Kalamayukha 13.p60
Kālamayūkha 13.p60
- Language
- Sanskrit
13.p60.1
varṣe vai hemalambākhye māse śrīmati kārtike | śuklapakṣe caturdaśyāmaruṇābhyudayaṃ prati || mahādevatiyau brāhme muhūrte maṇikarṇike | snātvā viśveśvaro devyā viśveśvaramapūjayat || saṃkṣepaṃ jyotiṣastasya pratiṣṭhākhyaṃ tadākarot | svayameva svamātmānaṃ caranpāśupatavratam || iti tathā— tataḥ prabhāte vimale kṛtvā pūjāṃ mahādbhutām | daṇḍapāṇermahānāmni vane'sminkṛtapāraṇaḥ || śrīmadbhavānīsadanaṃ saṃpraviśyedanuttamam || iti sanatkumārasaṃhitokteḥ | atra parakṛtisvarūpeṇānenārthavādena snātvā viśveśvaraḥ pūjya itividhiḥ kalpyate | tataḥ prābhātikapāraṇāvidheśca pūrvadinaṃ upavāsaḥ, sa ca caturdaśīyuktāruṇodayavatyahorātre kāryaḥ || kāśīkhaṇḍe— kārtikasya caturdaśyāṃ viśveśaṃ yo vilokayet | snātvā cottaravāhinyāṃ na tasya punarāgatiḥ || iti || piśācamocanayātrā | mārgaśuklacaturdaśyāṃ piśācamocanayātroktā kāśīkhaṇḍe— mārgaśuklacaturdaśyāṃ kapardīśvarasannidhau | snātvā'nyatrāpi maraṇānna paiśācyamavāpnuyuḥ || imāṃ sāṃvatsarīṃ yātrāṃ ye kariṣyanti mānavāḥ | tīrthapratigrahātpāpānnistariṣyanti te narāḥ || iti || atha śivarātrī | skānde—māghasya kṛṣṇapakṣe yā tithiścaiva caturdaśī | śivarātristu sā khyātā sarvapāpaniṣūdinī || iti | tacca śivarātrivrataṃ nityaṃ kāmyaṃ ca— parātparataraṃ nāsti śivarātriḥ parātparam | na pūjayati bhaktyedaṃ rudraṃ tribhuvaneśvaram || janturjanmasahasreṣu bhramate nātra saṃśayaḥ || iti tatraivā'karaṇe'niṣṭaśruternityam , śivaṃ ca pūjayitvā yo jāgarti ca caturdaśīm | mātuḥ payodhararasaṃ na pibetsa kadācana ||
13.p60.2
mama bhaktastu yo devi śivarātrimupoṣakaḥ | gaṇatvamakṣayaṃ divyamakṣayaṃ śivaśāsanam || sarvān bhuktvā mahābhogānmṛto bhūyo na jāyate || iti tatraiva phalaśruteḥ kāmyam | śivarātrivrataṃ nāma sarvapāpapraṇāśanam | ācaṇḍālamanuṣyāṇāṃ bhuktimuktipradāyakam || iti īśānasaṃhitokteḥ| tathā— upavāsaprabhāvena balādapi ca jāgarāt | śivarātrestathā tasya liṅgasyāpi prapūjayā || akṣayām̐llabhate lokān śivasāyujyamāpnuyāt || iti nāgarakhaṇḍokterupavāsajāgaraṇapūjāḥ pradhānāni | yattu sahyādrikhaṇḍe— svayaṃ ca liṅgamabhyarcya sopavāsaḥ sajāgaraḥ | ajānannapi niṣpāpo niṣādo gaṇatāṃ gataḥ || ityupavāsajāgaraṇayoḥ kartṛguṇatvaśravaṇaṃ tadarthavādagatatvena na tayoḥ prādhānyaṃ vihanti | tatra caturdaśī niśīthavyāpinī grāhyā— māghakṛṣṇacaturdaśyāmādidevo mahāniśi | śivaliṅgamabhūttatra koṭisūryasamaprabhaḥ || tatkālavyāpinī grāhyā śivarātrivrate tithiḥ || iti īśānasaṃhitāyām | nāradīyasaṃhitāyāmapi— arddharātrayutā yatra māghakṛṣṇacaturdaśī | śivarātrivrataṃ tatra vājimedhaphalaṃ labhet || iti | skānde'pi— mahatāmapi pāpānāṃ dṛṣṭā vai niṣkṛtiḥ purā | na dṛṣṭā kurvatāṃ puṃsāṃ kuhūyuktāṃ tithiṃ śivām || iti darśayogasya nindyatvācca | smṛtyantare'pi— bhavedyatra trayodaśyāṃ bhūtavyāptā mahāniśā | śivarātrivrataṃ tatra kuryājjāgaraṇaṃ tathā || iti | īśānasaṃhitāyāmapi— vyāpyarddharātraṃ yasyāṃ tu labhyate yā caturdaśī | tasyāmeva vrataṃ kāryaṃ matprasādārthibhirnaraiḥ || pūrvedyurvā paredyurvā mahāniśi caturdaśī | vyāptā sā dṛśyate yasyāṃ tasyāṃ kuryādvataṃ naraḥ ||
13.p60.3
liṅgāvirbhāvakāle tu vyāptā grāhyā caturdaśī | bahvarthonvitā bhūtā sā kāryā vratibhiḥ sadā || mama priyaṃkarī hyeṣā māghakṛṣṇacaturdaśī | mahāniśānvitā yā tu tatra kuryādidaṃ vratam || iti | dinadvaye niśīthavyāptāvavyāptau vā paraiva— ādityāstamaye kāle asti cedyā caturdaśī | tadrātriḥ śivarātriḥ syātsā bhaveduttamottamā || iti kāmikāt, pradoṣavyāpinī grāhyā śivarātricaturdaśī | rātrau jāgaraṇaṃ yasmāttasmāttāṃ samupoṣayet || iti smṛtyantarāt, divārātrivrataṃ yacca ekamekatithau gatam | tasyāmubhayayoginyāmācarettadvrataṃ vratī || iti smṛteḥ pradoṣavyāptyādhikyācca | pūrvadina eva pradoṣaniśīthobhayavyāptau pūrvaiva— trayodaśī yadā devi dinamuktipramāṇataḥ | jāgare śivarātriḥ syānniśi pūrṇā caturdaśī || iti skāndāt | paredyureva tādṛśī cetsaiva | 'niśādvaye caturdaśyāṃ pūrvā tyājyā parā śubhā' iti kāmikāt | yadā pūrvedyurniśīthe paredyuśca pradoṣe tadā pūrvedyureva— arddharātrātpurastāccejjayāyogo yadā bhavet | pūrvaviddhaiva kartavyā śivarātriḥ śivapriyā || iti pādmokteḥ | yattu etasmādeva vacanāddinadvaye'pi niśīthavyāptau pūrvaiveti hemādrimadanau tanna, etasya vacasa uttaradine niśīthavyāptyabhāve'pyupapatteḥ | uttaragatadinapradoṣaniśīthobhayavyāptyā divārātrivratamiti pūrvoktavacasaḥ saṅkalpakālasya ca bādhāpogāt | mādhavācāryāstātacaraṇāścaivam | ayameva nirṇayaḥ pratimāsaśivarātrāvapi | ādau mārgaśire māsi dīpotsavadine tathā | gṛhṇīyānmāghamāse vā dvādaśaivamupoṣayet || iti hemādrau skānde caturddaśyantare prārabhya dvādaśānāmapyācaraṇavidhānāt pratimāsaṃ kāryam |
13.p60.4
caturddaśābdaṃ cedaṃ kāryam | tathā ca hemādrau kālāntare— caturdaśābdaṃ kartavyaṃ śivarātrivrataṃ śubham || iti | iyaṃ ca ravibhaumayoḥ śivayoge cātipraśasteti mādhavīye skānde— māghakṛṣṇacaturdaśyāṃ ravivāro yadā bhavet | bhaumo vātha bhaveddevi kartavyaṃ vratamuttamam || śivayogasya yoge vai tadbhaveduttamottamam || iti
Linked texts (2)
- Bhagavantabhāskara — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- Pratāpārka — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit