Pramāṇa · Search · About · API

Vaidyakashabdasindhu (Umeshacandragupta) 3.0-2

Vaidyakaśabdasindhu (Umeśacandragupta) 3.0-2

Language
Sanskrit

3.0-2.1

sera) golathilā, kṛṣṇajīrasya 16 pa. parpaṭasya 2 pa.| tathā
saptataparṇa-trikaṭu-mustaka - nāgakeśara-kaṭukātiviṣeṃdrayavādīnāñca pratyekaṃ cūrṇapalaṃ nikṣipya āvatapātraṃ
māsamātraṃ sthāpayet | tenāmratarusakenevāriṣṭaṃ jāyate
bhaiṣa.
amṛtārṇavaḥ | puṃ| raso'yaṃ atisāre jvarātisāre ca hitaḥ | mātrā 1 mā. | anupānaṃ dhānyajīraka-śulvavījānāṃ yathālābhaṃ deyam | dravyāṇi yathā
hiṅgulīya rasa - lauha - gandhaka - ṭaṅkaṇa - śuṃṭhī - dhānya kajīrai ra-musta kā nvahājīra kātiviṣājīra kāṇi vāgocīreṇa mardayet | bhaiṣa.| rasa.ra.| ajājī jīrakam
gukṣapriyā ativiṣā| dhānyajīrakayaṣedheti yūṣeḥ
pratarataraṃ mudāṃ jñeyam | ra. sā.saṃ.atisā.ci.
amṛtāṃrṇavarasaḥ | puṃ| kāsarogo'yaṃ rasaḥ
atra amṛtā guḍūcī | pañcakaṃ pañcakārddha | ra.sā.saṃ.
kāsaci.| rasa.ra. | bhaiṣa. | dvitīyau rasaḥ vājīkaraṇādhikāre | atra sūtabhasma rasasindūram | ra.
sā.saṃ.| ayaḥ kāse-“rākṣā-vir̤aṅga-triphalārasagandhakaṭutrikaṃ| amṛtā pañcakaṃ caudraṃ viṣatulyaṃ
sucūrṇitam ||” mātrā 2 guñjā | rasa.ra.kāsaci.
anyaḥ rājayakṣmāi-“pāradaṃ gandhakaṃ śuddhaṃ mṛtalauhañca
ṭaṅkaṇaṃ| rākṣā vir̤aṅga-triphalā-daivadāru-kaṭutrayam
amṛtā pañcakaṃ tulyaṃ viṣaccāpi vicūrṇayet | madhunāca
vaṭī kāryā|" prayogā.| anyaḥ rasendrasārahṛte rasāyanādhikāre | "sūtabhasma caturbhāgaṃ lauhabhasma tathāṣṭaka' | abhrabhasma ca ṣaḍbhāgaṃ gandhakasya ca pañcamaṃ
bhāvayettriphalākkāthaistatsarvvaṃ bhṛṅgajadravaiḥ | triphalāhikaṭukāśmividhairyu tastathā pṛthak | sarvvatulyā kaṇā
yojyā gur̤aṃ miṃgraṃ purātanaḥ ||” mātrā niṣkamittā

3.0-2.2

ra. sā. saṃ pradīyā. rasāyane
amṛtānrvallaulauham | klī| kuṣṭhādhikāre
“vikaṭutriphalālohaṃ samabhāgaṃ vicūrṇiṃtaṃ | sarvveṣāmapi cūrṇānāmarddhabhāgaṃ śilājatu | guḍūcīkharaserddeyā bhāvanā raviraśmibhiḥ | vāratrayaṃ tataḥ śuṣkaṃ
ghṛtena saha maī yet ||” mātrā 1 mā. madhunā lehyā
rasa. ra. prayogā | ayam amṛtāṇvarasa iti mehe'pyuktaḥ | prayogāḥ
amṛtāvaṭikā (gugguluḥ) | strī| sagho
vraṇaghnī vaṭikā | vraṇaśodhai iti cada. | "amṛtāpaṭolamūlatriphalātikaṭukramihrānām | samabhāgānāṃ
cūrṇaṃ sarvvasamo guggulorbhāgaḥ || pratidivasamaikai kāṃ
gur̤ikāṃ khādedakṣapramāṇās | rasa.ra. |” akṣamānādadhika na katrttavyaṃ kīhādikatuṅgātyamapi | prayogā. | dvitīyā vṛhadbhidhānā agre hitā| yathā"amṛtāyāḥ palaśataṃ daśamūlaśataṃ tathā | pāṭhā mūrvvā
valā bṛṃha ca tathā gandharvvahastakaḥ || pṛthagdaśapalānaitānabhayānāṃ śataṃ tathā | vibhītakaśate dve ca dhātrīśatacatuṣṭayaṃ || gugguloḥ prasthasaṃyuktāṃ jaladroṇatraye
nikṣām| ekāṃ paryūṣitāṃ paktā caturthīśāvaśeṣite || kvāthe guggulumāloya lohapātre paceddhanaṃ
śīte caitāni saṃcūrṇya prakṣipetpalikāni tu
triphalātviktādantīvyoṣaiṇḍaṅgābhayasakān | vir̤aṅgaṃ
citrakaṃ caucaṃ sūcyolā nāgakeśaram ||” ityādi
pauṣṭalimaṅgaguggulunā saha paryuṣitaṃ karttavyaṃ | tato
'paradine kāthakaraṇam | saṃkṣīragugguluvat sarvvamaparaṃ jñeyam | prayogā. vraṇaci.| rasaratnākaradhṛtapāṭhastulyaeva | tata asya pacī yathā-ghṛtapiṣṭitagugguluḥ 16 pa. kāthārthaṃ guḍūcī 100 pa. daśamūlaṃ

3.0-2.3

100 pa. ākanādī, mūrvvā, vār̤iyālā, śvetavār̤iyālāmūlaṃ, eraṇḍamūlaṃ, pratyekaṃ 10 pa. sākṣiharītakī 100, vaher̤ā 100, āmalakī 400,
pākārthaṃ deyaṃ jalaṃ droṇatrayamitaṃ (162śa.) atraiva
pauṭalībaddha gugguluṃ dattvā pākarśīṣajalaṃ 48 śa.
karttavyam | atraiva kāthe kṣālitāpitagugulaṃ piṣṭvā
pācanīyam | siddhe pracepārthaṃ triphalā khaṅanmulaṃ
tikaṭu dantīmūlaṃ guḍūcī ayamakṣā vir̤aṅgaṃ tejapacaṃ
gur̤atvak mūrcca lā nāgeśvaraḥ gucchā, eṣāṃ pratyekaṃ
1 pa ekīkratya kṣiṇvā'dhe sthāyam| mātrā 8
māṣā | uṣṇīdakamanupeyam | rasa.ra. vraṇaśothaci. | bhā.rama | athā kuṣṭharogī vātaraktau ca
hitā| tañcā ayaṃ pāṭhaḥ- amatāyāḥ palaśataṃ
daśamulyāstathāśataṃ | pāṭhā mūrvvā balā tiktā
dvāyau gandharvvahastakāḥ | eṣāṃ daśapalān bhāgān
vibhītakyāḥ śataṃ haret | vai śate ca harītakyāḥ
āmalakyāstathā śatam | jaladroṇatraye paktā aṣṭabhāgāvaśeṣitaṃ | prasthaṃ guggulumāhalya prastha'rddhañca ghṛtaṃ
pacet| pākasaddhau pradātavyaṃ guḍū cyāḥ kṣattameva ca
palayadvaṃ tathā guṣṇāḥ pipalyaśca paladvayam
ityādi | bhaiṣa.kuṣṭha-ci.
amṛtāṣṭakaḥ | puṃ, klī | guḍū cyādyaṣṭadravyasiddhakaṣāyai | eṣa pittaślaiṣmajvare hitaḥ | ca.da.ci.
"guḍū cīndrayavāriṣṭapaṭolaṃ kaṭurohiṇī| nāgaraṃ
candanaṃ mustaṃ pippalīcūrṇasaṃyutam | amṛtāṣṭakaityeṣa pittaślaiṣmajvarāpahaḥ ||” ariṣṭaṃ nimbatvak
rohiṇī kaṭukā | eṣāṃ prati 20 raktikaṃ vāri 32
tī. śeṣaḥ 8 tī.| prakṣepārthaṃ pippalīcūrṇa

Linked texts (3)