Vaidyakashabdasindhu (Umeshacandragupta) 32.6
Vaidyakaśabdasindhu (Umeśacandragupta) 32.6
- Language
- Sanskrit
32.6.1
meghānando (n) | pu| mayūre| rā.ni.va.16
meghāntaḥ| puṃ| śaratkāle| rā.ni.va.21
meghāmaḥ| puṃ| dhārākadambavṛkṣe
meghābhā| strī| bhūjambūvṛkṣe | jāma gām̐cha
hai.niva.
meghāsthi| klī| karakāyām! śilā| vikā.
meghāhvaḥ| puṃ| abhrake| uśīre| vai.nigha.2bha.
pittaśleṣmasaṃnipātaci.| muktāyām
mecakaḥ| puṃ| suktakavṛkṣe| pautaśāle| kundurukhoṭo| hai.nigha.| picchacandrake| me.| vividhavarṇe | kṛṣṇāpītaraktavarṇāṃ | sā.ni.atisāraci.
mandaviṣahastijātī| su.kalpa.8a. | dhūme
śobhāñjane| pra.ra. | rucakaśarkarā bhā.| klī
sauvīrāñjane| surmmā| pa.su.| śroto'ñjane| me.
sauvarcalalavaṇe| vir̤alavaṇe| vai.nigha.
mecakā| strī| vanakārpāsyām| vana kārpāsa
vai.nigha.
mecakāñjanam| klī| kṛṣṇāñjane| kāla
añjana| vai.nigha.
mecakābhinnā| strī| vatsādanīlatāyām
pātālagārur̤o| rā.ni.va.3
meṭulā | strī | āmalakyām | śa.va.
meṭhaḥ (ḍhāḥ) | puṃ | meṣe| cheṃḍā| pa.su.
meṭhikā| strī| alameṣakavṛkṣān| phūra
mer̤āśiṃge| vai.nigha.
medraḥ| puṃ| śiśnaṃ| rā.ni.va.18| sagarbhayāsya
saptabhirmāsairyyavati | sukhabaudhaḥ
medramṛṅgī| strī| meṣaśṛṅgayāṃ| pa.su.
medrāsthi| klī| śihāsthini| ca.śā.7a.
medahaḥ (kaḥ)| puṃ| meṣe| pra.ra.
methā| strī| methikāyām| rā.ni.va.6
methiḥ (kā, thī)| strī| Trigonella
khanāmakhyātagandhadravye | meti | hiṃ meṃ methī| baṃ
methaya | taiṃ mestulu| tā. vendayam | sā diśamethī vanamethīti | tatparyyāyāḥ,—maithinī dīpanī
bahupatrikā vedhanī gandhaphalā garubījā jyotiḥ
vallarī candrikā mālyā miśrapuṣpā kairavī kuñcikā
32.6.2
bahuparṇī pītabījā | guṇāḥ—kaṭuḥ uṣṇā raktapittakarī caraucakaghnī vātaghnī dīpanī ca
rā.ni.va.6 | anyā—“tataḥ svalpaguṇā vanyā
vājināṃ sā tu pūjitā |” bhā. | “methikā
vātaśamanī vejikā vātalā matā |” kaci.160.
methino | strī | medhikāyām | (meti
rā.ni.va.6
methomodakaḥ | puṃ | vājīkaraṇādhyāye | pāṭhaḥ
—“trikaṭukitriphalāmastakavacadhacānakaṃ | kaṭphalaṃ
pauṣkaraṃ śṛṅgī yamānī saindhavaṃ viḍaṃ | tālīsakeśaraṃ
patraṃ lavīlā ca phalaṃ tathā | yāvantyetāni cūrṇāni
tāvadeva ca medhikā | saṃcūryya gur̤akhaṇḍārthaṃ
purātanagur̤èna tu | ghṛtena madhunā miśraṃ khādedagnivalaṃ
prati ||” rasa.ra.
medaḥ | klī | śarīrasthacaturthadhātau | māṃsajasnehe
māṃsasārabhūtadhātau | (medadhātū | tatparyyāyāḥ,—
vapā vasā māṃsasāraḥ māṃsasnehaḥ | tanasvarūpāyi
—“yanmāsaṃ svāgninā pakkaṃ tanmeda iti kathyate |”
guṇāḥ—“tadatīva guru snigdhasvalakāryyahitaṃ dṛśam
medo hi sarvvabhūtānāmudarasthamasthiṣu sthitam
ataevodare vṛddhiḥ prāthī medasvino bhavet ||” bhā.
puṃ | alaktakāyām | rā.ni.va.5
medaḥsāraḥ | vi | medasvini | balavarṇaneva
keśalomanakhadantauṣṭhamūtrapurīṣeṣu viśeṣataḥ snigdhaḥ
medaḥsārāṇāṃ | sā sāratā vitteśvaryyasukhopabhogapradānāttvājjavaṃ sukumārīpacāratāmācaṣṭe | ca.
vi.8a. | strī (rā) | medāyām | (medā
rā.ni.va.5
medakaḥ | puṃ | jagalasurāyā ghanaṃtarasurāyām
“medako jagalādghanaḥ |” pa.pra.2kha.| ca.śā.8a.
medakodravā | strī | medāyāṃ | ra.mā.
medagajjvaraḥ | puṃ | tadāśritajvare | lakṣaṇam
—“śramo khedastṛṣā mūrcchā pralāpaśchaddireva ca
32.6.3
daurgandhyārīcakau glānirmedasthe cāsahiṣṇutā ||”
mā.ni.
medajaḥ | puṃ | bhūmijaguggulau | rā.ni.va.12
medapucchaḥ | puṃ | eḍake | dumbā meṣa | tanmāṃsaguṇāḥ—“medapucchodbhavaṃ hṛdyamaurabhrasadṛśaṃ guṇaiḥ ||”
sū.sū.46a.
medabhavaḥ | puṃ | medaghātau | vai.nigha.
medasannibhā | strī | dugdhapheyikāyām
medasamudbhavam | klī | asthani | strī (vā)
vasāyāṃ | vai.nigha.
medasamudbhūtā | strī | medadhātau | he.nigha.
medaskam | klī | māṃse
medaskṛt | klī | māṃse | he.ca.
medā | strī | svanāmakhyātalatākhyātaśukrakandaviśeṣe | sā ca madhyameśajātā laghumedā iti gaur̤adeśe prasiddhā | teṃ jīviyasatīceṭṭu, prakupuṣpaceṭṭu
tatparyyāyāḥ,—medaḥsārā medinī medovatī
medodbhavā jīvanī śreṣṭhā manicchidrā diśāvarī vasā
svalpaparṇikā saṃhṛvato madhurā snigdhā medhā dravā
sādhvī ślakṣṇā bahuranbikā puruṣapatnikā | guṇāḥ
madhurā śītā pittadāhakāsanī rājayakṣmakṣayaharī
vātalā ca | “medāpi śukrakandaḥ syāt medodhātumiva stravet ||” rā.ni.va.5 | See mahāmedā
medādvayam | klī | medāyāṃ mahāmedāyāñca
vā.sū.15a.jīvantyādiḥ | “jīvantī kākolī
mede dve sūkṣmāpaparṇī ca |”
medinī | strī | medāyāṃ | ajamodāyām
gāndhāroḍane | rā.ni.va.5
Linked texts (1)
- Vaidyakaśabdasindhu (Umeścandra Gupta) — Umeścandra Gupta, Sanskrit