhatīdvayam
dadyātpācanakaṃ pūrvaṃ jvaritānāṃ jvarāpaham

2.5.10

sarvajvare kṣudrādikvāthaḥ
kṣudrā kirātatiktaṃ ca śuṇṭhī chinnā ca pauṣkaram
kaṣāya eṣāṃ śamayetpītaścāṣṭavidhaṃ jvaram

2.5.10.p1

vātajvare kvāthaḥ

2.5.10.p2

guḍūcyādi kvāthaḥ

2.5.11

guḍūcīpippalīmūlanāgaraiḥ pācanaṃ smṛtam
dadyādvātajvare pūrṇaliṅge saptamavāsare

2.5.12

śālaparṇyādikvāthaḥ
śālaparṇī balā drākṣā guḍūcī sārivā tathā
āsāṃ kvāthaṃ pibetkoṣṇaṃ tīvravātajvaracchidam

2.5.13

kāśmaryādikvāthaḥ
kāśmarīsārivādrākṣātrāyamāṇā'mṛtābhavaḥ
kaṣāyaḥ saguḍaḥ pītovātajvaravināśanaḥ

2.5.13.p1

pittajvare kvāthāḥ

2.5.13.p2

kaṭphalādipācanakvāthaḥ

2.5.14

kaṭphalendrayavāpāṭhātiktāmustaiḥ śṛtaṃ jalam
pācanaṃ daśame'hni syāttīvre pittajvare nṛṇām

2.5.15

parpaṭādikvāthaḥ
parpaṭo vāsakastiktā kairāto dhanvayāsakaḥ

2.5.16

priyaṅguśca kṛtaḥ kvātha eṣāṃ śarkarayā yutaḥ
pipāsādāhapittāsrayutaṃ pittajvaraṃ jayet

2.5.16.p1

drākṣādikvāthaḥ

2.5.16.p2

drākṣā harītakī mustaṃ kaṭukī kṛtamālakaḥ

2.5.17

parpaṭaśca kṛtaḥ kvātha eṣāṃ pittajvarāpahaḥ
tṛṇmūrcchādāhapittāsṛkśamano bhedanaḥ smṛtaḥ

2.5.18

parpaṭakvāthapraśaṃsau tatra viśeṣaśca
ekaḥ parpaṭakaḥ śreṣṭhaḥ pittajvaravināśanaḥ
kiṃ punaryadi yujyeta candanośīrabālakaiḥ

2.5.18.p1

atha kaphajvare kvāthāḥ

2.5.18.p2

tatra bījapūrakādipācanakvāthaḥ

2.5.19

bījapūraśiphāpathyānāgaragranthikaiḥ śṛtam
sakṣāraṃ pācanaṃ śleṣmajvare dvādaśavāsare

2.5.20

bhūnimbādikvāthaḥ
bhūnimbanimbapippalyaḥ śaṭī śuṇṭhī śatāvarī
guḍūcī bṛhatī ceti kvātho hanyātkaphajvaram

2.5.21

paṭolādikvāthaḥ
paṭolatriphalātiktāśaṭīvāsā'mṛtābhavaḥ
kvātho madhuyutaḥ pīto hanyātkaphakṛtaṃ jvaram

2.5.21.p1

atha dvandvajajvare kvāthāḥ
tatra vātapittajvare pañcabhadrakvāthaḥ

2.5.22

parpaṭābdāmṛtāviśvakairātaiḥ sādhitaṃ jalam
pañcabhadramidaṃ jñeyaṃ vātapittajvarāpaham

2.5.23

kaphavātajvarādau laghukṣudrādikvāthaḥ
kṣudrāśuṇṭhīguḍūcīnāṃ kaṣāyaḥ pauṣkarasya ca

2.5.24

kaphavātādhike peyo jvare vā'pi tridoṣaje
kāsaśvāsārucikare pārśvaśūlavidhāyini

2.5.24.p1

vātakaphajvare āragvadhādikvāthaḥ
āragvadhakaṇāmūlamustātiktābhayākṛtaḥ

2.5.25

kvāthaḥ śamayati kṣipraṃ jvaraṃ vātakaphodbhavam
āmaśūlapraśamano bhedī dīpanapācanaḥ

2.5.26

pittaśleṣmajvare'mṛtādyaṣṭakakvāthaḥ
amṛtāriṣṭakaṭukāmustendrayavanāgaraiḥ
paṭolacandanābhyāṃ ca pippalīcūrṇayukśṛtam

2.5.27

amṛtāṣṭakametacca pittaśleṣmajvarāpaham
chardyarocakahṛllāsadāhatṛṣṇāvināśanam

2.5.28

pittaśleṣmajvarādau paṭolādikvāthaḥ
paṭolaṃ candanaṃ mūrvātiktāpāṭhā'mṛtāgaṇaḥ
pittaśleṣmajvaracchardidāhakaṇḍūviṣāpahaḥ

2.5.29

sarvajvare kaṇṭakāryādikvāthaḥ
kaṇṭakārīdvayaṃ śuṇṭhī dhānyakaṃ suradāru ca
ebhiḥ śṛtaṃ pācanaṃ syātsarvajvaravināśanam

2.5.30

atha sannipātajvare kvāthāḥ
tatra daśamūlakvāthaḥ
śāliparṇīpṛśniparṇībṛhatīdvayagokṣuraiḥ

2.5.31

vilvāgnimanthaśyonākakāśmarīpāṭalāyutaiḥ
daśamūlamiti khyātaṃ kvathitaṃ tajjalaṃ pibet

2.5.32

pippalīcūrṇasaṃyuktaṃ vātaśleṣmajvarāpaham
sannipātajvaraharaṃ sūtikādoṣanāśanam

2.5.33

hṛtkaṇṭhagrahapārśvārttitandrāmastakaśūlahṛt

2.5.34

abhayādikvāthaḥ
abhayāmustadhānyākaraktacandanapadmakaiḥ
vāsakendrayavośīraguḍūcīkṛtamālakaiḥ

2.5.35

pāṭhānāgaratiktābhiḥ pippalīcūrṇayukśṛtam
pibettridoṣajvarajitpipāsākāsadāhanut

2.5.36

pralāpaśvāsatandrāghnaṃ dīpanaṃ pācanaṃ param
viṇmūtrānilaviṣṭambhavamiśoṣārucicchidam

2.5.37

pippalyādikvāthaḥ
pippalīpippalīmūlacavyacitrakanāgaraiḥ
vacāsātiviṣā'jājīpāṭhāvatsakareṇukaiḥ

2.5.38

kirātatiktakaṃ mūrvā sarṣapā maricāni ca
kaṭukaṃ puṣkaraṃ bhārṅgī viḍaṅgaṃ karkaṭāhvayam

2.5.39

arkamūlaṃ bṛhatsiṃhī śreyasī sadurālabhā
dīpyakaṃ cājamodā ca śukanāsādihiṅgubhiḥ

2.5.40

etāni samabhāgāni gaṇo'ṣṭāviṃśako mataḥ
kaṣāyamupabhuñjīta vātaśleṣmajvarāpaham

2.5.41

hanti vātaṃ tathā śītaṃ svedajaṃ prabalaṃ kapham
pralāpaṃ cātinidrāṃ ca romaharṣārucī tathā

2.5.42

mahāvāte'patantre ca sarvagātre ca śūnyatām
ayaṃ sarvajvarānhanti sannipātāṃstrayodaśa

2.5.43

aṣṭādaśāṅgakvāthaḥ
kirātakaṭukīmustādhānyendrayavanāgaraiḥ
daśamūlamahādārugajapippalikāyutaiḥ

2.5.44

kṛtaḥ kaṣāyaḥ pārśvārttisannipātajvaraṃ jayet
kāsaśvāsavamīhikkātandrāhṛdgrahanāśanaḥ

2.5.44.p1

kaṭphalādikvāthaḥ

2.5.44.p2

kaṭphalāmbudabhārṅgībhirdhānyarohiṣaparpaṭaiḥ

2.5.45

vacā harītakīśṛṅgīdevadārumahauṣadhaiḥ
hikkākāsaṃ jvaraṃ hanti śvāsaśleṣmagalagrahān

2.5.46

jīrṇajvare guḍūcīkvāthaḥ pittajvare parpaṭakvāthaśca
kvātho jīrṇajvaraṃ hanti guḍūcyāḥ pippalīyutaḥ

2.5.47

tathā parpaṭajaḥ kvāthaḥ pittajvaraharaḥ paraḥ
kiṃ punaryadi yujyeta candanodīcyanāgaraiḥ

2.5.47.p1

jīrṇajvare nidigdhikādikvāthaḥ
nidigdhikā'mṛtāśuṇṭhīkaṣāyaṃ pāyayedbhiṣak

2.5.48

pippalīcūrṇasaṃyuktaṃ śvāsakāsārditāpaham
pīnasārucivaisvaryaśūlājīrṇajvaracchidam

2.5.49

prasūtidoṣe devadārvādikvāthaḥ
devadāru vacā kuṣṭhaṃ pippalī viśvabheṣajam

2.5.50

kaṭphalaṃmustabhūnimbatiktadhānyā harītakī
gajakṛṣṇā ca duḥsparśā gokṣururdhanvayāsakam

2.5.51

bṛhatyativiṣā chinnā karkaṭaṃ kṛṣṇajīrakam
kvāthamaṣṭāvaśeṣaṃ tu prasūtāṃ pāyayetstriyam
śūlakāsajvaraśvāsamūrcchākampaśirorttijit

2.5.51.p1

atha viṣamajvare kvāthāḥ

2.5.51.p2

tatra śītapūrvaviṣamajvare bṛhatkṣudrādikvāthaḥ

2.5.52

kṣudrādhānyakaśuṇṭhībhirguḍūcīmustapadmakaiḥ
raktacandanabhūnimbapaṭolavṛṣapauṣkaraiḥ

2.5.53

kaṭukendrāyavāriṣṭabhārṅgīparpaṭakaiḥ samaiḥ
kvāthaṃ prātarniṣeveta sarvaśītajvaracchidam

2.5.54

viṣamajvare mustādikvāthaḥ
mustākṣudrāmṛtāśuṇṭhīdhātrīkvāthaḥ samākṣikaḥ
pippalīcūrṇasaṃyukto viṣamajvaranāśanaḥ

2.5.55

santatādijvare paṭolādikvāthaḥ
paṭolendrayavādārutriphalāmustagostanaiḥ
madhukāmṛtavāsānāṃ kvāthaṃ kṣaudrayutaṃ pibet

2.5.56

santate satate caiva dvitīyakatṛtīyake
ekāhike vā viṣame dāhapūrve navajvare

2.5.57

ekāhikajvare paṭolādikvāthaḥ
paṭolatriphalānimbadrākṣāśamyākavāsakaiḥ
kvāthaḥ sitāmadhuyuto jayedaikāhikaṃ jvaram

2.5.58

tṛtīyakajvare guḍūcyādikvāthaḥ
guḍūcīdhānyamustābhiścandanośīranāgaraiḥ

2.5.59

kṛtaṃ kvāthaṃ pibetkṣaudrasitāyuktaṃ jvarāturaḥ
tṛtīyajvaranāśāya tṛṣṇādāhanivāraṇam

2.5.59.p1

cāturthikajvare devadārvādikvāthaḥ
devadāruśivāvāsāśāliparṇīmahauṣadhaiḥ

2.5.60

cāturthikajvare śvāse kāse mandānale tathā
dhātrīyutaṃ śṛtaṃ śītaṃ dadyānmadhusitāyutam

2.5.61

jvarātīsāre guḍūcyādikvāthaḥ
guḍūcīdhānyakośīraśuṇṭhībālakaparpaṭaiḥ
bilvaprativiṣāpāṭhāraktacandanavatsakaiḥ

2.5.62

kirātamustendrayavaḥ kvathitaṃ śiśiraṃ pibet
sakṣaudraṃraktapittaghnaṃ jvarātīsāranāśanam

2.5.63

nāgarādikvāthaḥ
nāgaraṃ kuṭajo mustaṃ bhūnimbātiviṣā'mṛtāḥ
ebhiḥ kṛtaṃ pibetkvāthaṃ jvarātīsāranāśanam

2.5.64

āmaśūle dhānyapañcakakvāthaḥ
dhānyabālaka bilvābdanāgaraiḥ sādhitaṃ jalam
āmaśūlaharaṃ grāhi dīpanaṃ pācanaṃ param

2.5.65

āmavāte dhānyanāgarajakvāthaḥ
dhānyanāgarajaḥ kvāthaḥ pācano dīpanastathā
eraṇḍamūlayuktaśca jayedāmānilavyathām

2.5.66

sāmaraktātīsāre vatsakādikvāthaḥ
vatsakātiviṣābilvamustabālakajaḥ śṛtaḥ
atīsāraṃ jayetsāmaṃ cirajaṃ raktaśūlajit

2.5.67

sarvātīsāre kuṭajāṣṭakakvāthaḥ
kuṭajātiviṣāpāṭhādhātakīlodhramustakaiḥ
hrīberadāḍimayutaiḥ kṛtaḥ kvāthaḥ samākṣikaḥ

2.5.68

peyo mocarasenaiva kuṭajāṣṭakasaṃjñakaḥ
atīsārāñjayeddāharaktaśūlāmadustarān

2.5.69

cirajātīsāre hrīberādikvāthaḥ
hrīberadhātakīlodhrapāṭhālajjāluvatsakaiḥ
dhānyakātiviṣāmustāguḍūcībilvanāgaraiḥ

2.5.70

kṛtaḥ kaṣāyaḥ śamayedatīsāraṃ cirotthitam
arocakāmaśūlāsrajvaraghnaḥ pācanaḥ smṛtaḥ

2.5.70.p1

bālātisāre dhātakyādikvāthaḥ
dhātakī bilvarodhrāṇi bālakaṃ gajapippalī

2.5.71

ebhiḥ kṛtaṃ śṛtaṃ śītaṃ śiśubhyaḥ kṣaudrasaṃyutam
pradadyādavalehaṃ vā sarvātīsāraśāntaye

2.5.72

vātajagrahaṇyāṃ śāliparṇyādikvāthaḥ
śāliparṇībalābilvadhānyaśuṇṭhīkṛtaḥ śṛtaḥ
ādhmānaśūlasahitāṃ vātajāṃ grahaṇīṃ jayet

2.5.72.p1

sāmagrahaṇyāṃ cāturbhadrakakvāthaḥ
guḍūcyativiṣāśuṇṭhīmustaiḥ kvāthaḥ kṛto jayet

2.5.72.p2

āmānuṣaktāṃ grahaṇīṃ grāhī pācanadīpanaḥ73
sarvātisāreṣvindrayavādikvāthaḥ

2.5.74

yavadhānyapaṭolānāṃ kvāthaḥ sakṣaudraśarkaraḥ
yojyaḥ sarvātisāreṣu bilvāmrāsthibhavastathā

2.5.75

kṛmiroge triphalādikvāthaḥ
triphalā devadāruśca mustā mūṣakaparṇikā
śigruretaiḥ kṛtaḥ kvāthaḥ pippalīcūrṇasaṃyutaḥ

2.5.76

viḍaṅgacūrṇayuktaśca kṛmighnaḥkṛmirogahā

2.5.77

kāmalādau phalatrikādikvāthaḥ
phalatrikāmṛtātiktānimbakairātavāsakaiḥ
jayenmadhuyutaḥ kvāthaḥ kāmalāṃ pāṇḍutāṃ tathā

2.5.78

pāṇḍuśothādau punarnavādikvāthaḥ
punarnavā'bhayānimbadārvītiktāpaṭolakaiḥ

2.5.79

guḍūcīnāgarayutaiḥ kvātho gomūtrasaṃyutaḥ
pāṇḍukāsodaraśvāsaśūlasarvāṅgaśothahā

2.5.80

raktapittādau vāsādikvāthaḥ
vāsādrākṣā'bhayākvāthaḥ pītaḥ sakṣaudraśarkaraḥ
nihanti raktapittārttiśvāsakāsānsudāruṇān

2.5.81

raktapittādau vāsakakvāthaḥ
raktapittakṣayaṃ kāsaṃ śleṣmapittajvaraṃ tathā
kevalo vāsakakvāthaḥ pītaḥ kṣaudreṇa nāśayet

2.5.82

kāse kvāthadvayam
vāsākṣudrā'mṛtākvāthaḥ kṣaudreṇa jvarakāsahā
kāsaghnaḥpippalīcūrṇayuktaḥ kṣudrāśṛtastathā

2.5.83

śvāsakāsayoḥ kṣudrādikvāthaḥ
kṣudrākulatthavāsābhirnāgareṇa ca sādhitaḥ
kvāthaḥ puṣkaracūrṇāḍhya śvāsakāsau nivārayet

2.5.84

reṇukādikvāthaḥ
reṇukāpippalīkvātho hiṅgukalkena saṃyutaḥ
pānādeva hi pañcāpi hikkāṃ nāśayati kṣaṇāt

2.5.85

chardyāṃ kvāthatrayam
bilvatvacoguḍūcyā vā kvāthaḥ kṣaudreṇa saṃyutaḥ
jayettridoṣajāṃ chardiṃ parpaṭaḥ pittajāṃ tathā

2.5.86

gṛdhrasyāṃ kvāthadvayam
hiṅgupuṣkaracūrṇāḍhyaṃ daśamūlaśṛtaṃ jayet
gṛdhrasīṃ kevalaḥ kvāthaḥ śephālīpatrajastathā

2.5.87

saptadhātugatavāte rāsnāpañcakakvāthaḥ
rāsnā'mṛtāmahādārunāgarairaṇḍajaiḥ śṛtam
saptadhātugate vāte sāme sarvāṅgaje pibet

2.5.88

jaṅghāvātādau rāsnāsaptakakvāthaḥ
rāsnāgokṣurakairaṇḍadevadārupunarnavā
guḍūcyāragvadhaścaiva kvāthameṣāṃ vipācayet

2.5.89

śuṇṭhīcūrṇena saṃyuktaṃ pibejjaṅghākaṭīgrahe
pārśvapṛṣṭhorupīḍāyāmāmavāte sudustare

2.5.90

sarvavātaroge mahārāsnādikvāthaḥ
rāsnā dviguṇabhāgā syādekabhāgāstataḥ pare
dhanvayāsabalairaṇḍadevadāruśaṭīvacāḥ

2.5.91

vāsako nāgaraṃ pathyā cavyā mustā punarnavā
guḍūcī vṛddhadāruśca śatapuṣpā ca gokṣuraḥ

2.5.92

aśvagandhā prativiṣā kṛtamālaḥ śatāvarī
kṛṣṇā sahacaraścaiva dhānyakaṃ bṛhatīdvayam

2.5.93

ebhiḥ kṛtaṃ pibetkvāthaṃ śuṇṭhīcūrṇena saṃyutam
kṛṣṇācūrṇena vā yogarājaguggulunā'thavā

2.5.94

ajamodādinā vā'pi tailenairaṇḍajena vā
sarvāṅgakampe kubjatve pakṣāghāte'vabāhuke

2.5.95

gṛdhrasyāmāmavāte ca ślīpade cāpatānake
antravṛddhau tathā'dhmāne jaṅghājānugate'dite

2.5.96

śukrāmaye meḍhraroge vandhyāyonyāmayeṣu ca
mahārāsnādirākhyāto brahmaṇā garbhakāraṇam

2.5.97

stanādigatavāte eraṇḍasaptakakvāthaḥ
eraṇḍo bījapūraśca gokṣuro bṛhatīdvayam
aśmabhedastathā bilva etanmūlaiḥ kṛtaḥ śṛtaḥ

2.5.98

eraṇḍatailahiṅgvāḍhyaḥ sayavakṣārasaindhavaḥ
stanaskandhakaṭī meḍhrahṛdayotthāṃ vyathāṃ jayet

2.5.99

vātaśūle nāgarādīndrayavayoḥ kvāthau
nāgarairaṇḍajaḥ kvāthaḥ kvātha indrayavasya ca
hiṃgusauvarcalopeto vātaśūlanivāraṇaḥ

2.5.100

pittaśūle triphalādikvāthaḥ
triphalā'ragvadhakvāthaḥ śarkarākṣaudrasaṃyutaḥ
raktapittaharo dāhapittaśūlanivāraṇaḥ

2.5.101

kaphaśūle eraṇḍakvāthaḥ
eraṇḍamūlaṃ dvipalaṃ jale'ṣṭaguṇite pacet
tatkvātho yāvaśūkāḍhyaḥ pārśvahṛtkaphaśūlahā

2.5.102

hṛdrogādau daśamūlakvāthaḥ
daśamūlakṛtaḥ kvāthaḥ sayavakṣārasaindhavaḥ
hṛdrogagulmaśūlāni kāsaṃ śvāsaṃ ca nāśayet

2.5.102.p1

mūtrakṛcchrādau harītakyādikvāthaḥ
harītakīdurālambhākṛtamālakagokṣuraiḥ

2.5.103

pāṣāṇabhedasahitaiḥ kvātho mākṣikasaṃyutaḥ
vibandhe mūtrakṛcchre ca sadāhe saruje hitaḥ

2.5.104

aśmarīrogādau vīratarvādigaṇakvāthaḥ
vīratarurvṛkṣavandā kāśaḥ sahacaratrayam
kuśadvayaṃ nalo gundrā bakapuṣpo'gnimanthakaḥ

2.5.105

mūrvā pāṣāṇabhedaśca syonāko gokṣurastathā
apāmārgaśca kamalaṃ brāhmī ceti gaṇo varaḥ

2.5.106

vīratarvādirityuktaḥ śarkarā'śmarikṛcchrahā
mūtrāghātaṃ vāyurogānnāśayennikhilānapi

2.5.107

śarkarā'śmaryādau elādikvāthaḥ
elāmadhukagokaṇṭareṇukairaṇḍavāsakāḥ

2.5.108

kṛṣṇā'śmabhedasahitāḥ kvātha eṣāṃ susādhitaḥ
śilājatuyutaḥ peyaḥ śarkarā'śmarikṛcchrahā

2.5.109

mūtrakṛcchrādau gokṣurakvāthaḥ
samūlagokṣurakvāthaḥ sitāmākṣikasaṃyutaḥ
nāśayenmūtrakṛcchrāṇi tathā coṣṇasamīraṇam

2.5.109.p1

atha pramehe kvāthāḥ

2.5.109.p2

varādiḥ vatsakādikvāthau

2.5.110

varādārvyabdadārūṇāṃ kvāthaḥ kṣaudreṇa mehahā
vatsakatriphalādārvīmustako bījakastathā

2.5.111

phalatrikādikvāthaḥ
phalatrikābdadārvīṇāṃ viśālāyāḥ śṛtaṃ pibet
niśākalkayutaṃ sarvapramehavinivṛttaye

2.5.111.p1

pradare dārvyādikvāthaḥ

2.5.111.p2

dārvī rasāñjanaṃ mustaṃ bhallātaḥ śrīphalaṃ vṛṣaḥ

2.5.112

kairātaśca pibedeṣāṃ kvāthaṃ śītaṃ samākṣikam
jayetsaśūlaṃ pradaraṃ pītaśvetāsitāruṇam

2.5.113

yonirogavraṇādau nyagrodhādikvāthaḥ
nyagrodhaplakṣakośāmravetasā badarī tuṇiḥ
madhuyaṣṭī priyālaśca lodhradvayamudumbaraḥ

2.5.114

pippalaśca madhūkaśca tathā pārisapippalaḥ
śallakī tindukī jambūdvayamāmrataruḥ śivā

2.5.115

kadambakakubhau caiva bhallātakaphalāni ca
nyagrodhādigaṇakvāthaṃ yathālābhaṃ ca kārayet

2.5.116

ayaṃ kvātho mahāgrāhī vraṇyo bhagnaṃ ca sādhayet
yonidoṣaharo dāhamedomehaviṣāpahaḥ

2.5.117

atha medodoṣe yogatrayam
bilvo'gnimanthaḥ syonākaḥ kāśmarī pāṭalā tathā
kvātha eṣāṃ jayenmedodoṣaṃ kṣaudreṇa saṃyutaḥ

2.5.118

kṣaudreṇa triphalākvāthaḥ pīto medoharaḥ smṛtaḥ
śītībhūtaṃ tathoṣṇāmbu medohṛtkṣaudrasaṃyutam

2.5.119

udararoge cavyādikvāthaḥ
cavyacitrakaviśvānāṃ sādhito devadāruṇā
kvāthastrivṛccūrṇayuto gomūtreṇodarāñjayet

2.5.120

śothodare punarnavā'dikvāthaḥ
punarnavā'mṛtādārupathyānāgarasādhitaḥ
gomūtragugguluyutaḥ kvāthaḥ śothodarāpahaḥ

2.5.121

yakṛtplīhagulmodare pathyā'dikvāthaḥ
pathyārohitakakvāthaṃ yavakṣārakaṇāyutam
pibetprātaryakṛtplīhagulmodaranivṛttaye

2.5.122

śothe punarnavādikvāthaḥ
punarnavā dāruniśā niśā śuṇṭhī harītakī

2.5.123

guḍūcī citrako bhārṅgī devadāru ca taiḥ śṛtaḥ
pāṇipādodaramukhaprāptaṃ śophaṃ nivārayet

2.5.124

vṛṣaṇaśothe phalatrikakvāthaḥ
phalatrikodbhavaṃ kvāthaṃ gomūtreṇaiva pāyayet
vātaśleṣmakṛtaṃ hanti śothaṃ vṛṣaṇasambhavam

2.5.125

antravṛddhau rāsnādikvāthaḥ
rāsnā'mṛtābalāyaṣṭīgokaṇṭairaṇḍajaḥ śṛtaḥ
eraṇḍatailasaṃyukto vṛddhimantrabhavāṃ jayet

2.5.126

gaṇḍāmālāyāṃ kāñcanāratvakkvāthaḥ
kāñcanāratvacaḥ kvāthaḥ śuṇṭhīcūrṇena nāśayet
gaṇḍamālāṃ tathā kvāthaḥ kṣaudreṇa varuṇatvacaḥ

2.5.127

ślīpadamedorogayoḥ śākhoṭakatvakkvāthaḥ
śākhoṭavalkalakvāthaṃ gomrūtreṇa yutaṃ pibet
ślīpadānāṃ vināśāya medodoṣanivṛttaye

2.5.128

antarvidradhau kvāthadvayam
punarnavāvaruṇayoḥ kvātho'ntarvidradhīñjayet
tathā śigrubhavaḥ kvātho hiṅgusaindhavasaṃyutaḥ

2.5.129

apakvāntarvidradhau varuṇādigaṇakvāthaḥ
varuṇādigaṇakvāthamapakve madhyavidradhau
ūṣakādirajoyuktaṃ pibecchamanahetave

2.5.130

varuṇādigaṇaḥ
varuṇo bakapuṣpaśca bilvāpāmārgacitrakāḥ
agnimanthadvayaṃ śigrudvayaṃ ca bṛhatīdvayam

2.5.131

saireyakatrayaṃ mūrvā meṣaśṛṅgī kirātakaḥ
ajaśṛṅgī ca bimbī ca karañjaśca śatāvarī

2.5.132

varuṇādigaṇakvāthaḥ kaphamedoharaḥ smṛtaḥ
hanti gulmaṃ śiraḥ śūlantathābhyantaravidradhīn

2.5.133

bhagandare khadirādikvāthaḥ
khadiratriphalākvātho mahiṣīghṛtasaṃyutaḥ
viḍaṅgacūrṇayuktaśca bhagandaravināśanaḥ

2.5.134

upadaṃśe paṭolādikvāthaḥ
paṭolatriphalānimbakirātakhadirāsanaiḥ
kvāthaḥ pīto jayetsarvānupadaṃśānsagugguluḥ

2.5.135

vātarakte'mṛtādikvāthaḥ
amṛtairaṇḍavāsānāṃ kvātha eraṇḍatailayuk
pītaḥ sarvāṅgasañcrārivātaraktaṃ jayed dhruvam

2.5.136

vātarakte paṭolādikvāthaḥ
paṭolaṃ triphalā tiktā guḍūcī ca śatāvarī
etatkvātho jayetpīto vātāsraṃ dāhasaṃyutam

2.5.137

śvetakuṣṭhe'valgujacūrṇayugdhātryādikvāthaḥ
kvātho'valgujacūrṇāḍhyo dhātrīkhadirasārayoḥ
jayetsuśīlito nityaṃ śvitraṃ pathyāśināṃ nṛṇām

2.5.137.p1

vātaraktakuṣṭhādau laghumañjiṣṭhā'dikvāthaḥ
mañjiṣṭhā triphalā tiktā vacā dāruniśā'mṛtā

2.5.138

nimbaścaiṣāṃ kṛtaḥ kvātho vātaraktavināśanaḥ
pāmākapālikākuṣṭharaktamaṇḍalajinmataḥ

2.5.139

sarvakuṣṭhe bṛhanmañjiṣṭhādikvāthaḥ
mañjiṣṭhāmustakuṭajaguḍūcīkuṣṭhanāgaraiḥ
bhārṅgīkṣudrāvacānimbaniśādvayaphalatrikaiḥ

2.5.140

paṭolakaṭukīmūrvāviḍaṅgāsanacitrakaiḥ
śatāvarītrāyamāṇākṛṣṇendrayavavāsakaiḥ

2.5.141

bhṛṅgarājamahādārupāṭhākhadiracandanaiḥ
trivṛdvaruṇakairātavākucīkṛtamālakaiḥ

2.5.142

śākhoṭakamahānimbakarañjātiviṣājalaiḥ
indravāruṇikānantāsārivāparpaṭaiḥ samaiḥ

2.5.143

emiḥ kṛtaṃ pibetkvāthaṃ kaṇāguggulusaṃyutam
aṣṭādaśasu kuṣṭheṣu vātaraktārdite tathā

2.5.144

upadaṃśe ślīpade ca prasuptau pakṣaghātake
medodoṣe netraroge mañjiṣṭhādiḥ praśasyate

2.5.145

śiroroge netrarogādau ca pathyādiṣaḍaṅgakvāthaḥ
pathyā'kṣadhātrībhūnimbaniśānimbāmṛtāyutaiḥ

2.5.146

kṛtaḥ kvāthaḥ ṣaḍaṅgo'ya saguḍaḥ śīrṣaśūlahṛt
bhrūśaṅkhakarṇaśūlāni tathā'dhaśiraso rujam

2.5.147

sūryāvarttaṃ śaṅkhakaṃ ca dantapātaṃ ca tadrujam
naktāndhyaṃ paṭalaṃ śukraṃ cakṣuḥpīḍāṃ vyapohati

2.5.148

netraroge vāsādikvāthaḥ
vāsāviśvāmṛtādārvīraktacandanacitrakaiḥ
bhūnimbanimbakaṭukāpaṭolatriphalā'mbudaiḥ

2.5.149

yavakāliṅgakuṭajaiḥ kvāthaḥ sarvākṣirogahā
vaisvaryaṃ pīnasaṃ śvāsaṃ nāśayedurasaḥ kṣatam

2.5.150

netraroge'mṛtādikvāthaḥ
amṛtātriphalākvāthaḥ pippalīcūrṇasaṃyutaḥ
sakṣaudraḥ śīlito nityaṃ sarvanetravyathāṃ jayet

2.5.151

vraṇakṣālanādau pañcavalkalakvāthaḥ
aśvatthodumbaraplakṣavaṭavetasajaṃ śṛtam
vraṇaśothopadaṃśānāṃ nāśanaṃ kṣālanātsmṛtam

2.5.151.p1

atha pramathyā'dikaṣāyabhedānāha

2.5.151.p2

tatra pramathyāparibhāṣā

2.5.152

pramathyā procyate dravyapalātkalkīkṛtācchṛtāt
toye'ṣṭaguṇite yasyāḥ pānamāhuḥ paladvayam

2.5.153

raktātisāre mustakādipramathyā
mustakendrayavaiḥ siddhā pramathyā dvipalonmitā
suśītā madhusaṃyuktā raktātīsāranāśinī

2.5.154

yavāgūparibhāṣā
sādhyaṃ catuṣpalaṃ dravyaṃ catuḥṣaṣṭipale jale
tatkvāthenārdhaśiṣṭena yavāgūṃ sādhayedghanām

2.5.155

grahaṇyāmāmrādiyavāgūḥ
āmrāmrātakajambūtvakkaṣāye vipaced budhaḥ
yavāgūṃ śālibhiryuktāṃ tāṃ bhuktvā grahaṇīṃ jayet

2.5.156

yūṣaparibhāṣā
kalkadravyapalaṃ śuṇṭhī pippalī cārdhakārṣikī
vāriprasthena vipacetsa dravo yūṣa ucyate

2.5.157

sannipātādau saptamuṣṭikayūṣaḥ
kulatthayavakolaiśca mudgairmūlakagranthikaiḥ
śuṇṭhīdhānyākayuktaiśca yūṣaḥ śleṣmānilāpahaḥ

2.5.158

saptamuṣṭika ityeṣa sannipātajvaraṃ jayet
āmavātaharaḥ kaṇṭhahṛdvaktrāṇāṃ viśodhanaḥ

2.5.159

pānādikalpanā
kṣuṇṇaṃ dravyapalaṃ sādhyaṃ catuḥṣaṣṭipale jale
arddhaśiṣṭaṃ ca taddeyaṃ pāne bhaktādisaṃvidhau

2.5.160

pipāsājvaraghnaṣaḍaṅgapānam
uśīraparpaṭodīcyamustanāgaracandanaiḥ
jalaṃ śṛtaṃ himaṃ peyaṃ pipāsājvaranāśanam

Commentaries (2)

Linked texts (12)