<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.bhatta.acararka.5.1-5 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Conduct and daily rites](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara) › [Works of the Bhaṭṭa family of Vārāṇasī](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.bhatta) › [Acararka (Divakarabhatta)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.bhatta.acararka) › 5.1-5

# Acararka (Divakarabhatta) 5.1-5

Ācārārka (Divākarabhaṭṭa) 5.1-5

- **Language:** Sanskrit

### [5.1-5.1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.bhatta.acararka.5.1-5.1)

vaca tatomātāmahānāṃcakramaeṣacatarpaṇe atrabahvṛceśvara sātpārvaṇavidhānamevanatvekoddiṣṭavidhānam sa  
patnamātuktakevalāyāapibhavati kuryānmātarijīvatyāṃpitāmahyānvatarpaṇaṃ pitṛpatnyaḥpramītāsyustarpa  
yetkevalāśvatāitiśākalarṣivacanāt hemādrausaṃgrahe tātāṃbātritayaṃsapatnajananīmātāmahāditrayaṃsastri  
strītanayāditātajananīsvabhrātaraḥsastriyaḥ tātāṃbātmabhaginyapatyadhavayugjāyāpitāsadguruḥ śiṣyā  
ptāḥpitaromahālayavidhau tīrthetathātarpaṇe asyārthaḥ janakāditrayaṃjananyāditritayaṃsapatnamātāmātā  
maha़ditrayaṃsastri sapatnīkaṃtāṃtajananīsvabhrātaraḥ pitṛvyamātulasodarāḥsapatnīkāḥ tātāṃbātmabhaginī  
pitṛmātṛsvabhaginīsāpatyāsadhavācajāyāpitāśvaśuraḥ śeṣaṃsugamam atrānyavarṇānāṃśivyāptā  
dināprasaktajaladānaṃniṣedhati yogayājñavalkyaḥ savarṇebhyojanaṃdeṃ yaṃ nānyavarṇebhyaevaceti tarpaṇapra  
kāramāha vasiṣṭhaḥ saṃbaṃdhamanukīrtyai vanāmagotramanaṃtaraṃ vasvādi rūpaṃsaṃkīrtya svadhākāreṇatarpayet svadhā  
śabdottaraṃnamaḥ śabdopivācyaḥ saṃbaṃdhanāmagotreṇa svadhāṃte canamo namaḥ vasvādi rūpaṃsaṃkīrtyatarpaye tsitṛ  
pūrvakamitismṛtisaṃgrahāt nāmagrahaṇeviśeṣamāha baudhāyanaḥ śarmāntaṃbrāhmaṇasyoktaṃvarmāntaṃkṣatriya  
syatu guptāntaṃcaivavaiśyasyadā sāṃtaṃśūdrajanmanaḥ caturṇāmapivarṇānāṃgotratvepitragotratā pitṛgotraṃku  
mārīṇāmṛḍhānāṃbhartṛgotrateti strīṇāṃdāṃtaṃnāma jñeyam strīṇāṃdāṃtanāmanirdeśeditigobhilasūtrāt  
atraikahastenatoyenayaḥkuryātpitṛtarpaṇam pitaronagrasaṃnidevatāitismṛtivacanādekahastenatarpaṇasyaga

### [5.1-5.2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.bhatta.acararka.5.1-5.2)

rhitatvātsavyānvāraṃbhamāha vṛddhayājñavalkyaḥ anvārabdhenasavyenapāṇinādakṣiṇenatu savyottarābhyāṃpā  
ṇibhyāṃsavyathātarpaṇaṃbhavediti atrapūrvārdhebahūnāṃmātṛsuttarārdhamanyānpratītibodhyaṃekāṃgavacanedakṣiṇaṃpratī  
yādanādeśaityāśvalāyanasūtrāttaṣāṃ kevaladakṣiṇogaprasakto anvāraṃbhatikartavyatāyāḥ sūtrānuktāyāḥ  
athavirothenasmṛtitograhaṇebādhakābhāvāt smṛtimūlatīrthagrahaṇādeīnukūlasaṃmatatvāccajaladānasaṃkhyātūktā  
viṣṇupurāṇe dvetvarṣīṇāṃyathānyāyaṃsakṛccāpiprajāpateḥ pitṝṇāṃprīṇanārthāyatrirāpaḥpṛthivīpataiti dadyā  
dityuttareṇānvayaḥ vyāsenāpyuktā ekaikamaṃjaliṃdevādauhautusanakādayaḥ arhaṃtipitarastrīṃstrīṃstriyaekai  
kamaṃjalimiti atrasanakādayaityanenaṛṣayovivakṣitāḥ yogināṃāśvalāyanabhinnāmatisanakādīnāṃ  
ṛṣiṣuparigaṇitatvāt aṃjalirjaladānaṃpūrvavākyaikavākyatvāt|| kāsāṃcitstrīṣuviśeṣamāhasāṃkhyāyanaḥ  
mātṛmukhyāstuyāstistrastāsāṃ trīṃstrīnjalāñjalīn sapatnācāryapatnīnāṃhaudaudyājjalāṃjalīiti  
sapatnīsapatnamātā ācāryastuupanīyadadṛdvedamacāryaḥ saudāhṛtaiti lakṣaṇoktastasyapatnīpratyaṃjalidravya  
bhedānamaṃtrāvṛttiḥsaṃdhyārghyadānavat etaccatarpaṇaṃjalenakārya udakenodakaṃdadyātpitṛbhyaścakadācana uttīryyacaśu  
caudeśekuryādudakatarpaṇamiti śaṃkhokteritikecit tannaārdravāsājalekuryādinipūvaioktahārītavacanavirodhā  
t śaravavacanaṃtuśuṣkavastrasravatājalenadeyamitiparamunneyaṃ hārītaḥ vasitvāvasanaṃśuṣkaṃsthalevistīrṇabarhiṣi  
vidhijñastarpaṇaṃkuryānnapātreṣukadācana pātrādvājalamādāyaśuṣkepātrāṃtarekṣipet jalapūrṇeyavāgartena

### [5.1-5.3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.bhatta.acararka.5.1-5.3)

sthaletuvivarhiṣīti pātramāhapitāmahaḥ hemyarūpyamayaṃpātraṃtāmraṃkāṃsyasamudbhavam pitṝṇāṃtarpaṇepātraṃ  
mṛnmayaṃtuparityajediti marīciḥ sauvarṇenatupātreṇatāmrairaupyamayenavā auduṃbareṇakhaṅgenapitṝṇāṃdattama  
kṣayamiti yogayājñavalkyaḥ yaduddhṛtaṃniṣiṃcettutilāṃsmiśrayyejjale atānyathātusavyenatilāṃdhā  
tyāvicakṣaṇairiti anyathānutsṛtenatarpaṇaityarthaḥ aṃgirāḥ mārjanaṃtarpaṇaṃśrāddhaṃnakuryādvāridhārayā  
kurvītayadimūḍhātmāroravaṃnarakaṃvrajediti athatilatarpaṇaniṣedhaḥ marīciḥ saptamyāṃbhānuvārecagṛheja  
nmadinettathā bhṛtyaputrakalatrārthīnakuryāttilatarpaṇaṃ atrabhṛtyādikāmasyaiviniṣedhonatvakāmasyeti  
saṃgrahe naṃdāyāṃmārgavadinekṛttikāsamaghāsuca|| bharaṇyāṃbhānuvārecagajacchāyāhvayetatheti baudhāya  
naḥ vivāhecopanayanecaulesratiyathākramam varṣamardhaṃtadarthaṃcanetyeketilatarpaṇamiti ekemukhyāḥ  
pratiprasavamāhakātyāyanaḥ uparāgepituḥśrāddhepāte,māyāṃ casaṃkrame niṣedhepīhasarvatratilaistarpaṇamāca  
ret piturgṛhaṇaṃmānnāderupalakṣaṇaṃ sarvatraniṣedheprāptauparāgādiṣvaprati prasrūyataitibhāvaḥ gargaḥ kṛṣṇaibhā  
drapademāsiśrāddhaṃpratidinaṃbhavet pitṝṇāṃpratyahaṃkāryaṃniṣiddhāhipintarpaṇaṃ pṛthvīcaṃdrodaye tīrtheniśi  
viśeṣeṇagaṃgāyāṃpretapakṣake niṣiddhepidinekuryāttarpaṇaṃtilamiśritaṃ atratīrthagrahaṇenaivagaṃgāprāptaupunargaṃgā  
grahaṇaṃ sarvadā atilaprāptyarthaṃ tarpaṇāṃtevasanāṃjalirdeyaḥ tanmaṃtraścaprayogevakṣyate yogayājñavalkyaḥ vastra  
niṣpīḍitaṃtoyaṃsnātasyocchiṣṭabhāgināṃ bhāgadheyaṃśrutiḥ prāhatasmānniṣpīḍayetsthale annaprakiraṇasyā

### [5.1-5.4](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.bhatta.acararka.5.1-5.4)

pyapasavyenapīḍanaṃ smṛtyaṃtare vastraṃcaturguṇīkṛtyapīḍayejjaladbahiḥ vāmaprakoṣṭhenikṣipyadvirācamya  
śucirbhavet anyatranikṣipedyastu pitṛhācopajāyate snānavastraṃtarpaṇātprāṅnaniṣpīḍayet tadāhavṛddha  
yogī yāvaddevānṛṣīṃścaivapitṝṃścāpinatarpayet tāvannapīḍayedvastraṃyenasnātobhavennaraiti tarpaṇāka  
raṇepratyavāyaśrutiḥ purāṇasamuccaye devatāṃścamunīṃścaivapitṝbhyohinatarpayet devādīnāmṛṇībhūtānara  
kaṃsavrajedatheti śākalaḥ tarpaṇaṃnityakaṃ kuryādbrahmayajñapuraḥsaram grahaṇādinimitteṣubrahmayajñaṃvinābha  
vediti smṛtisāre jalāṃtetiladarbhaṃstiyonuṣṭhānāyayācate nānuṣṭhānaphalaṃtasya dāturevahitatphalami  
ti brahmayajñādaukravyādismaraṇaṃnakuryādityāha bhagavān nacasmaredṛṣicchaṃdaḥśrāddhevaitānikemakhe brahma  
yajñenavaitadvattayokāraṃtuvarjayet kārikāyāṃ darbhānvistīryyaśacaudeśe prāgagrānnāstṛṇātyatha darbheṣūpaviśe  
tkarmaṇyatraprāṅmukhaevasan kṛtvopasthaṃkaresavyeuttāneprāgdigaṃgulau pavitresthāpayedukteprāgagredakṣiṇe  
natu nyaṃcaṃprāgaṃgulaṃtenasaṃdadhyāddakṣiṇaṃ karaṃ oṃ pūrvāvyāhṛtīstisraḥ samagrāścasakṛdvadet pacchastya

### [5.1-5.5](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.bhatta.acararka.5.1-5.5)

rdharcaśaḥ sarvāṃ sāvitrīṃ trirvadedatha ṛgvidhāne agnimīḷe japetsūktaṃ pāpaghnaṃ śrīkaraṃ param pārāyaṇaphalaṃ tasya devānāṃ syātsa hastaśa iti atha brahmayajñaprayogaḥ vedapuruṣāya nama iti pradakṣiṇīkṛtyāsane upaviśya dvirāmacamya prāṇānāyamya mamopāttaduritakṣayadvārā śrīparameśvaraprītyarthaṃ brahmayajñena yakṣye iti saṃkalpya pṛthivīti maṃtra vyahṛdasividyame pāpmānamamṛtātsatyamupaimīti maṃtreṇāpa upaspṛśya vāmajānūpari dakṣiṇaṃ pādaṃ nidhāya sthalasaṃkoce vāmapādopari dakṣiṇāṃguṣṭhaṃ nidhāya dakṣiṇajānuni kuśapavitradarbhaṃ prāgaṃgulisamuttānaṃ savyapāṇiṃ nidhāya tadupari dakṣiṇaṃ pāṇiṃ prāgaṃgulimeva̍nyaṃcaṃ nidhāya vyāhṛtipūrvāṃpacchorddharcaśaḥ sarvāṃ sāvitrīṃ paṭhitvā oṃ bhūrbhuvaḥ svaḥ tatsaviturvareṇyaṃ || bhargo devasya dhīmahi || dhiyo yo naḥ pracodayāt || oṃ tatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi || dhiyo yo naḥ pracodayāt || oṃ tatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi dhiyo yo naḥ pracodayāt || oṃ agnimīḷe purohitaṃ yajñasya devamṛtvijaṃ || hotāraṃ ratnadhātamaṃ || agniḥ pūrvebhirṛṣibhirīḍyo nūtanairuta || sa devām̐ eha vakṣati || agninā rayimaśnavatpoṣameva dive dive || yaśasaṃ vīravattamaṃ || agne yaṃ yajñamadhvaraṃ viśvataḥ paribhūrasi || sa iddeveṣu gacchati || agnirhotā kavikratuḥ satyaścitraśravastamaḥ || devo devebhirāgamat

## Linked texts (6)

- [Metrically restored text (van Nooten & Holland)](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.rg*vnh.1.1.5) — Sanskrit
- [Ācāraratna (Maṇirāma)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.bhatta.acararatna.18.25) — Maṇirāma 1630, Sanskrit
- [Anūpavilāsa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.anupavilasa.18.25) — Maṇirāma 1665, Sanskrit
- [Āhnikacandrikā (Divākarabhaṭṭa)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.ahnika.ahnikacandrika-divakara.17.5) — Divākarabhaṭṭa 1658, Sanskrit
- [Śrāddhacandrikā (Divākarabhaṭṭa)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhacandrika.2.p191) — Divākarabhaṭṭa 1655, Sanskrit
- [Ācāramayūkha](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.bhatta.acaramayukha.7.p42) — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.bhatta.acararka.5.1-5](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.bhatta.acararka.5.1-5) · Pramāṇa
