Pramāṇa · Search · About · API

Kalasara 12.p6

Kālasāra 12.p6

Language
Sanskrit

12.p6.1

kurvāṇaḥ” ityādi manūktyādeśca | nanu tarhi ābdikalopaḥ prasajyeta iti cet, na | śrāddhavighne kālasya vihitatvāt | tathāca marīciḥ,– śrāddhavighne samutpanne avijñāte mṛte'hani | ekādaśyāntu karttavyaṃ kṛṣṇapakṣe viśeṣataḥ || iti sarvvavighnoddeśenoktā punaīravyādyasampattau, sa eva,– śrāddhavighne samutpanne'vijñāte ca mṛte'hani | kuryyādannena kṛṣṇāyāmekādaśyāṃ vidhukṣaye || vidhukṣaye darśe | etallakṣṇaikādaśyāmasaṃbhave “darśe vāpi manīṣiṇaḥ”, iti smṛtyantarāt | kārṣṇājinirvyaktamāha,– āpadyo'pyābdikaṃ naiva kuryyādāmena karhicit | annena tadamāyāntu kṛṣṇe vā harivāsare || harivāsara ekādaśī | tathā bhāryyāyāṃ rajasvalāyāmapi ābdikaṃ pakkānnenaiva kāryyaṃ, nāmena na hemnā vāpi | tathā ca lopākṣiḥ,– puṣyavatsvapi dāreṣu videśastho'pyanagnikaḥ | annenaivābdikaṃ kuryyāddhemnā vāmena na kvacit || hārīto'pi,–śrāddhavighne dvijātīnāmāmānnaśrāddhaṃ prakīrttitam | amāvāsyādiniyataṃ māsasaṃvatsarāhate || māsaṃ māsikaṃ saṃvatsaramābdikaṃ ityarthaḥ | evamanyānyapi hemāmaśrāddhavidhāyakavacanāni ābdiketaraparāṇyeva | nanu,– ābdike samanuprāpte yasya bhāryyā rajasvalā| pañcame'hani tatkāryyaṃ na tat kuryyānmṛte'hani || ityukteḥ kā gatiriti cet, ucyate, aputrā tu yadā bhāryyā saṃprāpte patyurābdike| rajasvalā bhavet sā tu kuryyāttatpañcame'hani || iti ślokagautamoktisamānārthameveti bodhyam| kevalaṃ candrasūryoparāgadine ābdikapāte āmena hemnā vā tacchrāddhaṃ kāryyam| tathāca gobhilaḥ,– darśa raviyahe pitroḥ pratyābdikamupasthitam| annenāsambhave hemnā kuryyādāmena vā sutaḥ ||

12.p6.2

darśa ravigrahaṇe tatpūrvvayāmacatuṣke pākābhāvādannāsambhavādāmena hemnā vā śrāddhakaraṇaṃ, muktyanantaraṃ śrāddhakālasambhave pakvānnenaiva tatkaraṇaṃ svataḥsiddhameva ityabhiprāyaḥ| candragrahaṇe tu grahaṇāt pūrvvaṃ paurṇamāsyāṃ kadācit śrāddhakālasambhave pakvānnenaiva, kadācidasambhave tu tatrāpi hemnāmena vābdikaśrāddham| tathā ca baudhāyanaḥ,– annābhāve dvijābhāve pravāse putrajanmani| hemaśrāddhaṃ saṃgrahe ca dvijaḥ śūdraḥ sadācaret || iti| śātātapo'pi,– āpadyanagnau tīrthe ca candrasūryyagrahe tathā| āmaśrāddhaṃ dvijo dadyācchūdro dadyāt sadaiva hi || evamādivākyāni viśvanāthamiśrādibhiratraiva likhitā evaṃ grastāstamite candre yāvat syānnodayastatra nāśnīyādityaśananiṣedhādacāpi brāhmaṇāsambhavena hemnāmena vā kuryyāditi spaṣṭamuktam | śrāddhānantaraṃ pratipattikarmmaṇaḥ svabhojanasyāpyabhāvādityalamavivareṇa | śrāmādilakṣaṇamāha vaśiṣṭhaḥ, - śasyaṃ kṣetragataṃ prāṅaḥ satuṣaṃ dhānyamucyate | śrāmaṃ vituṣamityuktaṃ svinnamannamudāhṛtam || aśaucena vighne tu aśaucagatadina evābdikam | tathā ca vṛddhaśṛṅgaḥ,ābdike caiva saṃprāpte aśaucaṃ jāyate yadi | aśauce tu vyatikrānte tebhyaḥ śrāddhaṃ pradīyate || tathā- śucibhūtena dātavyaṃ yā tithiḥ pratipadyate | sā tithiratasya karttavyā na tvanyā vai kadācana || aśaucānantaradine'pi vighne taduttaradarśa ābdikakaraṇam | tadāha gobhilaḥ, - deye pratyābdike śrāddhe tvantarā mṛtasūtake | aśaucānantaraṃ kuryyāt tanmāsendukṣaye'pi vā || indukṣaye'māvāsyāyām | deye'vaśyakarttavye |

12.p6.3

aśaucāntadine malamāsapāte tu malamāsānantarabhāvidarśa evābdikam | malamāsamṛtānāntu śrāddhaṃ yatprativatsaram | malamāse'pi karttavyaṃ nānyeṣāntu kadācana || iti paiṭhīnasyukteryo yasminmalamāse mṛtaḥ kālāntare tasminneva malamāse sati tasyaiva tatra śrāddhamiti | malamāsaprakaraṇe samyagvicāritatvāt| śūdreṇa tu abdikamapi āmenaiva hemnaiva vā kāryyaṃ, na sarvvathā pakkānnena| tathā ca gālavaḥ,— tīrthe'nagnāvāpadi ca deśabhaṅge rajasyapi | hemaśrāddhaṃ dvijaḥ kuryyācchūdraḥ kuryyāt sadaiva hi || śātātapādivacanamapyuktam | śūdraḥ sadaiva hītyukteḥ sutarāṃ śūdrasya darśādiśrāddhaṃ vakṣyamāṇapretaśrāddhāni ca hemnāmena vā| hemāmayorvikalpo vrīhiyavavat samabalaḥ| nanu,— āmaśrāddhantu pūrvāhṇe ekoddiṣṭantu madhyame | pārvvaṇañcāparāhṇe tu prātarvṛddhinimittakam || iti śātātapokteraparāhnaṃ bādhilā pūrvāhna eva āmaśrāddhaṃ vihitamiti cenna| evamādivākyānāṃ kalpataruprabhṛtiṣvanādṛtatvenānuṣṭhānalakṣaṇaprāmāṇyāt, iti bahavaḥ| vastutastu prāyaścittadānādau āmadravyakavaiṣṇavaśrāddhaviṣayatvenāsya vākyasyopapattiḥ| dānasya daivenena pūrvāhna eva karttavyatve tadaṅgasya śrāddhasya sutarāṃ tatra vidhānāt| anyathāyaivamūhyam| evañca sati kālādarśe mahatā prabandhenāsmin viṣaye yallikhitaṃ tatsarvvaṃ nirastameva| tathā ca āmaśrāddhaṃ yatra yatra prasaktaṃ syāt tatra tatrāparāhnādikāla eva kāryyaṃ na sarvvathā pūrvāhne| śūdrasya tu sutarāmaparāhnādāveva| hemaśrāddhantu pratyekaṃ pitṛnuddiśya hiraṇyotsargamātram| tatretikarttavyatāyāḥ kairapyalikhanāt

Linked texts (9)