Pramāṇa · Search · About · API

Smritiratnakara 2.p49

Smṛtiratnākara 2.p49

Language
Sanskrit

2.p49.1

snānāṅgatarpaṇam yamaḥ-dvau hastau yugmataḥ kṛtvā pūrayedudakāñjalim| gośṛṅgamātramuddhṛtya jalamadhye jalaṃ kṣipet|| viṣṇuḥ-snātaścārdravāsā ambhastha eva devarṣipipitṛtarpaṇaṃ kuryāt| tatra bharadvājaḥ-tarpaṇaṃ devatādibhyaḥ svasvatīrthena tarpayet| gośṛṅgamātramuddhṛtya tarpaṇe jalamutsṛjet|| ūrdhvaṃ tiryagadhaḥ svasvatīrthenaiva kramādvijaḥ|| kārṣṇājiniḥ-śrāddhe vivāhakāle ca pāṇinekena dīyate| tarpaṇe tūbhayenaiva vidhiroṣa sanātanaḥ|| yena tīrthena gṛhṇīyāttena dadyājjalāñjalim| anyatīrthena gṛhṇīyāttattoyaṃ rudhiraṃ bhavet|| nābhimātre jale sthitvā cintayannūrdhvamānasaḥ| āgacchantu me pitaro gṛhṇantvetānyathokṣalīn|| pitṝṇāmambarasthānāmambhaḥstho dakṣiṇāmukhaḥ| trīṃstrīn jalāñjalīn dadyādu ccairuccatarān budhaḥ|| pūrvāśābhimukho devānuttarābhimukhastṛṣīn| pitṝṃstu dakṣiṇāsyastu jalamadhye tu tarpayet|| candrikāyām-bāhuṃ pūrṇaṃ tilaiḥ kṛtvā jalasthastarpayetpitṝn| sthalasthena na kartavyaṃ pitṝṇāṃ tṛptimicchatā|| yattu gobhiloktamromasaṃsthāṃstilānkṛtvā yastu tarpayate pitṝn| pitarastarpitāstena rudhireṇa malena ca|| iti taddarśitatarpaṇaviṣayam| nidhāyāṃguṣṭhamūle tu tilānvai tarpayetpitṝn|| iti vacanāt| parāśaraḥ-devānbrahmaṛṣīṃścaiva tarpayedakṣatodakaiḥ| tarpayettu pitṛnbhaktyā satilodakacandanaiḥ|| bharadvājaḥ-gandhapuṣpākṣatatilaiḥ sārthaṃ tarpaṇamuttamama| pitṛnsākṣāttilaireva tarpayedvijasattamaḥ|| yattu śrīviṣṇupurāṇe-śucivastradharaḥ snātaḥ paridhāyāmbaraṃ śuci| teṣāmeva hi tīrthena kuryādudakatarpaṇam|| iti tadaśaktaviṣayam|

2.p49.2

"snātaścārdravāsā ambhaḥstha eva" iti viśeṣābhidhānāt| gṛhasnānaviṣayaṃ vā tadvacanamiti na virodhaḥ|| bhānuvārādau snānāṅgatilatarpaṇavivekaḥ marīciḥ-saptamyāṃ ravivāre ca gṛhe janmadine tathā| bhṛtyaputrakalatrārthī na kuryāttilatarpaṇam|| candrikāyām-bhānuvāre bhaumavāre nandābhṛgumaghāsu ca| mṛdā snānaṃ piṇḍadānaṃ varjayettilatarpaṇam|| saṃgrahe-arke śukre trayodaśyāṃ saptamyāṃ niśi sandhyayoḥ| tarpayettilasaṃmiśraṃ tattatoyaṃ rudhiraṃ bhavet|| purāṇe-pakṣayorubhayo rājan saptamyāṃ niśi sandhyayoḥ| vidyāputrakalatrārthī tilāmpaścasu varjayeta|| bhārgave bhānuvāre ca janmarkṣe ca tathā dine| dūrvāsnānaṃ na kurvīta tilaiḥ kṛṣṇaiśca tarpaṇam|| ayaṃ niṣedho nityasnānāṅgatarpaṇe, na darśādau| tathā gārgyaḥ-uparāge pitṛśrāddhe pāte'māyāṃ ca saṃkrame| niṣiddhe'pi hi sarvatra tilaistarpaṇamācaret|| tīrthe tithiviśeṣe ca pretakārye tathābdike| niṣiddhe'pi dine kuryāttilaiḥ kṛṣṇaiśca tarpaṇam|| smṛtyantare ca-tithivāramabhāyoganiṣedho ya udāhṛtaḥ| ṛṣibhistarpaṇe nitye nimitte na tu bādhate|| nimitte grahaṇābdikadarśādinimittatarpaṇa ityarthaḥ| ataḥ śukravārādiyoge'pi darśo tithaireva pitṛtarpaṇaṃ kuryānnākṣatayuktaiḥ, doṣābhāvāt| pitṝn sākṣāttilaireva tarpayedvijasattamaḥ| iti smaraṇācca|| oṃ vastraniṣpīḍananiṣedhaḥ oṃ yogayājñavalkyaḥ-yāvaddevānṛṣīṃścaiva pitṝn vai yo na tarpayet | tāvanna pīḍayedvastraṃ yo na snāto bhavennaraḥ || nirāśāḥ pitaro yānti snānavastre nipīḍite | tasmānna pīḍayedvastramakṛtvā pitṛtarpaṇam ||

2.p49.3

vṛddhavasiṣṭhaḥ-snānārthamabhigacchantaṃ devāḥ pitṛgaṇaiḥ saha | vāyubhūtāstu gacchanti tṛṣārtāḥ salilārthinaḥ || nirāśāste nivartante vastraniṣpīḍane kṛte | atastarpaṇānantarameva vastraṃ niṣpīḍayet | pulastyaḥ-kṛtvā tarpaṇamevaṃ tu samuttīrya jalāśayāt | pīḍayetsnānaśāṭīṃ tu śucau deśe samantrakam || atra viśeṣaḥ smṛtyantare darśitaḥ-ūrjaṃ pradakṣiṇīkṛtya tṛpyateti sthale kṣipet | sthalaṃ viśodhayetpūrvamaparaṃ ca viśodhayet || vastraniṣpīḍane caivaṃ mahāśauce tataḥ param | catuḥ saṃveṣṭya vāsontaṃ jñātvā niṣpīḍayetsthale || ye ke cāsmatkule jātā iti mantreṇa mānavaḥ | mantraśca-ye ke cāsmatkule jātā aputrā gotrajā mṛtāḥ | te gṛhṇantu mayā dattaṃ vastraniṣpīḍanodakam || vṛddhamanuḥ-mānuṣyatarpaṇe caiva snānavastranipīḍane | nivītī tu bhavedviprastathā mūtrapurīṣayoḥ || vastraṃ triguṇitaṃ yastu niṣpīḍayati mūḍhadhīḥ | vṛthā snānaṃ bhavatasya yaccaivādaśamambuni || adaśaṃ daśāhīnam, yadvastraniṣpīḍane yaccāmbuni niṣpīḍanaṃ tena ca snānaṃ vṛthā bhavatītyarthaḥ | purāṇe-aprāyatyaṃ nihantyeva snānenaikena mānavaḥ | dvitīyena nimajjena nirmalatvaṃ bhaved dhruvam || tṛtīyenātidṛptiḥ syānnimajjanaphalaṃ tvidam || oṃ saṃkalpavidhiḥ oṃ saṃkalpe manuḥ-prakṣālya pādau hastau ca svācānto vāgyataḥ śuciḥ | tithivārādikaṃ smṛtvā susaṃkalpya yathāvidhi || bharadvājaḥ-sadarbhahastau jānūrdhvau dakṣiṇe dakṣiṇottarau | kṛtvā jānuni kartavyametatkarma karomi yat || svamānasena smaraṇaṃ tat saṅkalpa iti smṛtaḥ| evaṃ saṃkalpya vidhinā tataḥ snānaṃ samācaret ||

2.p49.4

atriḥ-saṃkalpaḥ sūktapaṭhanaṃ mārjanaṃ cāghamarṣaṇam | devarṣitarpaṇaṃ caiva snānaṃ paścāṅgamiyyate || oṃ snānavidhiḥ oṃ bharadvājaḥ-hiraṇyaśṛṅgāmityuktvā jalaṃ samavagāhayeta | sumitrā ityudāhṛtya svātmānamabhiṣecayet || durmitrā ityudāhṛtya mṛtsthāne jalamutsṛjet | yo'smaddveṣṭītyudāhṛtya tathā tatra jalaṃ kṣipet || yaṃ ca vayaṃ dviṣma iti punastatra jalaṃ kṣipet | evaṃ trimṛttikāsthāne jalamañjalineotsṛjet || namo'gnaya iti tīrtha namaskuryāttato budhaḥ| yadapāmityamedhyāṃśaṃ nirasyedakṣiṇe jalam || atyāśanāditidvābhyāṃ trirālokhya tu pāṇinā | caturasraṃ tīrthapīṭhaṃ pāṇinollikhya vāriṣu || a vāhayāmi tvāṃ devītyāvāhyātraiva jāhnavīm | imaṃ me gaṅga ityuktvā puṇyatīrthāni ca smaret || ādityābhimukho majjedāpo asmāniti ṛcā | nimajjya cāpohiṣṭhādyaistriṛcāṃmarjayettataḥ| āpo nārā iti proktāstā evāsyāyanaṃ punaḥ | tasmānnārāyaṇaṃ devaṃ snānakāle sadā smaret || tatoghamarṣaṇaṃ kuryādṛtaṃceti ṛcaṃ japan | tripaḍaṣṭau dvādaśa vā varttayedaghamarṣaṇam || athamarṣaṇasūktasya ṛṣiraivāghamarṣaṇaḥ| tasya cānuṣṭubhaṃ chando bhāvavṛtto (vṛtto) dhidevatā || dvirācamyāya vibudhānṛṣīṃnaya pitṝnkramāt | svasvatīrthena vāristhastarpayedvidhivad budhaḥ|| santarpayecca tisṛbhirvyāhṛtībhistilākṣataiḥ | kevalaistaṇḍulairdevānṛṣīṃstilataṇḍulaiḥ || pitṝnsākṣāttilaireva tarpayedvijasattamaḥ | satilaistaṇḍulaistīre dadyātrīnudakāñjalīn || ye kecetyambarāmbhobhistīre niṣpīḍayettilaiḥ | snātvaivaṃ vāsasānyena śiro'ṅgaṃ parimārjayet || śirovāri śarīrāmbuṃ vastratoyaṃ yathākramam |

2.p49.5

pivanti devā munayaḥ pitaro brāhmaṇasya tu || tasmātsnāto nāvamṛjyātsnānaśāṭhyā na pāṇinā | snānavastreṇa hastena yo dvijo'ṅgaṃ pramārjati || vṛthā bhavati tatsnānaṃ punaḥ snānena śudhyati | snānaṃ plavaṅgamasyeva kṛtaṃ vidhivinākṛtam || vṛthā dvijanmanastasmādvidhinā snānamācaret | śuci vo havyamaruta ityuktvā śuddhamambaram || saṃprokṣya devasya tveti vyāhṛtyādāya bhāskaram | udutyaṃ jātavedasamityuktvā darśayettataḥ || āvahantītyudāhṛtya paridhāya dvirācamet | gobhilaḥ-surāvindusamaṃ cāmbhaḥ śikhāyāḥ pṛṣṭhapātitam | tadeva puratovārtaṃ gaṅgāmbusadṛśaṃ bhavet || vyāsaḥ-snāsyato varuṇaḥ kāntiṃ juhvato'gniḥ śriyaṃ haret | bhuñjato mṛtayurāyuṣyaṃ tasmānmaunaṃ carettriṣu || vyāghrapādaḥ-devāṃścaiva ṛṣīṃścaiva pitṝṃścai yo na tarpayet | devādīnāmṛṇī nityaṃ narakaṃ sa vrajatyadhaḥ || kārṣṇājiniḥ-devatānāmṛṣīṇāṃ ca jale dadyājjalāñjalīn | snāne jape pitṝṇāṃ ca noceddarbhaistute sthale || jalāñjalitrayaṃ dadyādye cānyesaṃsaskṛtā bhuvi | asaṃskṛtapramītānāmekameva taṭe kṣipet || yattvāpastamboktam-śanairapobhyupeyādabhighnannabhimurā ādityamudakamupariṣṭaśediti, sarvatrodakopasparśanavidhiriti tat "yadapāṃ krūramityamedhyāṃśaṃ dakṣiṇato nirasyet" iti smṛtajalanirasanaparam, na pāṇibhyāmabhihananaparam | atra śaṃkhaḥtṛṇakeśakarīṣabhasmāsthiśleṣmanakhalomāni apsu na nikṣipet, na pādena pāṇinā vā jalamabhihanyāt | iti | āśvamedhike-sarvadevamayā hyāpo manmayāḥ pāṇḍunandana | tasmāttāstu na hantavyā'adbhiḥ prakṣālayetsthalam || saṃgrahe-na jalaṃ tāḍayetpadbhyāṃ na nadyāṃ malamūtsṛjet |

2.p49.6

na malaṃ kṣālayettīrthe hyaśuddho na viśejjalam

Linked texts (4)