Vaidyakashabdasindhu (Umeshacandragupta) 6.18.2

6.18.2

tiktā uṣṇā śukulā guruḥ śītaghnī vātaśothahā
sadyattarā ceti |” bhā | “bahucā sukhadīptau
vilāsatṛptau ca |” mada.| tathā “kapilā
piṅgalā kṛṣṇā kastūrī trividhā kramāt | naipāli'pi
ca kāśmīre kāmarūpe ca jāyate || sārye kā
kharikā tataśca tilakā jñeyā kulityāparā
picchānyāpi ca nāyiketi ca parā yā padmabhedāliṣā | sā śuddhā mṛganābhitaḥ kramavaśāddeṣā
citauśīṣitā carmakhādinivanayaiṣu janitā kastarikā jñāyate || cūrṇākṛtaistu kharikā tilakānikṣāmrā kaulityavojasadṛśī ca kulityikā ca
sthūlā tataḥ kiyaviyaṃ kiñca picchikānyā tasyāśca
kiñcidadhikā yadi nāyikā sā |” iti kastūrīnikara lakṣaṇaṃ | “khāde tiktā piñcarā kaitakīnāṃ
gandhaṃ dhatte lāghavaṃ tolane ca | yāsū nyastā naiva
vaivaṇāṃnīyāt kastūrī sā rājabhogyā praśastā
apica yā gandhaṃ kaitakīgandhamagharati made sindūrākhādya varṇa khāde tiktā kaṭryo bahuparama tuṣitā
saṅkitā cikkaṇā syāt | dāhaṃ vā naiti vaktā
nimiṣimiti ciraṃ carvvaṇaścā itāre sā kastūrī
praśastā varabhavatanūjā rājate rājabhogyā |” iti
kastūrīparocālakṣaṇam | anyaca "bāle jarati
ca hariṇe cīṇe rogiṇi ca mandagandhayutā | kāmāture ca taruṇe kastūrī bahalaparimalā bhavati |”
kastūrīmagalakṣaṇam | yā vigdhā dhūmragandhā vadati
vinihitā pītatāṃ pāvake'ntarniḥ śeṣaṃ yā niviṣṭā
bhavati hutavahe bhasmasādeva sadyaḥ | yā ca baddhā
tulāyāṃ kalayati gurutāṃ saṅkitā rucatāśca dve thā
kastūrikeyaṃ khalu kṛtamavidhiḥ kvacinnā naiva sevyā ||”
kṛtrimakastūrīlakṣaṇam | rā. ni. va. 12 | (ro)
puṅgahattve | vai. nigha.
kastūri (ro) kāḥ | puṃ | karavīravṛce