<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.vrksa.upavanavinoda.5.3 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Plant Science and Agriculture](https://indike.org/pramana/in.med.vrksa) › [Upavanavinoda](https://indike.org/pramana/in.med.vrksa.upavanavinoda) › 5.3

# Upavanavinoda 5.3

Upavanavinoda 5.3

- **Language:** Sanskrit

### [5.3](https://indike.org/pramana/in.med.vrksa.upavanavinoda.5.3)

ete nānāvṛkṣāyurvedaśāstrebhyaḥ  
samāptaḥ  
Oṃ svasti kiṣkindhāsthita prakaṭaparākramāntarhitārkamaṇḍalopajīvitasya ca  
Śrīhanumānājñapayati mūṣakapataṅgapipīlikāśalabhakarabhānvakakīṭagandhikānivahairṇasthātavyam. Ājñāmatikramamāṇasya śarīranigraha samāvartayati.  
Tasya vānārasiṃhasya kramamāṇasya sāgaram. Kakṣāntaragatō vāyurjīmūta  
iva nardati. Huṃ phaṭ namaḥ.  
bhadrapradavṛkṣāḥ  
śrībhagavānuvāca  
āśrame nārikelaśca gṛhiṇāñca dhanapradaḥ  
śivirasya yadīśa़āne pūrve putrapradastaruḥ  
sarvatra maṅgalārhaśca tarurājo manoharaḥ  
rasālavṛttaḥ pūrvasmin nṛṇāṃ sampatpradastathā  
śubhapradaśca sarvatra surakāro niśāmaya  
bilvaśca panasaścaiva jambīrī badarī tathā  
prajāpradaśca pūrvasmin dakṣiṇe dhanadastathā  
sampatpradaśca sarvatra yato hi varddhate gṛhī  
jambūvṛttaśca dār̤imbaḥ kadalyāmrātakastathā  
bandhupradaśca pūrvasmin dakṣiṇe mitradastathā  
sarvatra śubhadaścaiva dhanaputraśubhapradaḥ  
harṣaprado guvākaśca dakṣiṇe paścime tathā  
īśāne sukhadaścaiva sarvatraivaṃ niśāmaya  
sarvatra campakaḥ śuddho bhuvi bhadrapradastathā  
alāvūścāpi kuṣmāṇḍo māyāmbuśca sukāsukaḥ  
kharjūrrī karkaṭī cāpi śibire maṅgalapradā  
vāstūkaḥ kāravilvaśca vārttākuśca śubhapradā  
latāphalañca śubhadaṃ sarvaṃ sarvatra niścitam  
niṣiddhavṛttā yathā,-praśastaṃ kathitaṃ kāro ! niṣiddhañca niśāmaya  
vanyavṛtto niṣiddhaśca śibire nagare'pi ca  
baṭo niṣiddhaḥ śibire nityaṃ caurabhayaṃ tataḥ  
nagareṣu prasiddhaśca darśanāt puṇyadastathā  
he kāro ! tintir̤īvṛtto yatnāttaṃ parivarjayet  
śaraṇe dhanahāniḥ syāt prajāhānirbhaveddhruvam  
śivire'tiniṣiddhaśca prājñastaṃ parivarjayet  
kharjūraśca ḍahuścaiva niṣiddha śibire tathā  
na niṣiddhaḥ prasiddhaśca grāmeṣu nagareṣu ca  
vṛkṣāṃśca campakādīnāṃ dhānyañca maṅgalapradam  
grāmeṣu nagare vāpi śivire ca tathaiva ca  
ikṣuvṛkṣaśca śubhadaḥ santataṃ śubhadastathā  
aśokaśca śirīṣaśca kadambaśca śubhapradaḥ  
kaccī haridrā śubhadā śubhadaścādrakastathā  
haritakī ca śubhadā grāmeṣu nagareṣu ca  
na vātyāṃ bhadratā nityaṃ tathā cāmalakī dhruvam ||¹  
aputrasya ca putratvaṃ pādapā iha kurvate  
yatnenāpi ca rājendra ! aśvattharopaṇam kuru  
sa te putrasahasrāṇāṃ kāryamekaḥ kariṣyati  
dhanī cāśvatthavṛkṣeṇa aśokaḥ śokanāśanaḥ  
plakṣo yajñapradaḥ prokto nimbaścāyupradaḥ smṛtaḥ  
jambukī nākadā proktā bhāryādā dār̤imī tathā  
ḍumbaro roganāśāya palāśo brahmadastathā  
arkapuṣpāropakāṇāṃ nityaṃ tuṣyeddivākaraḥ  
śrīvṛkṣaḥ śaṅkaro devaḥ pāṭalāyāntu pārvatī  
śiṃśapāyāmapsarasaḥ kunde gandharvasattamāḥ  
vibhītake dāsavṛddhirvakulo dāsyadastathā  
apatyanāśakastālo vakulaḥ kulavarddhanaḥ  
bahubhāryā nārikelī drākṣaḥ sarvāṅgasundaraḥ  
ratipradā tathā kelī ketakī sarvanāśinī  
pratiṣṭhāṃ te gamiṣyanti ye narāḥ plakṣaropakāḥ ||²  
vṛkṣasya ropaṇaphalam  
yama uvāca  
yaḥ pumān ropayedvṛkṣān chāyāpuṣpaphalopagān  
sarvvasattvopabhogāya sa yāti paramāṃ gatim  
chāyāpuṣpopagāṃstriṃśat phalapuṣpadrumāṃstathā  
ropayitvā daśāṃśāṃstu naro na narakaṃ vrajet  
devadānavagandharvvāḥ kinnaroragaguhyakāḥ  
paśupakṣimamuṣyāśca saṃśrayanti mudā drumān  
puṣpaiḥ suragaṇāḥ sarvve phalaiśca pitaraḥ sadā  
chāyayā me manuṣyāstu paśupakṣimṛgāstathā  
puṣpopagandhāṃśca phalopagandhān  
yaḥ pādapānropayate manuṣyaḥ  
samṛddhadeśe varaveśmavedyāṃ  
labhedadhiṣṭhānavaraṃ sa vipraḥ  
tasmāt subahavo vṛkṣā ropyaḥ śreyo'bhivāñchatā  
putravat paripālyāśca te putrā dharmataḥ smṛtāḥ  
kiṃ dharmavimukhairmartyaiḥ kevalaṃ svārthahetubhiḥ  
taruputrā varaṃ ye tu parārthaikānuvṛttayaḥ  
patrapuṣpaphalacchāyāmūlavalkala dārubhiḥ  
pareṣāmupakurvvanti tārayanti pitāmahān  
chettāramapi saṃprāptaṃ chāyāpuṣpaphalādibhiḥ  
pūjayantyeva tarabo munivaddveṣavarjitāḥ  
pitaraṃ nopahiṃsanti drumā draviṇalobhataḥ  
tārayanti ca me samyak sarvvasyātitthadāyakāḥ  
tasmātte putravat sthāpyā vidhivaddvijapuṅgavaḥ  
dvijaiḥ pitṛmanuṣyāṇāmabhojyāḥ syuryadā sadā  
jalakṛt vṛkṣaropī yaḥ pratigrāharucirdvijaḥ  
ete svargātna hīyante ye cānye satyavādinaḥ ||¹  
ekena varṇena rasena cāmbhaścyutaṃ nabhasto vasudhāviśeṣāt  
nānārasatvaṃ bahuvarṇatāñca gataṃ parīkṣyaṃ kṣititulya meva || 2¹  
puruhūtānalayamaniṛ tivaruṇapavanenduśaṅkarā devāḥ  
vijñātavyāḥ kramaśaḥ prācyādīnāṃ diśāṃ patayaḥ

- [Previous: 5.237](https://indike.org/pramana/in.med.vrksa.upavanavinoda.5.237)
- [Next: 5.4](https://indike.org/pramana/in.med.vrksa.upavanavinoda.5.4)
- [Up: 5](https://indike.org/pramana/in.med.vrksa.upavanavinoda.5)

## Linked texts (2)

- [Bṛhatsaṃhitā (another edition)](https://indike.org/pramana/in.astro.samhita.rsi.brhatsamhita*alt.2.2.3) — Sanskrit
- [Varāhamihirasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.astro.samhita.rsi.varahamihirasamhita.51.3) — Varāhamihira, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.vrksa.upavanavinoda.5.3](https://indike.org/pramana/in.med.vrksa.upavanavinoda.5.3) · Pramāṇa
