<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.bhatta.kalamayukha.14.p3 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Times of rites](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala) › [Works of the Bhaṭṭa family of Vārāṇasī](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.bhatta) › [Kalamayukha](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.bhatta.kalamayukha) › 14.p3

# Kalamayukha 14.p3

Kālamayūkha 14.p3

- **Language:** Sanskrit

### [14.p3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.bhatta.kalamayukha.14.p3)

caitrapaurṇamāsyāṃ viśeṣo vāyavīye | saṃvatsarakṛtāccāryāḥ sāfalyāyākhilān surān || damanenārcayeccaitryāṃ viśeṣeṇa sadāśivam | iti || meṣasthe ravau yā'māvāsyā tadante cāndre yā paurṇamāsī sā caitrī | etatkrameṇānyā api | taduktaṃ haradattena— meṣādisthe savitari yo yo darśaḥ pravarttate | cāndramāsāṃstattadantāścaitrādyā dvādaśa smṛtāḥ || teṣu yā paurṇamāsī ca sā sā caitryādikā smṛtā | kādācitkena yogena nakṣatrasyeti nirṇayaḥ || iti | atha vaiśākhapaurṇamāsyāṃ viśeṣaḥ, tatra jābāliḥ— śṛtānamudakumbhaṃ ca vaiśākhyāṃ ca viśeṣataḥ | nirdiśya dharmarājāya godānaphalamāpnuyāt || śṛtaṃ, pakvam | jyeṣṭhapūrṇāmāsyāṃ vaṭasāvitrīvrataṃ bhaviṣye— jyeṣṭhe māsi site pakṣe paurṇamāsyāṃ tayāṃ vratam | cīrṇe purā mahābhaktyā kathaṃ te na mayā nṛpa || iti | iyaṃ pūrvaviddhā grāhyā yugmavākyāt | brahmavaivarte'pi— pratipatpañcamī bhūtaḥ sāvitrīvratapūrṇimā | daśamī navamī caiva nopoṣyāḥ parasaṃyutāḥ || āṣāḍhī pūrṇamāsī tu kokilā vratopakrame sandhyākālavyāpinī grāhyā— āṣāḍhapūrṇamāsyāṃ tu sandhyākāle hyupasthite | saṃkalpayenmāsamekaṃ śrāvaṇe pratyahaṃ tvidam || iti bhaviṣyokteḥ | vyāsapūjā tatraiva | vyāsapūjāyāṃ tvaudayikī grāhyā | tathā ca viśveśvarapaddhatau— trimuhūrtādhikaṃ grāhyaṃ parva kṣaurapraṇāmayoḥ || iti | atraivā'ṣāḍheśvarayātrā pūjācoktā kāśīkhaṇḍeudīcyāṃ bhārabhūtaiśamāṣāḍhīśaṃ sasamarcayet | āṣāḍhyāṃ pañcadaśyāṃ vai na pāpaiḥ paritapyate || kṛtvā sāṃvatsarīṃ yātrāmanenā jāyate naraḥ | iti || anenāḥ niṣpāpaḥ | pavitrārpaṇam | śrāvaṇī paurṇamāsī pavitrārpaṇādau pūrvaviddhā grāhyā | tadāha bṛhadyamaḥśrāvaṇī durganavamī dūrvā caiva hutāśinī | pūrvaviddhā prakartavyā śivarātrirbalerdinam || iti | vedhastrimuhūrtātmako jñeyaḥ | taduktaṃ skāndeyāṃ tithiṃ samanuprāpya yātyastaṃ padminīpatiḥ | sā tithistaddine proktā trimuhūrtaiva yā bhavet || iti | upākarma | athopākarma | yājñavalkyaḥadhyāyānāmupākarma śrāvaṇyāṃ śravaṇena vā | hastenauṣadhibhāve vā pañcamyāṃ śrāvaṇasya tu || iti | hastena yuktāyāṃ pañcamyāmiti smṛticandrikāyām | dināntare'pi hastena yukta iti hemādriḥ | śravaṇaśrāvaṇyorivedameva yuktam | evameva smṛtyarthasāre'pi | oṣadhīnāmaprādurbhāve'pi bahvṛcagṛhyakārikāyām | adhyāyānāmupākarma śrāvaṇyāṃ śravaṇena tu | adṛṣṭauṣadhayastasminmāse tu na bhavanti cet || tathā bhādrapade māsi śravaṇena karoti tat | iti | śrāvaṇīviṣaye'tra śravaṇaṃ dhaniṣṭhāyutaṃ grāhyam | śravaṇena tu yatkarma uttarāṣāḍhasaṃyutam | saṃvatsarakṛto'dhyāyastatkṣaṇādeva naśyati || dhaniṣṭhāsaṃyute kuryācchrāvaṇaṃ karma yadbhavet | iti vyāsokteḥ | gargaḥparvaṇyodayike kuryuḥ śrāvaṇīṃ taittirīyakāḥ | bahvṛcāḥ śravaṇe kuryurgrahasaṃkrāntivarjite || iti | tatra taittirīyā audayike parvaṇi kuryu ranye tu yājuṣāḥ pūrvaviddhe eva | śrāvaṇī durganavamī dūrvā caiva hutāśinī | pūrvaviddhaiva kartavyā śivarātrirbalerdinam || iti vacanāt ( iti ) hemādrau | taittirīyakapadaṃ yājuṣamātropalakṣaṇa tenasarve'pyaudayike, śrāvaṇīdurganavamī ityādi vacastu pavitrāropaṇādikṛtyāntaraviṣayamupākamāṅgabhūtābhyudayikaviṣayaṃ ceti nirṇayāmṛte | tatropalakṣaṇatve mānaṃ cintyam | parvaśravaṇagatayoreva grahaṇasaṃkrāntyoḥ paryudāsaprayojakatā tatsāmānādhikaraṇyena śrutatvāt, na tithyantaranakṣatrāntaragatayorapi | tena caturdaśīpratipaduttarāṣāḍhādhaniṣṭhādau grahaṇe saṃkrāntau vā parvaṇi śravaṇe copākarma kāryameva | smṛtimahārṇavesaṃkrāntirgrahaṇaṃ vāpi paurṇamāsyāṃ yadā bhavet | upākṛtistu pañcamyāṃ kāryā vājasaneyibhiḥ || iti | vājasaneyipadaṃ bahvṛcānāmapyupalakṣaṇam | ' pañcamyāṃ hastena vā ' iti tatsūtrāt | grahasaṃkrāntiniṣedho'trārdharātrādavārgiti prayogapārijāte vṛddhamanuḥyadyardharātrādarvāktu grahaḥ saṃkrama eva vā | nopākarma tadā kuryācchrāvaṇyāṃ śravaṇe'pi vā || iti | kātyāyano'piarddharātrādadhastāccetsaṃkrāntirgrahaṇaṃ tadā | upākarma na kurvīta parastāccenna doṣakṛt || iti | ' pare'hani ' ityapi kvacitpāṭhaḥ | tadā pare'hanyapi niṣedhaḥ

- [Previous: 14.p2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.bhatta.kalamayukha.14.p2)
- [Next: 14.p4](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.bhatta.kalamayukha.14.p4)
- [Up: 14](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.bhatta.kalamayukha.14)

## Linked texts (3)

- [Ānandarāmāyaṇa](https://indike.org/pramana/in.lit.ramayana.upajivya.ananda.118.141) — Vālmīki, Sanskrit
- [Bhagavantabhāskara](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.bhagavantabhaskara.29.p66) — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- [Jayasīṃhakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.jayasimhakalpadruma.12.p11) — Ratnākara 1688, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.bhatta.kalamayukha.14.p3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.bhatta.kalamayukha.14.p3) · Pramāṇa
