Pramāṇa · Search · About · API

Danamayukha 3.p27

Dānamayūkha 3.p27

Language
Sanskrit

3.p27.1

likhanamādarttavyam | ataḥ svarūpata eva kāryāḥ sarve | tatra pūrvādi kuṇḍeṣveva kramād ṛgādiśākhīyayajamānasaṃskārapradhānahomāḥ kāryāḥ | ullekhanopalepanecvā''dhānādhārājyabhāgāḥ sviṣṭakṛdādyuttarāṅgāni ca na kāryāṇi | tadupakārāṇāṃ siddhatvāt | paśutantrā'ntaḥpātipuroḍāśe prayājānuyājanānuṣṭhānavat | pāśukaireva tairupakārasiddheḥ | atra garbhādhānāditrayaniṣkramaṇaśrāddhasahitaṣoḍaśasaṃskārapakṣe niṣkramaṇaśrāddhasāgena pañcayajñasāhityenonāviṃśatipakṣe vā garbhādhānasīmante tāvatkarmāntare yāvadukte | kāmikalaiṅgādiṣvanekaguṇaśruteḥ | pradhānabādhācca | puṃsavanaṃ tu dhyānamātreṇa kāryam | svarupānuṣṭhānabādhānmantrapāṭhe mānābhāvācca | tathā ṛkśākhīyaiścaula evānna āyūṃṣītyādyāhuticatuṣṭayaṃ kāryaṃ, nopanayanavratacatuṣṭayasamāvarttanavivāheṣu | caulīyairevādṛṣṭairupakārasiddheḥ | upanayane viśeṣamāhāśvalāyanaḥ| athopetapūrvasya kṛtākṛtaṃ keśavapanaṃ medhājananaṃ vā niruktam | paridānakālaśca tatsaviturvṛṇīmaha iti sāvitrīṃ pūrvamupeta upetapūrvastasya punarupanīyamānasyeti yāvat | kṛtā'kṛtaṃ vaikalpikam | aniruktaṃ varjitam | paridānakālāvapyaniruktau | paridānamādityāya vratapataye baṭuṃ te dadāmīti | gāyatryāḥ sthāne tatsaviturvṛṇīmaha iti ṛca upadeśaḥ | manuśca | ajinaṃ mekhalā daṇḍo bhaikṣyacaryā vratāni ca | nivarttante dvijātīnāṃ punaḥ saṃskārakarmaṇi iti || anyat kāryam | vivāhe saptapadīkramaṇapariṇayanayornivṛttiḥ pratimāyā asambhavāt | anyeṣvapi saṃskāreṣu bādhitaṃ lupyata iti dik || ṣoḍaśakriyābhāvāt strīśūdrayorhiraṇyagarbhadāne anadhikāra iti kecit |

3.p27.2

tanna | naro vā yadi vā nārī evaṃ brahmātmasambhavam | yaḥ karoti mahāpuṇyaṃ tasyāpi śṛṇu yatphalamiti hemādrau hiraṇyagarbhaprakaraṇe viṣṇudharmokteḥ strīṇāmadhikārāvagamāt | ātmasambhavaṃ hiraṇyagarbham | strīśūdrāstu sadharmāṇa iti vākyācca śūdrasyeti | tathā, sūcyādikaṃ ca gurave dattvā mantramimaṃ japet | mantraḥ prayoge jñeyaḥ | caturbhiḥ kalaśairbhūyastataste dvijapuṅgavāḥ | snānaṃ kuryuḥ prasannāṅgā divyābharaṇabhūṣitāḥ || devasya tveti mantreṇa sthitasya kanakāsane || caturbhiḥ kuṇḍasamīpasthaiḥ kuryuḥ kārayeyuḥ | mantraḥ prayoge | tato hiraṇyagarbhaṃ ca tebhyo dadyādvicakṣaṇaḥ | atrāpi satvigācāryāṇāṃ dānadravyavibhāgastulāpuruṣavadavagantavyaḥ | te pūjyāḥ sarvabhāvena bahavo vā tadājñayā | tatropakaraṇaṃ sarvaṃ gurave vinivedayet || pādukopānahacchatracāmarāsanabhājanam | grāmaṃ vā viṣayaṃ vāpi yaccānyadapi sambhavet || viṣayo grāmasamūhaḥ | anyadratnādi | grāmādikaṃ ca tulāpuruṣavad atrāpi dakṣiṇātvenānveti | atrāpyātmā'laṅkāraṃ gurave dadyāt | iti hiraṇyagarbhadānavidhiḥ || athaitatprayogaḥ|

3.p27.3

deśakālau saṅkīrtya sakalakalikaluṣanivṛttisambhāvitanarakanimagnapitrā''dipuruṣaśatavividhabandhuputrapautrā''disamuddharaṇapūrvaka-siddhasaṃghasevitatvā'psarogaṇakarakalitacāmaramālāvījyamānatvaikaikamanvantarasamayāvacchinnasarvalokapālapuranivāsottarakalpakoṭiśatāvacchinnabrahmalokamahitatvakāmo'haṃ śvo hiraṇyagarbhadānaṃ pratipādayiṣye iti pratijñāya tulāpuruṣavad govindomāpativināyakapūjāviprājñāgrahaṇamātṛpūjābhyudayikaśrāddha-puṇyāhavācanagurvādivaraṇamadhuparkadānamaṇḍapapūjāgurvādi viniyogāntaṃ kuryāt | atra gururyajamānaśākhīya eva| tato gururvedyāṃ ṣoḍaśopari sthāpitatiladroṇopari prāguktahiraṇyagarbhapātram ṛtvigbhiḥ sahānīya sthāpayet | tataḥ kuṇḍamadhye haimaṃ padmaṃ nidhāya kuṇḍaikadeśaṃ ghṛtakṣīrābhyāṃ pūrayitvā kuṇḍasya bahiḥ pārśvayordaśākhaṇḍāni churikāṃ sūcīṃ hemanālam upaveśanapaṭṭam ādityapratimāṃ nābherānavaraṇavastraṃ haimopavītaṃ daṇḍaṃ kamaṇḍalumiti sthāpayet | tataḥ, oṃ hiraṇyagarbhāyeti sapidhānaṃ hiraṇyagarbhaṃ pūjayet | kuṇḍasamīpasthaṃ kumbhasthāpanagrahasthāpanādipūrṇāhutya'bhiṣekāntaṃ tulāpuruṣavat | evamabhiṣikto yajamānaḥ snātaḥ śuklavastrālaṅkārādiyukto gṛhītakusumāñjaliḥ prāṅmukhaḥ pātramāmantrayet | namo hiraṇyagarbhāya hiraṇyakavacāya ca | saptalokasurādhyakṣa jagaddhātre namo namaḥ || bhūrlokapramukhā lokāstava garbhe vyavasthitāḥ| brahmādayastathā devā namaste viśvadhāriṇe || namaste bhuvanādhāra namaste bhuvanāśraya| namo hiraṇyagarbhāya garbhe yasya pitāmahaḥ| yatastvaṃ bhavabhūtātmā bhūte bhavye vyavasthitaḥ |

3.p27.4

tasmānmāmuddharāśeṣaduḥkhasaṃsārasāgarāt || tataḥ pātre puṣpāñjaliṃ prakṣipya samaṅgalaghoṣaṃ tatra praviśet | gurvātvijastu pātraṃ pidhānenācchādayeyuḥ | yajamānastu tatrodaṅmukho dakṣiṇavāmamuṣṭyoḥ kramāddharmarājacaturmukhau gṛhītvā jānvoḥ śiraḥ kṛtvocchvāsapañcakāvacchinnasamayamāsīta | tato gurvādiryajamānasya pitarau tatsthānīyamanyadvā mithunamānīya tadvārā'dhaḥpātragatarandhrayormadhye dakṣiṇarandhre śaktibījena dūrvārasaṃ secayediti garbhādhānam | puṃsavanasya dhyānamātram | sīmante gurvādyanyatamaḥ sodumbaraphalairekaviṃśatikuśaiścādhaḥpātre kālpanikaṃ sīmantaṃ śaktibījenonnīya, oṃ ā te garbho yonimiti prajāvatā sūktena, agniraitviti jīvaputreṇa ca dūrvārasaṃ pūrvokte randhra āsiñcya ṛkśākhīyādiyajamānakrameṇa prāgādikuṇḍe samastavyāhṛtibhirekāmājyāhutiṃ juhuyāditi | idamevānavalobhanam | sīmantottaraṃ vyahastamuktam | evamuttarasaṃskāreṣvapi tatra kuṇḍeṣu homaḥ | tato guruḥ śubhalagne yajamānamutthāpyāśvalāyanayajamānasya jātakarmanāmakaraṇā'nnaprāśana caulopanayanavratacatuṣṭayāni kuryāt | tatrānnaprāśane pāyasabhojanam || caule māturutsaṅgopaveśanābhāva iti nārāyaṇaḥ | upanayane, agne āyūm̐ṣītyādyāhuticatuṣṭayavapanamedhājananā''dityāya vratapataye baṭuṃ te paridadāmītiparidānājinamekhalādaṇḍabhaikṣacaryāvratācaraṇabhāvaḥ | evaṃ mahānāmnyādivratasamāvarttanavivāheṣvāhuticatuṣṭayābhāvaḥ | gāyatryāḥ sthāne tatsaviturvṛṇīmahe vayaṃ devasya bhojanam | śreṣṭhaṃ sarvasvadhātamaṃ turaṃ bhagasya dhīmahīti ṛca upadeśaḥ | anyattulyam |

3.p27.5

samāvarttanavivāhau svayaṃ yajamānaḥ kuryāt | vivāhastu triṃśanniṣkamūlyasuvarṇaghaṭitapratimayā saha | tatrāgnipariṇayanasaptapadīkramaṇadhruvārundhatīdarśanāni nivarttante | lājāhomastu srucaiva | anyattulyam | śrāddhaṃ tu yajamāna eva kuryāt | madanadāmodarādayastu- pañcamahāyajñāḥ kāryāḥ, na śrāddhānnavalobhanamityāhuḥ | yajuḥśākhīyānāṃ tu jātakadiṣu prājāpatyamaindrāgneyaṃ saumyaṃ catvāri vedavratāni niṣkramaṇaṃ coktam | nāmakaraṇaṃ noktamiti viśeṣaḥ | chandogānāṃ tu nāmakaraṇamasti | annaprāśanaṃ nāsti | godānavrataṃ keśāntavratam | catvāri vedavratāni ceti | atharvavede jātakarmaniṣkramānnaprāśanagodānopanayanasāvitravratameva sāvitrīvratam | visargasamāvarttanavivāhapañcayajñā uktāḥ | eteṣāmanuṣṭhānaprakārastattacchākhayā bodhyaḥ | śiṣṭāstu sarveṣāṃ saṃskārāṇāmanudhyānamātraṃ kurvanti | tato yajamāno daśākhaṇḍādi gurave'rpayet | namo hiraṇyagarbhāyetyādiprāguktamantradvayena namaskuryāt | tataḥ kuṇḍasamīpasthakalaśajalairdevasya tvetyādinā adyajātasya te'ṅgāni abhiṣecyāmahe vayam | divyanānena vapuṣā cirañjīva sukhī bhaveti ca mantreṇa kanakāsanasthaṃ yajamānamabhiṣiñceyuḥ |

3.p27.6

tato deśakālau saṅkīrtya sakaletyādimahitatvakāma ityantamuktvā tiladroṇoparisthamidaṃ hiraṇyagarbhapātraṃ savitānakaṃ viṣṇudaivataṃ yuṣmabhyaṃ yathoktabhāgavyavasthayā saṃpradade, na mametyuktvā, punastathaiva deśakālādyuktetadānapratiṣṭhāsiddhyarthamidaṃ suvarṇādidakṣiṇāṃ gurvādvibhyaḥ saṃpradada ityuktvā dīnānāthebhyo'pi yathāśakti datvā puṇyāhavācanagrahapūjāvisarjanāntaṃ tulāpuruṣavat sarvaṃ kṛtvā''tmāḷaṅkārādi gurave dadyāt | iti hiraṇyagarbhaprayogaḥ || atha brahmāṇḍam | mātsye, athātaḥ saṃpravakṣyāmi brahmāṇḍaṃ vidhipūrvakam | yacchreṣṭhaṃ sarvadānānāṃ mahāpātakanāśanam || puṇyaṃ dinamathāsādya tulāpuruṣadānavat | ṛtvigmaṇḍapasambhārabhūṣaṇācchādanādikam || lokeśā''vāhanaṃ tadvadadhivāsanakaṃ tathā | kuryādviśatpalādūrdhvamāsahasrācca śaktitaḥ || śakaladvayasaṃyuktaṃ brahmāṇḍaṃ kāñcanaṃ budhaḥ | śakalaḥ khaṇḍaḥ | uktaṃ ca brahmāṇḍe, kumbhacchāṃyo bhavedyādṛk pratīcyāṃ diśi candramāḥ | uditaḥ śuklapakṣādau vapuraṇḍasya tādṛśam || kumbhacchāyoṃ nāma grīvāhīnakumbhābha ityarthaḥ | diggajāṣṭakasaṃyuktaṃ ṣaḍvedāṅgasamanvitam | lokapālāṣṭakopetaṃ madhyasthitacaturbhujam || śivācyutārkaśikharumālakṣmīsamanvitam | vasvā''dityamarudgarbhaṃ mahāratnasamanvitam || vitasteraṅgulaśataṃ yāvadāyāmavistaram | kauśeyavastrasaṃvītaṃ tiladroṇopari nyaset | tathāṣṭādaśadhānyāni samantāt parikalpayet || diggajā airāvatapuṇḍarīkavāmanakumudā'ñjanapuṣpadantasārvabhaumasupratīkāḥ | tallakṣaṇamādityapurāṇe, suśrīmaṃśca caturdantaḥ śrīmānairāvato mataḥ |

3.p27.7

puṣpadanto bṛhatsāmā ṣaḍdantaḥ puṣpadantavān || sāmānyagajarūpeṇa śeṣā dikkariṇaḥ smṛtāḥ || ṣaḍaṅgāni, śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ chando jyotiṣamiti| tallakṣaṇaṃ, sūktāni brahmaṇo loke sākṣasūtrāṇi tāni tu | dvibhujāni śubhāsyāni vāme dadhati kuṇḍikāḥ || kuṇḍikāḥ kamaṇḍalūna | arthātkamasūtrāṇi dakṣiṇakare | tāni ca paścime | caturo vedāniti vākyāt | aṅgāni ca vedasthāne, pradhānaṃ nīyamānaṃ hi tannāṅgānryapakarṣatīti nyāyāt sthāpyāni | lokapālarūpāṇyāha viśvakarmā- caturdantagajārūḍho vajrapāṇiḥ purandaraḥ | śacīpatiḥ prakarttavyo nānābharaṇabhūṣitaḥ || piṅgabhrūśmaśrukeśākṣaḥ piṅgākṣo jaṭharo'ruṇaḥ | chāgasthaḥ sākṣasūtraśca saptārcciḥ śaktidhārakaḥ || īṣatpīto yamaḥ kāryoṃ daṇḍahasto vijānatā | raktadṛk pāśabhṛt kruddho nirṛtirvikṛtānanaḥ || puṃsthitaḥ khaḍgahastaśca bhūtavān rākṣasairvṛtaḥ | varuṇaḥ pāśadhṛk saumyaḥ pratīcyāṃ makarāśrayaḥ || dhāvaddhariṇapṛṣṭhastho dhvajadhārī samīraṇaḥ | daśāśvarathagaḥ somo gadāpāṇirvarapradaḥ || pūrvottare trinetraśca vṛṣabhasthastriśūladhṛk | kapālapāṇiścandrārkabhūṣaṇaḥ parameśvaraḥ || umārūpaṃ devīpurāṇe, caturbhujā dvibāhurvā dvinetrā vā trilocanā | kuṇḍalālaṅkṛtāddhenduśekharā''bharaṇānvitā| gorocanānibhā gaurī svastikā navayauvanā || svastikāṃ bāhubhyāṃ kucau pihituṃ kṛtasvastikākāretyarthaḥ | gaurī ca śivavāmabhāge | rūpanārāyaṇīye tu akṣasūtrakamaṇḍaludharā'bhayahastetyuktam | lakṣmīrūpaṃ, pāśākṣamālikā'mbhojasṛṇibhiryāmyasaumyayoḥ | padmāsanasthāṃ kurvīta śriyaṃ trailokyamātaram ||

3.p27.8

gauravarṇāṃ surūpāṃ ca sarvālaṅkārabhūṣitām | raukmapadmakaravyagrāṃ varadāṃ dakṣiṇena tu || ūrdhvadakṣiṇakare pāśākṣamāle | ūrdhvavāme padmāṅkuśau || adhovāmadakṣiṇayorhemapadmavaramudrāṃ dadhatīti caturhastaitreti dāmodaraḥ | vasurūpaṃ, prasannavadanāḥ saumyā varadāḥ śaktipāṇayaḥ | padmāsanasthā dvibhujāḥ karttavyā varadāḥ sadā || dāmodarīyè nigame, āpo dhruvaśca saumyaśca caraścaivānilo nalaḥ | pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo nāmabhiḥ smṛtā iti || padmāsanasthā dvibhujāḥ padmagarbhābhakāntayaḥ || karādiskandhaparyantaṃ nīlapaṅkajadhāriṇaḥ || adhaḥsaṃsthitameṣādirāśayaḥ prāvṛtāṅghrikāḥ | meṣādirāśirūpaṃ dāmodarīye, meṣavṛṣakarkaṭasiṃhavṛścikamīnāḥ svanāmānurūpāḥ| bāṇādharau dampatī mithunam | karadvayadhṛtasasyamañjarī kumārī kanyā | tulāhasto narastulā|mṛgāsyo'śvajaghano makaraḥ | ghaṭaśirā naraḥ kumbhaḥ | prāvṛtāṅghrikāmojādyacchinnacaraṇā iti dāmodaraḥ | indrādyā dvādaśādityāstejomaṇḍalamadhyagāḥ | indrādināmāni harivaṃśe | indro viṣṇurbhagastvaṣṭā varuṇo'śo'ryamā raviḥ || pūṣā mitro yamaścaiva parjanyo dvādaśa smṛtā iti || marutastu dhāvatkṛṣṇamṛgārūḍhā varadā dhvajadhāriṇaḥ || ūnapañcāśat śivādipratimāḥ prāguktāḥ | aṣṭādaśadhānyāni pratyekaṃ droṇaparimitānīti kecit | pūrveṇānantaśayanaṃ pradyumnaṃ pūrvadakṣiṇe prakṛtiṃ dakṣiṇe deśe saṅkarṣaṇamataḥ param || paścime caturo vedānaniruddhamataḥ param | agnimuttarato haimaṃ vāsudevamataḥ param || samantād guḍapīṭhasthānarcayet kāñcanān budhaḥ | sthāpayedvastrasaṃvītān pūrṇakumbhān daśaiva tu ||

3.p27.9

anantaśayanasvarūpaṃ viṣṇudharmottare, devadevastu karttavyaḥ śeṣasuptaścaturbhujaḥ | ekaḥ pādo'sya karttavyo lakṣmyutsaṅkagataḥ prabho || tathā karaśca karttavyaḥ śeṣabhogāṅkasaṃsthitaḥ | ekaḥ karo'sya karttavyastatra jānau prasāritaḥ || karttavyo nābhideśasthastathā tasyāparaḥ karaḥ | nābhisambhūtakamale sukhāsīnaḥ pitāmahaḥ || nālalagnau tu karttavyau padmasya madhukaiṭabhau | śaṅkhacakragadādīni mūrttāni parito nyaset || pradyumnalakṣaṇaṃ pañcarātrādiṣu, dakṣiṇordhvakare padmaṃ dadyācchaṅkhamadhaḥkare | cakramūrdhve tathā vāme gadāṃ dadyāttathā budhaḥ || cāpeṣudhṛgvā pradyumno rūpavān viśvamohaka iti || prakṛtiryadyapyavyaktarūpiṇī, tathāpi tatsthāne lakṣmīpratimā niveśyā | taduktaṃ mārkaṇḍeyapurāṇe, sarvasyādyā mahālakṣmīstriguṇā parameśvarī| mātuliṅgaṃ gadāṃ kheṭaṃ pānapātraṃ ca bibhratī || nāgaṃ liṅgaṃ ca yoniṃ ca bibhratī nṛpa mūrddhani || saṅkarṣaṇarūpaṃ viṣṇudharmottare, vāsudevasya rūpeṇa kāryaḥ saṅkarṣaṇaḥ prabhuḥ | sa tu śuklavapuḥ kāryo nīlavāsā yadūttamaḥ || gadāsthāne ca muśalaṃ cakrasthāne ca lāṅgalam || vedalakṣaṇaṃ mahābhūtaghaṭe vakṣyate | tathā, kṛṣṇaṃ caturbhujaṃ dakṣe śarakhaḍgau tathottare || dhanuḥkheṭadharaṃ vīramaniruddhaṃ pracakṣata iti nāradīye || agnipratimā prāguktā | vāsudevapratimā'pi nāradīye | vāsudevaḥ śivaḥ śāntaḥ sitābjasthaścaturbhujaḥ | yogamūrddhārddhaśaṅkhaśca hṛddeśā'rpitahastakaḥ || dhārayeduttare cakraṃ kare vai dakṣiṇe gadāmiti | etāśca pratimāḥ prakṛtadānaparimāṇāt pṛthakkāryāḥ | etān guḍapīṭhasthānarcayet |

3.p27.10

pūrṇakumbhān sthāpayedityatra samantādityanuṣañjanīyam | tathā, daśaiva dhenavo deyāḥ sahemāmbaradohanāḥ | pādukopānahacchatracāmarāsanadarpaṇaiḥ || bhakṣyabhojyānnadīpaikṣuphalamālyānulepanaiḥ | homādhivāsanānte ca snāpito vedapuṅgavaiḥ | imamuccārayenmantraṃ triḥ kṛtvā'tha pradakṣiṇam || sahemāmbareti| hemaśṛṅgyaḥ savastrāḥ kāṃsyadohanāḥ| etāśca dakṣiṇārthamupakalpyāḥ | bhaviṣye tu, suvarṇameva dakṣiṇārthamupakalpyamityuktam| imamuccārayediti| brahmāṇḍaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya mantraṃ paṭhet | tatra mantraḥ prayoge jñeyaḥ | evaṃ praṇamyā'maraviśvagarbhaṃ dadyādvijebhyo daśadhā vibhajya bhāgadvayaṃ tatra guroḥ prakalpyaṃ samaṃ bhajeccheṣamanukrameṇa || samaṃ bhajeccheṣamiti | gurorbhāgadvayaṃ prakalpyāvaśiṣṭabhāgānāmekaikaṃ bhāgaṃ tredhā vibhajya caturviṃśatisaṃkhyebhya ṛtvigādibhyaḥ samaṃ dadyāt | dānavākyaṃ tulāvedeva jñeyam | tathā, svalpe ca homaṃ gurureka eva kuryādathaikāgnividhānayuktyā sa eva saṃpūjyatamo'lpavittairyathoktavastrābharaṇādikena || atra sahastrapalapakṣa uttamastadarddhana

Linked texts (10)