Vaidyakashabdasindhu (Umeshacandragupta) 35.4
Vaidyakaśabdasindhu (Umeśacandragupta) 35.4
- Language
- Sanskrit
35.4.1
pale | he.ca.pra.pra.
śākatakaḥ | puṃ | śākavṛkṣe | (śeśuna gācha
śa.mā.
śākadrumaḥ | puṃ | varuṇavṛkṣe | vai. nigha.
śākapatraḥ | puṃ | śitru vṛkṣe | sajinā gācha
rā.ni.va.7
śākapākī (in) | puṃ | sunisaṇake | sunini
bhāka | vai. nigha.
śākaphalam | klī | tannāmakavṛkṣaphale | (śeśuna
phala | su.sū. 38pra.
śākamatsyam | klī | matsyavyañjanabhede | guṇāḥ
- matsyaśabde dṛśyāḥ | rāja.
śākabāleyaḥ | puṃ | brahmayaśyāṃ | bābhūnaśām̐ṭī
śa.ra.
śākambharībhavam | klī | romakalavaṇe | sāṃbhara
lavana | bhā.
śākambharīyam | klī | romakalavaṇe | tatśākākhyam | @C klī | vyañjanayogyaphalamūlapatrapuṣpādau | vyañjanāī phala, mūla, pām̐tā, phūla
ītyādi śākarūpadāvya | śrama | "mūlapatrakarīrāgraphalakāṇḍādhirūḍhakam | tvak puṣpaṃ karakaṃ
caiva śākaṃ daśavidhaṃ smṛtam" a.ṭī.bha. | puṃ
śākavṛkṣe | śeśuna gām̐cha | ra.mā.
śākāṅkam | @C klī | marice | rā.ni.va.6
śākānnam | @C klī | śākayuktabhakte | guṇāḥ"śākānnaṃ lekhanaṃ coṣṇaṃ rucyaṃ vai doṣadrāvakam |"
vai. nigha.
śākāmlam | @C klī | vṛddhāmle | tem̐tula | rā.
ni.va.6 | ciñcāmle | tem̐tulanera śramala | rā.ni.
va.11
śākāmlabhedakam | @C klī | cukanāmakakāñjika
bhede | rā.ni.va.15 | See suktacakrama
śākālāvuḥ | @C strī | rājālāvuke | bar̤alāu
gām̐cha | rā.ni.va.7
śākunikaḥ | @C puṃ | śakunaśāstrajñe | pakṣimārake
pām̐śīmārā | ama.
śākuneyaḥ | @C puṃ | pakṣibhede | ḍūṣuṇa pankṣī
rā.ni.va.21
śākhā | @C strī | pallave | ḍāla | ama.
śākhākaṇṭaḥ | @C puṃ | snuhīvṛkṣe | manasā gām̐cha
rā.ni.va.8
śākhāpittam | @C klī | hastapādādimūladāhe
35.4.2
mukhatālyoṣṭhādiṣu sadāha-davathau | hāta pāṃ va
mukhādi jvālā | "sadāhamukhatālyoṣṭhe davathuścakarādiṣu | pāṇipādāsasūlaiṣu śākhāpittaṃ taducyate ||”
rā.ni.va.20
śākhāmṛgaḥ | @C puṃ | kapau | pa.su.
śākhāmlā | @C strī | tintir̤īvṛkṣe | rā.ni.va.6
śākhārogaḥ | @C puṃ | raktādidhātujeṣu tvagjeṣu
ca vīsarpagulmādiṣu rogeṣu | ca.sū.11 a.
śākhālaḥ | @C puṃ | nalavetase | rā.ni.va.6
śākhāvātaṃḥ | @C puṃ | hasta-padādigatavātaroge
vaidyakam
śākhāśiphā | @C strī | śākhājātaśikhāyām
baṭaiāṅgira nāmāna | vai.nigha.
śākhī (n) | @C puṃ | vṛkṣe | gām̐cha | ama.
khyātanā vṛkṣavṛkṣe | śevar̤ā gām̐cha | hiṃ sahaurā,
rusā sijhor̤a | vaṃ khākhīr̤amaraca | maṃ sāhīr̤a
taiṃ bhārayikeceṭṭa, varaṇakī | basa sāhīr̤ā
tatparyyāyaḥ, - piśācadruḥ pītaphalaḥ karkaśacchadaḥ
śaṅkhinīvāsaḥ sūtavṛkṣaḥ sakaṭaḥ kharacchadaḥ bhūḥ kharacchadaḥ
gavācī sūkāvāsaḥ rakṣapatraḥ pītaḥ kaiśikyonaḥ
cīranāśaḥ | guṇāḥ - tiktoṣṇaḥ pittakaraḥ vātaghnaśca
rā.ni.va.9 | etadvījaṃ śvitraharaṃ lepaneneti loke
raktapittārśovātaśle ṣpātisārajit | bhā.
śāṅgaraḥ | @C puṃ | somalatābide | su.ci.26śra. !
vṛkṣe | trikā. | strī (rī) | ślakṣṇaudgave | vai.nigha.
śāṅgitaḥ | @C puṃ | yaṣṭimarthabhede | ḍoggā | vai. nigha.
śāṅguco | @C strī | śaṅgīcamatsye | śam̐ṭakāṭha
māṃcha | śa.ca.
śāṅguṣṭhaḥ | @C strī | guñjāẏām | ra.mā.
śāñjī | @C strī | śāliñcaśāke | rasa.ci.9a.
śāṭikā | @C strī | madhyām | aḍhī | a.ṭī.bha.
śāddalaḥ | @C puṃ | nīladūrvvāyām | vai. nigha.
śāṇaḥ | @C puṃ | māṣacatuṣṭayamite mānaviśeṣe
35.4.3
4 māṣā | "māṣaiścaturbhiḥ śāṇaḥ syāt |" pa.pra.
"vindubhiśvāṣṭabhiḥ śāṇaḥ proktaśca bhiṣaguttamaiḥ |"
kaṣaṇaprasare | kaṣṭipām̐thara | ama. | lauhādiniśāṇacakre | śām̐ṇa | me.
śāṇiḥ | @C puṃ | paṭaśākavṛkṣe | pāṭiśāka | śa.mā.
śāṇḍilyaḥ | @C puṃ | bilvavṛkṣe | rā.ni.va.11
śātaḥ | @C vi | śāṣite | kṛśe | puṃ | dhūstūravṛkṣe
dhuturāgaum̐cha | ama.
śātakumbham | @C klī | suvarṇe | rā.ni.va.13
puṃ | dhūstūravṛce śrama. | karavīravṛkṣe | me.
śātakaumbham | @C klī | suvarṇe | bha.dvi.
śātapatrakaḥ | @C puṃ | candraprakāśe | śa.ca.
śātabhovaḥ | @C puṃ | madanamālīnāmamallikāvṛkṣe
"śātabhāvo'bhavannī bhūmirucchāḍapādikā|" ra.mā.
śātalā | @C strī | khanāmaprasiddhasnehumbabhede | pītaraṃṅgaphaī | carmakaṣā iti loke | manasāṭoṇḍa
guṇāḥ- "śātalā kaṭukā pāke vātalā śītalā
laghu | tiktā śodhakaphānāhapittaudāvartta raktajit |"
bhā.
śādaḥ | @C puṃ | kadde me | komalatṛṇe | ama.
śāddalaḥ | @C puṃ | dūrvvāghāse | vā.ci.2a.
śāddalābhaḥ | @C puṃ | mandaviṣavṛścikabhede | “ebhirdaṣṭe
vedanā vepathuśca gātrakampaḥ kaphapratāgamaśca | śākhādaṣṭe vedanā cor̤emeti dāiśvaidau daṃśaśophā
jvaraśca ||” su.kalpa.8a.
śānaḥ | @C puṃ
Linked texts (1)
- Vaidyakaśabdasindhu (Umeścandra Gupta) — Umeścandra Gupta, Sanskrit