Kalamayukha 11.p9
Kālamayūkha 11.p9
- Language
- Sanskrit
11.p9.1
dūrvāṣṭamī | bhādraśuklāṣṭamī dūrvāṣṭamī | bhaviṣyeśuklāṣṭamī tithiyoṃ tu māsi bhādrapade bhavet | dūrvāṣṭamī tu sā jñeyā nottarā sā vidhīyate || iti | iyaṃ ca pūrvaviddhā | taduktaṃ bṛhadyamenaśrāvaṇī durganavamī dūrvā caiva hutāśinī | pūrvaviddhā prakartavyā śivarātrirbalerdinam || iti | atra strīṇāmevādhikāro na puṃsām— yā na pūjayate dūrvā mohādiha yathāvidhi | janmāni trīṇi vaidhavyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ | tasmātsaṃpūjanīyā sā prativarṣaṃ vadhūjanaiḥ || iti candraprakāśe purāṇasamuccaye'karaṇe vaidhavyarūpāniṣṭaśruteḥ | ataeva nityamapīdam | idaṃ tu vrataṃ bhādraśukle agastyodayasaṃbhāvanāyāṃ bhādrakṛṣṇāṣṭamyāṃ kāryam— śukle bhādrapade māsi dūrvāsaṃjñā tathāṣṭamī | siṃhārka eva kartavyā na kanyārke kadācana | siṃhasthe cottamā sūrye'nudite munisattame || iti govindārṇave skāndāt | atra kṛtyamuktaṃ madanaratne bhaviṣyapurāṇe— śucau deśe prajātāyāṃ dūrvāyāṃ brāhmaṇottama | sthāpya liṅgaṃ tato gandhaiḥ puṣpairdhūpaiḥ samarcayet || dadhyakṣatairdvijaśreṣṭha arghyaṃ dadyāttrilocane | dūrvāśamībhyāṃ vidhivatpūjayecchraddhayā yutā || tatra mantraḥ— tvaṃ dūrve'mṛtajanmāsi vanditāsi surāsuraiḥ | saubhāgyaṃ santatiṃ dehi sarvakāryakarī bhava || yathā śākhāpraśākhābhirvistṛtāsi mahītale | tathā mamāpi santānaṃ dehi tvamajarāmaram || iti | bhakṣyaniyamo'pi bhaviṣye— anagnipakramaśrīyādannaṃ dadhi phalaṃ tathā | akṣāralavaṇaṃ brahmannaśrīyānmadhunānvitam || iti | iyaṃ ca jyeṣṭhāmūlaśūnyarauhiṇamuhūrtavyāpinī grāhyā— muhūrtte rauhiṇe'ṣṭamyāṃ pūrvā vā yadi vā parā |
11.p9.2
dūrvāṣṭamīti sā kāryā jyeṣṭhāṃ mūlaṃ ca varjayet || iti purāṇasamuccayāt | dinadvaye rauhiṇajyeṣṭhāmūlayoge tadabhāve vā pūrvaiva | 'śrāvaṇī durganavamī' itipūrvoktavākyāt | atraiva jyeṣṭhāpūjanaṃ laiṅgekanyārke yā'ṣṭamī śuklā jyeṣṭharkṣe mahatī smṛtā | alakṣmīparihārāya jyeṣṭhāṃ tatra prapūjayet || tathāmāsi bhādrapade śukle pakṣe jyeṣṭharkṣasaṃyute | yasminkasmindine kuryājjyeṣṭhāyāḥ paripūjanam || itiskāndokteḥ | iyaṃ jyeṣṭhāyogavaśena grāhyā | nakṣatrayogābhāve tu paraiva | pūrvedyū rātrau nakṣatrayoge tu pūrvaiva | tathā ca tatraivanavamīsahitā kāryā aṣṭamī nātra saṃśayaḥ | māsi bhādrapade śukle pakṣe jyeṣṭharkṣasaṃyute || rātriyasmindine kuryājjyeṣṭhāyāḥ paripūjanam || iti | tatraivayasmindine bhavejjyeṣṭhā madhyāhnādūrdhvamapyaṇuḥ | tasminhaviṣyaṃ pūjā ca nyūnā cetpūrvavāsare || iti | nirṇītapūjādinātpūrvadine'nurādhāyāmāvāhanam | uttaradine mūle ca visarjanam | tathāca skāndemaitreṇāvāhayeddevīṃ jyeṣṭhāyāṃ tu prapūjayet | mūle visarjayeddevīṃ tridinaṃ vratamuttamam || iti | mahālakṣmīyātrāpyasyāmevoktā kāśīkhaṇḍemahālakṣmyaṣṭamīṃ prāpya tatra yātrā kṛtā nṛṇām | saṃpūjiteha vidhivatpadmā sadma na muñcati || vratavantastu etadārabhyāśvinakṛṣṇāṣṭamīparyantaṃ ṣoḍaśadināni pratyahaṃ yātrāṃ kuryu़riti śiṣṭāḥ | atra vratamuktaṃ purāṇasamuccayeśrīyo'rcanaṃ bhādrapade sitāṣṭamī prārabhya kanyāmagate ca sūrye | samāpayettatra tithau ca yāvatsūryastu pūrvārddhagato yuvatyāḥ || iti |
11.p9.3
kanyāmagate siṃhasthe sūrye prārambhaḥ yuvatyāḥ kanyāyāḥ pūrvārddhe sūrye'vasthite saṃti samāptirityarthaḥ | prathamārembha evāyaṃ niyamaḥ ṣoḍaśavārṣike tatprayogagatadvitīyādivarṣe tu na niyamaḥ | etaccārddharātrātikramavartinyāmaṣṭamyāṃ kāryamarddharātramatikramya vartate yottarā tithiḥ | tadā tasyāṃ tithau kāryaṃ mahālakṣmīvrataṃ sadā || iticandraprakāśe smṛtyantarāt— āśvinaśuklāṣṭamī mahāṣṭamītyucyate | tathāca brahmapurāṇe— tatrāṣṭamyāṃ bhadrakālī dakṣayajñavināśinī | prādurbhūtā mahāghorā yoginīkoṭibhirvṛtā | ato'tra pūjanīyā sā tasminnahani mānavaiḥ || iti | tatra āśvinaśuklapakṣe | iyaṃ cāṣṭamī navamīyutā grāhyā | tathā ca devīpurāṇe— saptamīvedhasaṃyuktā yaiḥ kṛtā tu mahāṣṭamī | putradāradhanairhīnā bhramantīha piśācavat || madanaratne smṛtisaṅgrahe'pi— śaranmahāṣṭamī pūjyā navamīsaṃyutā sadā | saptamīsaṃyutā nityaṃ śokasaṃtāpakāriṇī || jambhena saptamīyuktā pūjitā tu mahāṣṭamī | indreṇa nihato jambhastasmāddānavapuṅgavaḥ || tasmātsarvaprayatnena saptamīsahitāṣṭamī | varjanīyā prayatnena manujaiḥ śubhakāṅkṣibhiḥ || saptamī kalayā yatra parataścāṣṭamī bhavet | tena śalyamidaṃ proktaṃ putrapautrakṣayapradam || putrānhanti paśūnhanti hanti rāṣṭraṃ sarājakam | hanti jātānajātāṃśca saptamīsahitāṣṭamī || iti | brahmavaivarte— śuklapakṣe'ṣṭamī caiva śuklapakṣe caturdaśī | pūrvaviddhā na kartavyā kartavyā parasaṃyutā || iti | vasurandhrayoriti yugmavacanam | atra trimuhūrtanyūnāpi saptamī varjanīyāprayojikā, na trimuhūrtaiva |
11.p9.4
tathāca brahmapurāṇe— saptamīśalyasaṃyuktā varjanīyā sadā'ṣṭamī | stokā'pi sā tithiḥ puṇyā yasyāṃ sūryodayo bhavet || iti | stokā kalākāṣṭhādimātrā'pītyarthaḥ | iyameva bhaumayutā'tipraśastā | aṣṭamyāmudite sūrye dinānte navamī bhavet | kujavāro bhavettatra pūjanīyā prayatnataḥ
Linked texts (9)
- Puraścaryārṇava — Sanskrit
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhagavantabhāskara — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- Pratāpārka — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- Jyotirnibandha (ed. Raṅganātha Śāstrī Vaidya) — Sanskrit
- Jayasīṃhakalpadruma — Ratnākara 1688, Sanskrit
- Smṛtisāroddhāra — Nārāyaṇa, Sanskrit
- Cakranārāyaṇīyanibandha — Viśvambharatrivedin 1600, Sanskrit
- Tithyarka — Divākarabhaṭṭa 1658, Sanskrit