Vaidyakashabdasindhu (Umeshacandragupta) 40
Vaidyakaśabdasindhu (Umeśacandragupta) 40
- Language
- Sanskrit
Contents
- 40.0 — 7 parts
40.0.1
kṣudrikā | strī | tannāmakacikāyām | lakṣaṇaṃ
-"prabhṛṣṭakālairyā vegeḥ mandaiḥ samabhivarddhate
kṣudrikā nāma sā jñeyā 'numūlāt prabhāvati ||"
mā.ni. | bananacikāyām | daṃr̤ī | em̐śī | rā.
ni.va.16
kṣudreṅgadī | strī | yathāsacupe | hūrāṃnaḍā
rā.ni.va.4
kṣudrervāruḥ | puṃ | gaupālakarkaṭyām | trāśāṃna
kām̐kar̤i | rā.ni.va.3
kṣudvailā | lī | sūkṣmailayām | choṭe elām̐ca
bhūripra.
kṣudrodumbarikā | strī| kākodumbarikāyām
kāṃkar̤ūmūra | rā.ni.va.11
kṣudropodakanānnau | strī | kṣudropodakyām
kṣude pūm̐ī | rā.ni.va.7
kṣudropodakī| strī | cudapayopīdakyāṃ | vana
pūm̐ī, choṭe pūm̐ī | saṃ sār̤ivelli | kaṃ kārenavalliballī | tatparyyāyau, -sūkṣmapatrā mañjarī
rā.ni.va.7| See upodakī
kṣudrolūkā | puṃ | cudapecake | rā.ni.va.19
cudvibodhanaḥ | puṃ | cakravākace | naviśaṃ | vā.
sū.15dha.sūrasādiḥ
kṣudhā | strī | dumucāyām | cana.
kṣudhākuśalaḥ | puṃ | biḍālanarakṣe | vīrataru
kṣudhāturaḥ | tri | kṣudhārtte | śabdakalpaḥ
kṣudhābhijananaḥ (naḥ) | puṃ | rājikāyām
kṣudhitaḥ | vi | jātakṣudhe | śrama.
kṣupaḥ | puṃ | kṣudravṛkṣe | guñcī | jhām̐pa | ama.
kṣupakaḥ | puṃ | kṣudravṛkṣe | su.sū.24a.
kṣupar̤o'sṛṣṭiḥ | puṃ | viṣamuṣṭau | (jhāṃpanim
kṣupadruḥ | puṃ | dambhāṅkavṛkṣe
kṣupāluḥ | puṃ | pānīyāluke | rā.ni.va.7
kṣubhyaḥ | puṃ | matsyadvandve | hai.ca.
kṣumā | strī | atasīvṛkṣe | maśinā gāṃcha
kṣuraḥ | puṃ | kokilākṣavṛkṣe | kūṭanaśāṃr̤ā
kṣurakaḥ | puṃ | kokilākṣavṛkṣe | kūṭanaśāṃr̤ā
kṣurakavījam | klī | kokilākṣavīje | pra.
kṣurapatraḥ | puṃ | sthūlaśare | śaramaśara | rā.ni.
40.0.2
kṣurapavikā | strī | pālaṅkaśāke | rā.ni.va.7
kṣurabhāṇḍam | klī | nāpitasya kṣurarakṣaṇādhāre
kṣuramardī (īn) | puṃ | nāpite | hai.ca
kṣuravojam | klī | kokilākṣavīje kūṭanaśāṃr̤āvīja | śatāvarīmodake | "gokṣuracurabīrapi |” ca.da.nā.8.ci.akṣatādyaghṛte
kṣurāṅgaḥ | puṃ | gokṣurake | rā.ni.va.4
kṣurikā | strī | pālaṅkaśāke | pa.suṃ.
kṣurikāpatraḥ | puṃ | śare | rā.ni.va.8.
kṣuriṇī | strī | varāṅgakāntāyām | varāṅgakāṃtā
kṣuro (in) | puṃ, stro (ṇī) | cīrakāre, tṛtkṣullakaḥ | puṃ | kṣudramaṅke | jolaṅgā | he.ca.
khair̤akandaḥ | puṃ | karavīravṛkṣe | pa.su.
kṣetram | klī | śarīre | rā.ni.va.18 | aśmarītekṣetrakarkaṭo | strī | bālukāthāṃm | phūṃīkṣetracibhiṭā | strī | cibhiṭākarkaṭyām
kṣetrajā | strī | śvetakaṇṭakāryyām | rā.ni.va.
kṣetrajñaḥ | puṃ | ātmani | śrama.
kṣetradūtī | strī | śvetakaṇṭakāryyā | rā.ni.va.4
kṣetraparpaṭī | strī | parpaṭake | (rūepāpar̤ā
kṣetrayamānikā | strī | vanayamānyām | bikā.
kṣetravallī | strī | cecakarvalyām
kṣetravit | puṃ | paramārthatatvajñānini | baudhā
kṣetrasambhavaḥ | puṃ | cucucuvṛkṣe | mekhānāmacupe
kṣetrasambhūtaḥ | puṃ | kunduruvṛkṣe | rā.ni.va.8
kṣetrāmalakī | strī | bhūyāmamakṣām | pra.mā.
kṣetriyam | klī | śāke | ghāsī | daradaiiṣikiṃkṣetriyaḥ | puṃ | asādhyaroge | me.
kṣetrīkaraṇam | klī | rasāyanaprayogayogyakarakṣetrettuḥ | puṃ| janāra iti khyāte śūkadhānye
kṣepaḥ | puṃ | gucche | vikkā | lepane | me
kṣepaniḥ (nī) | puṃ, strī | śarīre
kṣepaḥ (vā) | puṃ | cauranāmagandhadravye | gām̐ṭhinā
40.0.3
kṣemaṅkaro | strī | śaṅkaracillāṃ | śabdakalpaḥ
kṣe(ma) maphalā | strī | udumbaravṛkṣe | śa.ca.
kṣemikā | strī | haridrāyām | ca.ci.3a.
kṣairayo | strī | cīrakaṇḍūtāyām | paramātra
kṣodaḥ | puṃ | cūrṇe | ama. | dhūlyāṃ | peṣaṇe
kṣoditam | klī | cūrthe, śa.ca.| tri | cūrṇitaṃ
kṣolī | stro | kākolyām
kṣāmam | klī | atasīvastre | bhrama.| su.ci.1a.
kṣauṇobhrajam | klī | maṃjīje | dainagañja | meṣaḥ
kṣauṇībhayaḥ | vi | śṛgāye
kṣaudram | klī | madhuni | madhū | guṇāḥ- lekhanaṃ
doṣakaphātanuttvān viśoṣyollakhayet madhuramapi
soṣāṃgaṃ śamayati rūkṣavauryyatvāt | su.sū.40a.
kapilavarṇamadhuviśeṣe | yat piṅgalavarṇābhiḥ kṣudrābhidhānābhirmakṣikābhirutpāditaṃ bhavati | "piṅgakṣā
makṣikāḥ sūkṣmāḥ kṣudrā iti hi viśrutāḥ | tābhirutpāditaṃ yattu tat caudra madhu kathyate," guṇāḥśītalaṃ picchila cañcata vātapittaharaṃ kapilavarṇañca
rā.ni.va.14 | jale | me.
kṣaudraḥ | puṃ | campakavṛkṣe | ja.da. | śa.ca.
kṣaudrajam | klī | madhuśirūṣake | ama
kṣaudrajā | strī | madhuśarkarāyām | kṣaudranāmakṣaudradhātuḥ | puṃ | kharṇamākṣike | rā.ni.va.13
kṣaudrapriyaḥ | puṃ | jalamadhūkavṛkṣe | rā.ni.va.11
kṣaudramehaḥ | puṃ | vātajanyapramehe | vaca rogau
kṣaudraśarkarā | strī | kṣaudramadhūṅbhavaśarkarāyām
kṣaudrasāhvayam | klī | vaṭabhāñjike | vā.u.25a
kṣāṃdrayam | klī | sikthake | mama | rā.ni.va.12
kṣaumam | klī | pahavakhe | he.ca. | puṃ | prākṣādāya
kṣaumakaḥ | puṃ | cauranāmagandhadravye | gām̐ṭhiyālā
kṣaumatailam | klī | atasītaile | maśinīra
kṣaumamaso | strī | dagdhavastrabhasmani | gha.da.
40.0.4
kṣaumī | strī | atasyāma maśinā | ra.mā.
cauram ! strī | muṇḍanakarmaṇi ! kṣaurīkudā
khveḍam | klī | kṣor̤itākaṃpapa phale| coṣāpuṣya
me.
khveḍanam | klī | veṇāghoṣatulyasvare| "sva r̤anaṃ
veṇuvīṇeṣvat |” bhā.na.4bha.ka.1.rī.khi.
khveḍā | strī | kīṣātakyām | (ghoṣā, kṣitrā
rā.ni.ṣa.1
samāptaḥ
gṛha. grahaṇī
ca.(cara) carakasaṃhitā
cakra.da. cakrapāṇidattadravyaguṇaḥ
ca.da.(saṃ) cakrapāṇidattakṛtasaṃgrahaḥ
canda.tailaṃ candanāditailaṃ
ca.vi. carakavimānasthānaṃ
cātu.jva. cāturthakajvaraḥ
ci. cikitsāsthānaṃ
ci.ka.ka.(vakau cikitsākramakalpavallī
cū. cūrṇam
jaṭā. jaṭādharaḥ
ja. (jaya) da. jayadattaḥ
jva. jvaraḥ
jvarāti. jvarātisāraḥ
ṭī. ṭīkā
ḍa. ḍalhaṇaḥ
tā. tāmilaḥ
tālu.su.ro tālugatamukharogaḥ
tṛ. tṛṣṇā
te. telugu, telaṅgaḥ
tai. tailam
to. ṣaḍaitonnakaḥ
tau. tauḷakaḥ
tor̤a. tor̤anānandaḥ
tri. triliṅgaḥ
trikā. trikāṇḍaśeṣaḥ
dantarau. dantarogaḥ
daṃ.mu.ro. dantagatamukharogaḥ
da.va. dadhivargaḥ
daśa. daśarka
dā.ddhiṃ dākṣipātyaddhindī
du.va. dugdhavargaḥ
dra(vya).gu. dravyaguṇaḥ
dravyābhi. dravyābhidhānaṃ
dvi.(rūpa.) dvirūpakoṣaḥ
dha.nigha. dhanvantarinighaṇṭuḥ
dhara. dharaṇiḥ
dhā.(nya)va. dhānyavargaḥ
dhva.bhaṃ. dhvajabhaṅgaḥ
nānā. nānārthaḥ
nā.ro. nāsārogaḥ
nā.vra. nār̤īvraṇaṃḥ
ni. niścainasthānaṃ
nidā. nidānaṃ
ne.dṛ.ro. netradṛṣṭisarogaḥ
ne.ro. netrarogaḥ
ne.va.ro. netravartmagatarogaḥ
ne.śu.ro. netraśuklagatarogaḥ
ne.sandhiro. netrasandhisarogaḥ
paṃ, pañcā. pañcāvaḥ
pa. palaṃ, paricchedaḥ
pa.pa. pathyāpathye
pa.pra. paribhāṣāpradīpaḥ
pa.ma.(paramadaḥ) paramadaḥ
40.0.5
pasu. pathyāpathyasukāvalī
pā.ajī. pānājīrṇaḥ
pi.jva. pittajvaraḥ
pi.va. pippalyādivargaḥ
puṃ puṃlliṅgaṃ
pu.va. puṣpavargaḥ
pū. pūrvvakhaṇḍaḥ, pūrdhvabhāgaḥ
pra. pratyekaṃ, prayogaḥ, prasāraṇī
prame.(haḥ) pramehaḥ
prayogaratna. prayogaratnākaraḥ
prayogāṃ. prayogāmṛtaṃ
prahṛ. praharaḥ
prā. prākṛtaṃ
pha.va. phalavargaḥ
phā. phārasī
bha. bhāgaḥ
bhaga. bhagandaraḥ
bha.virūpako. bharatavirūpakoṣaḥ
bha.rabhasaḥ bharatadhatarabhasaḥ
bhallā.gur̤aḥ bhallātakagur̤aḥ
bhā. bhāratama, bhāvaprakāśaḥ
bhā.pū. bhāvaprakāśapūrvvabhāgaḥ
bhā.ma. bhāvaprakāśamadhyamabhāgaḥ
bhū.utthā. bhūtotthādaḥ
bhūri.pra. bhūriprayogaḥ
bheṣa. bheṣajraratnāvalī
maṃ mahārāṣṭraḥ
ma. madhyakhaṇḍaḥ
mada. madanapālaḥ
madhu. madhumatīṭīkā
madhumai., ma.mai. madhumehaḥ
masra. masūrikā
mā. māṣā
mā.ni. mādhavanidānaṃ
miśra. miśrakādhyāyaḥ
su.ro., mukharogaḥ
mū.kṛ. mūtrakṛcchraḥ
mū.cā. mūtrāghāta
sūṃ.ra. mūtraraktaḥ
me. medinī
yo.ra.yo.(ratna)ratnā. yogaratnākaraḥ
yo.(ni)vyā.rī. yonivyāpat
ra. raktikā
raktāti. raktātisāraḥ
ra.ci., rasa.ci. rasattacintāmaṇiḥ
ratnā. ratnāvalī
ra.pi. raktapittaṃ
ra.ma., rasa.ma. rasamañjarī
ra.mā. ratnamālā
ra.mārva.(saṃgrahaḥ). ratnamālāsaṃgrahaḥ
rasa.kau. rasakaumudī
rasa.pra. rasapradīpaḥ
rasaratnākaraḥ
rasāyanā rasāyanādhikāraḥ
ra.sā.saṃ. rasendrasārasaṃgrahaḥ
rase.ci., rasendra.ci. rasendracintāmaṇiḥ
rāja. rājavallabhaḥ
rāja.ya., rā.ya. rājayakṣmā
rā.tara. rājanaraṅgiṇī
rā.ni. rājanighaṇṭuḥ
ro. rogaḥ
va. vargaḥ
vaṭā.va. vaṭādivargaḥ
vam. vamyā
vā. vāgbhaṭaḥ
vājī.ka. vājīkaraṇaḥ
40.0.6
vā.jva. vātajvaraḥ
vā.pi.jva. vātapittajvaraḥ
vā.ra. (rakta) vātaraktaḥ
vā.vyā. vātavyādhiḥ
vi., vimā. vimānasthānaṃ
vi., viśva. viśvaprakāśakoṣaḥ
vija.ra., vi.ra. vijayarakṣitaḥ (vyākhyāmadhukośe)
vi.jva. viṣamajvaraḥ
vidagdhājīrṇa. vidagdhājīrṇaḥ
vidra. vidradhiḥ
vila. vilamvikaḥ
visṛ. visūcikā
ha.ci. hṛdricikitsā
haha.sa. hṛdrugutsutama
vai.candrikā vaidyakacandrikā
vai.jī. vaidyajīvanaṃ
vai.nigha. vaidyakanighaṇṭuḥ
vai.saṃ. vaidyakasaṃgrahaḥ
vya. avyayaṃ
vyāka. vyākaraṇam
vra(dya).śo. vraṇaśothaḥ
śa. śarāvaḥ
40.0.p1
ra0 ṣaḍaiṅgaśarāvaḥ
śa.ca. śabdacandrikā
śa.ci. śabdacintāmaṇiḥ
śabdakalpaḥ śabdakalpadrumaḥ
śa.mā. śabdamālā
śa.ra. śabdaratnāvalī
śā. śārīrasthānaṃ
śā.dha., śāṅga śāṅgadharaḥ
śā.va. śākavargaḥ
śā.vra. śārīravraṇaḥ
śiro.śi.roro, śirorogaḥ
śirovi. śirovirecanam
śrī.pi. śvetapitta
śū.do. śūkadoṣaḥ
śle. śleṣaḥ
ślī. ślīpadaḥ
ślo. ślokaḥ
saṃ. saṃśayaḥ
saṃ.grahaṇī. saṃgrahagrahaṇī
sa., sannipā. sannipātaḥ
sannājvara. sannājvaracikitsā
sarvva.mu.ro. sarvvagatamukharogaḥ
sa.vra. sadyovraṇaḥ
sā. sādhāraṇaḥ, sannipātitaṃ
sā.kau. sārakaumudī
sā.su. sārasundarī
Linked texts (1)
- Vaidyakaśabdasindhu (Umeścandra Gupta) — Umeścandra Gupta, Sanskrit