<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Times of rites](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala) › [Determination of lunar days](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi) › [Tithyarka](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka) › 2.p1

# Tithyarka 2.p1

Tithyarka 2.p1

- **Language:** Sanskrit

### [2.p1.1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.1)

ayaṃ vedhaḥ prātareva | sāyaṃ tu trimuhūrtāyā eva titheḥ  
sarvatra grāhyatvābhidhānāt  
taduktaṃ skānde—  
“yāṃ tithiṃ samanuprāpya yātyastaṃ padminīpatiḥ  
sā tithistaddine proktā trimuhūrttāaiva yā bhavet ||” iti  
asyāṃ cābhyaṅgo nityaḥ, pūrvoktavākyāt | pratipacchukreṇa siddhā,  
budhabhaumābhyāṃ viruddhā | yoginyasyāṃ pūrvasyām | iti pratipannirṇatā—  
atha dvitīyā nirṇīyate | sā śuklā paraviddhā grāhyā, yugmāgnīti  
vacanāt | kṛṣṇā pūrvaviddhā grāhyā, “dvitīyā pratipadyutā”  
ityāpastambavacanāt | upavāse tu sarvāpi dvitīyā paraiva  
taduktaṃ viṣṇudharmottare—  
“ekādaśyaṣṭamī ṣaṣṭhī dvitīyā ca caturdaśī  
trayodaśī amāvāsyā upoṣyāḥ syuḥ parānvitāḥ ||” iti  
caitraśukladvitīyāyāmumāpūjāgnipūjā ca kāryetyuktaṃ bhaviṣye—  
“caitraśuklādvitīyāyāmumāpūjā phalārthibhiḥ  
śivapūjā'gnipūjā ca karttavyā munisattama ||” iti  
devīpurāṇe'pi—  
“umāṃ śivaṃ hutāśaṃ ca dvitīyāyāṃ prapūjayet  
haviṣyamannaṃ naivedyaṃ deyaṃ gandhārcanānvitam  
phalamāpnoti viprendra ! sarvaṛtusamudbhavam ||” iti  
jyeṣṭhaśukladvitīyā sopapadā | taduktaṃ kālikādarśe—  
"sitā jyeṣṭhadvitīyā ca āśvine daśamī sitā  
caturthī dvādaśī māghe etāḥ sopapadāḥ smṛtāḥ ||"  
"yugādiṣu ca sarvāsu tathā manvantarādiṣu  
anadhyāyaṃ prakurvīta tathā sopapadā tithau ||" iti  
"āṣāḍhasya site pakṣe dvitīyā puṣyasaṃyutā  
tasyāṃ rathe samāropya rāmaṃ vai bhadrayā saha  
yātrotsavaṃ pravartyātha prīṇayeta dvijān bahūn  
ṛkṣābhāve tithau kāryā yātrā sā prītaye mama ||" iti  
"kṛṣṇāṣṭamī bṛhattalpā sāvitrī vaṭapaitrikī  
kāmatrayodaśī rambhā upoṣyā pūrvasaṃyutā ||" iti

### [2.p1.2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.2)

"caturṣvapi pakṣeṣu māseṣu śrāvaṇādiṣu  
aśūnyākhyaṃ vrataṃ kuryājjastateyathā tu phalādhikam ||" iti  
jayā tṛtīyā | kārtikaśukladvitīyā yamadvitīyācyate | sā'parāhnavyāpinī grāhyā, karmakālavākyāt | taduktaṃ hemādrau  
skānde"ūrje śukladvitīyāyāmaparāhne'rcayedyamam  
snānaṃ kṛtvā bhānujāyāṃ yamalokaṃ na paśyati  
ūrje śukladvitīyāyāṃ pūjitastarpito yamaḥ  
veṣṭitaḥ kinnarairhṛṣṭaistasmai yacchati vāñchitam ||” iti  
dinadvaye karmakālavyāptāvavyāptau vā sāmānyanirṇayo'vaseyaḥ | gauḍāstu viśeṣamāhuḥ"yamaṃ ca citraguptaṃ ca yamadūtāṃśca pūjayet  
citraguptasya pūjāṃ ca kuryād jñānasya vṛddhaye  
masīpātraṃ lekhanīṃ ca pūjayecca prayatnataḥ  
sarvān kāmānavāpnoti yamalokaṃ na paśyati ||” iti  
asyāṃ bhaginīgṛhe bhoktavyamityuktaṃ bhaviṣye"kārtike śuklapakṣasya dvitīyāyāṃ yudhiṣṭhira !  
yamo yamunayā pūrvaṃ bhojitāḥ svagṛhe'rcitaḥ  
ato yamadvitīyeyaṃ triṣu lokeṣu viśrutā  
asyāṃ nijagṛhe vipra ! na bhoktavyaṃ tato naraiḥ  
snehena bhaginīhastādbhoktavyaṃ puṣṭivarddhanam  
dānāni ca pradeyāni bhaginībhyo viśeṣataḥ  
svarṇālaṅkāravastrānnapūjāsatkārabhojanaiḥ  
sarvā bhaginyaḥ sampūjyā abhāve pratipannakā ||” iti  
pratipannakā matā bhaginya iti hemādrirūce  
brahmāṇḍe'pi—  
“yā tu bhojayate nārī bhrātaraṃ yugmake tithau  
arccayeccāpi tāmbūlairna sā vaidhavyamāpnuyāt  
bhrāturāyuḥkṣayo rājan na bhavettasya karhicit |”  
caitrakṛṣṇadvitīyāyāṃ kāmamahotsava ukto bhaviṣye—  
“tataḥ prātardvitīyāyāṃ putramitrādisaṃyutaḥ  
nṛpatirvitate deśe vitānavaraśobhite  
nṛtyagītavinodaiśca kuryātkāmamahotsavam

### [2.p1.3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.3)

evaṃ kurvannavāpnoti yāvatsaṃvatsaraṃ sukham ||” iti  
tataḥ pratipadyutsavānantaramityarthaḥ | ayaṃ cotsavaḥ pūrvaviddhāyāmeva, “pratipatsadvitīyā syād dvitīyā pratipadyutā” iti vakṣyamāṇayugmavākyāt | dvitīyā budhena siddhā | śukreṇa viruddhā  
atra yoginyuttarasyām | iti dvitīyā nirṇītā  
atha tṛtīyā nirṇīyate | sā tu paraiva | taduktaṃ brahmavaivarte—  
“rambhākhyāṃ varjayitvaikāṃ tṛtīyāṃ dvijasattama !  
anyeṣu śubhakāryeṣu gaṇayuktā praśasyate ||” iti  
'gaṇa:' caturthī | yugmavākyantu rambhāviṣayaṃ sarvaviṣayatve tūdāhṛtavacanavirodhastasmādrambhātrata eva pūrvā, anyā sarvāpyuttaraiva  
upavāse'pyayameva nirṇayaḥ | taduktaṃ viṣṇudharmottare"ekādaśyaṣṭamī ṣaṣṭhī paurṇamāsī caturdaśī  
amāvāsyā tṛtīyā ca tā upoṣyā parānvitā ||” iti  
caitraśuklatṛtīyāyāṃ dolotsava ukto rāmārcanacandrikāyāṃ  
gāruḍe"caitre māsi site pakṣe tṛtīyāyāṃ ramāpatim  
dolārūḍhaṃ samabhyarcya māsamāndolayetkalau ||” iti  
gaurītṛtīyā iyameva | asyāṃ gaurīmīśvarayutāṃ sampūjya  
dolotsavaṃ kuryāt | taduktaṃ devīpurāṇe"tṛtīyāyāṃ yajeddevī śaṅkareṇa samanvitām  
āndolayettato vatsa ! śivayā sahitaṃ śivam ||” iti  
asyāmeva madanaratne kālottare gaurīvratamuktam" caitraśuklatṛtīyāyāṃ vrataṃ gauryāḥ samācaret ||” iti  
atra muhūrtamātrāpi parā grāhyā | tadāha mādhavaḥ"muhūrtamātrasattve'pi dine gaurīvrataṃ pare  
śuddhādhikāyāmapyevaṃ gaṇayogapraśaṃsanāt ||” iti  
skānde'pi"kalā kāṣṭhāpi vā caiva dvitīyā saṃpradṛśyate  
sā tṛtīyā na kartavyā kartavyā gaṇasaṃyutā ||” iti

### [2.p1.4](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.4)

yadā tūttaradine svalpāpi tṛtīyā na labhyate, tadā dvitīyāviddhaiva kāryā;  
"ekādaśī tṛtīyā ca ṣaṣṭhī caiva trayodaśī  
pūrvaviddhaiva kartavyā yadi na syātpare'hani ||"  
iti vṛddhavasiṣṭhokteḥ | atra saubhāgyavratamuktaṃ mātsye—  
"vasantamāsamāsādya tṛtīyāyāṃ janapriye !  
saubhāgyāya sadā strībhiḥ kāryaṃ putrasukhepsubhiḥ ||" iti  
matsyajayantyapīyameva,  
"matsyo'bhūddhataṛgdine madhusite" iti vākyāt  
vaiśākhaśuklatṛtīyā'kṣayatṛtīyeocyate | taduktaṃ bhaviṣye—  
"yā tveṣā kuruśārdūla ! vaiśākhe tu mahātithiḥ  
tṛtīyā sā'kṣayā loke gīrvāṇairabhivanditā  
yatkiñciddīyate dānaṃ svalpaṃ vā yadi vā bahu  
tatsarvamakṣayaṃ yasmātteneyamakṣayā smṛtā ||" iti  
iyaṃ yugādiḥ | sā pūrvāhnavyāpinī grāhyā | taduktaṃ nāradīye—  
"dve śukle dve tathā kṛṣṇe yugādī kavayo viduḥ  
śukle paurvāhnike grāhye kṛṣṇe caivāparāhnike ||" iti  
vaiśākhaśuklatṛtīyā kārttikaśuklanavamīti śuklayugādī, bhādrakṛṣṇatrayodaśī māghamāsasyāmeti dve kṛṣṇayugādī | pramāṇavacanaṃ tu  
navamīprakaraṇe vakṣyate | atra pūrvāhnāparāhnaśabdābhyāṃ dvedhā vibhāgaḥ  
pratīyate | sa ca skānde darśitaḥ—  
“āvarttanāttu pūrvāhno hyaparāhnastataḥ paraḥ ||” iti  
dinadvaye tattve paraiva | ‘yugādyā varṣavṛddhiśca’ iti vakṣyamāṇavacanāt, śrāddhe'pi śuklā pūrvāhnavyāpinī grāhyā,  
“pūrvāhne tu sadā grāhyāḥ śuklā manuyugādayaḥ  
daive karmmaṇi pitrye ca kṛṣṇe caivāparāhvikāḥ ||”  
iti gāruḍāt | yugādimanvādiśrāddheṣu śuklapakṣa udayavyāpinī tithirgrāhyā, kṛṣṇapakṣe'parāhnavyāpinīti smṛtyarthasārācca  
atra pitṛprītyarthaṃ kumbhadānamuktaṃ samayamayūkhe devīpurāṇe—

### [2.p1.5](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.5)

“tṛtīyāyāṃ tu vaiśākhe rohiṇyarkṣe prapūjya tu  
udakumbhapradānena śivaloke mahīyate ||”  
kumbhadāne mantraḥ—  
“eṣa dharmaghaṭo datto brahmaviṣṇuśivātmakaḥ  
asya pradānāt tṛpyantu pitaro hi pitāmahāḥ  
gandhodakatilairmiśraṃ sānnaṃ kumbhaṃ sadakṣiṇam  
pitṛbhyaḥ sampradāsyāmi akṣayyamupatiṣṭhatu ||” iti  
etadasambhave govindārṇave viṣṇupurāṇe—  
“pānīyamapyatra tilairvimiśraṃ dadyāt pitṛbhyaḥ prayato manuṣyaḥ  
śrāddhaṃ kṛtaṃ tena samāḥ sahasraṃ rahasyametanmunayo vadanti ||” iti  
asyāṃ trilocanayātroktā kāśīkhaṇḍe—  
“rādhaśuklatṛtīyāyāṃ snātvā paillippile hṛde  
santarpayet pitṝn devān trilocanamathārcayet ||” iti  
iyameva paraśurāmajayantī | sā pradoṣavyāpinī grāhyā | taduktaṃ  
skānde—  
“vaiśākhasya site pakṣe tṛtīyāyāṃ punarvasau  
niśāyāṃ prathame yāme rāmākhyaḥ sa mahāhariḥ  
svoccagaiḥ sadgrahairyukte mithune rāhusaṃyute  
reṇukāyāstu yo garbhādavatīrṇo hariḥ svayam ||” iti  
dinadvaye tadvyāptau tūttarā | anyathā pūrvaiva | taduktaṃ bhaviṣye—  
“śuklā tṛtīyā vaiśākhe śuddhopoṣyā dinadvaye  
niśāyāṃ pūrvayāme ceduttarā'nyatra pūrvikā ||” iti  
dinadvaye niśāyāmityanvayaḥ | yadā vaiśākhe malamāsastadā  
yugādiprayuktaṃ kāryaṃ mala eva karttavyam,  
“daśaharāsu notkarṣaścaturṣvapi yugādiṣu |”  
iti ṛṣyaśṛṅgavacanāditi hemādryādayo vadanti | smṛticandrikāyāṃ viśeṣaḥ—  
“yaugādikaṃ māsikaṃ ca śrāddhaṃ cāparapakṣikam  
manvādikaṃ tairthikaṃ ca kuryānmāsadvaye'pi ca ||” iti  
āparapakṣikaṃ kṛṣṇapakṣasambhavaṃ na tu mahālayaśrāddham, ‘na kuryādbhānusaṅghitaḥ’ ityādinā tanniṣedhāt

### [2.p1.6](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.6)

jyeṣṭhaśuklatṛtīyāyāṃ rambhāvratamuktaṃ mādhavīye bhaviṣye—  
“bhadre ! kuruṣva yatnena rambhākhyaṃ vratamuttamam  
jyeṣṭhaśuklatṛtīyāyāṃ snātā niyamatatparā ||” iti  
sā tatra pūrvaviddhā grāhyā,  
“bṛhattalpā tathā rambhā sāvitrī vaṭapaitrikī  
kṛṣṇāṣṭamī ca bhūtā ca kartavyā saṃmukhī tithiḥ ||”  
iti skāndāt | saṃmukhī sāyāhnavyāpinī pūrvaviddheti yāvat  
bhādrakṛṣṇatṛtīyāyāṃ viśālākṣīyātrā kāryā | rātrau jāgaraṇavidhānādiyaṃ rātrivyāpinī grāhyā | taduktaṃ kāśīkhaṇḍe—  
“bhādrakṛṣṇatṛtīyāyāmupavāsaparairnaraiḥ  
kṛtvā jāgaraṇaṃ rātrau viśālākṣīsamīpataḥ ||” iti  
iyameva kajjalī,  
“bhādrasya kajjalī kṛṣṇā śuklā ca haritālikā ||” iti  
divodāsodāhṛtavacanāt | bhādraśuklatṛtīyā haritālikā, pūrvoktavacanāt | iyaṃ muhūrtamātrāpi gaurīvratatvāt parayutā grāhyā,  
“muhūrtamātrasattve'pi dine gaurīvrataṃ pare ||” iti mādhavavacanāt | iyaṃ manvādiḥ, vakṣyamāṇavacanāt | āśvinakṛṣṇatṛtīyāyāṃ lalitādevyā yātroktā kāśīkhaṇḍe—  
“īśakṛṣṇatṛtīyāyāṃ lalitāṃ pratipūjya vai  
nārī vā puruṣo vāpi labhate vāñchitaṃ phalam ||” iti  
atra gaṇayuktā grāhyā, ‘rambhākhyāṃ varjayitvaikām’ iti pūrvamuktatvāt  
tṛtīyā bhaumena siddhā, budhena viruddhā | asyāṃ yoginyāgneyyām | iti tṛtīyā nirṇītā  
atha caturthī nirṇīyate | sā paraviddhā grāhyā, yugmavākyāt  
upavāse'pi paraiva,  
"ekādaśī tathā ṣaṣṭhī amāvāsyā caturthikā  
upoṣyāḥ parasaṃyuktāḥ parāḥ pūrveṇa saṃyutāḥ ||" iti mādhavīyavṛddhavasiṣṭhavākyāt | vināyakavrate tu tṛtīyāyutaiva | taduktaṃ  
madanaratne brahmavaivarte—  
"caturthī tu tṛtīyāyāṃ mahāpuṇyaphalapradā

### [2.p1.7](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.7)

karttavyā vratibhirvatsa ! gaṇanāyasutoṣiṇī ||" iti  
caitraśuklacaturthī vighnanāśinī | tatra laḍ‌ḍukairgaṇeśaṃ pūjayedityuktaṃ nirṇayāmṛte devīpurāṇe caturthīprakaraṇe—  
"gaṇeśaṃ kārayetpūjāṃ laḍ‌ḍukādibhirādarāt  
caturthyāṃ vighnanāśāya sarvakāmārthasiddhaye ||" iti  
gaṇeśamiti ṣaṣṭhyarthe dvitīyā | jyeṣṭhaśuklacaturthyāṃ strībhiḥ saubhāgyavṛddhaye umā pūjyetyuktaṃ bhaviṣye—  
"jyeṣṭhaśuklacaturthyāṃ tu jātā pūrvamumā satī  
tasmātsā tatra sampūjyā strībhiḥ saubhāgyavṛddhaye ||" iti  
atra sāmānyanirṇayaḥ | śrāvaṇakṛṣṇacaturthī saṅkaṭacaturthītyucyate | taduktaṃ skānde—  
"śrāvaṇe bahule pakṣe. caturthyāṃ ca vidhūdaye  
tasmin dine vrataṃ kāryaṃ saṃkaṣṭākhyaṃ sureśvari ! ||" iti  
śrāvaṇo'trāmānto jñeyaḥ, cāndramāsasya mukhyatvāt | vidhuścandraḥ  
etasmādeva vacanādiyaṃ candrodayavyāpinī grāhyā | "dinadvaye  
candrodaye sattve'sattve vā mātṛviddhā praśasyate" iti vākyaśeṣāt  
pūrvaiva | bhādrakṛṣṇacaturthī bahulāvrate pūrvaiva, pañcamīyuktāniṣedhāt  
taduktaṃ madanaratne purāṇasamuccaye—  
"gauryāścaturthī vaṭadhenupūjā durgārcanaṃ durbharaholikā ca  
vatsasya pūjā śivarātriretāḥ parānvitā ghnanti nṛpaṃ sarāṣṭram ||"  
iti | atra dhenupūjeti bahulā caturthī gṛhyate | iyaṃ  
madhyadeśe prasiddhā | bhādraśuklacaturthī siddhivināyakavrate—  
"prātaḥ śuklatilaiḥ snātvā madhyāhne pūjayennṛpa" iti vacanāt | madhyāhnasya pūjākālatvāt madhyāhnavyāpinyeva grāhyā  
bṛhaspatirapi—  
"caturthī gaṇanāyasya mātṛviddhā praśasyate  
madhyāhnavyāpinī cetsyātparataścetpare'hani ||" iti

### [2.p1.8](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.8)

"dinadvaye tadvyāptāvavyāptau vā mātṛviddhā praśasyate" iti  
vākyāt pūrvaiva | paredyureva yadā madhyāhnavyāpinī, tadā mātṛviddhatvaguṇābhāve'pi pradhānaprayojakānusāreṇa paraiva grāhyā,  
"mātṛviddhā praśastā syāccaturthī gaṇanāyake  
madhyāhnātparataścetsyānnāgaviddhā praśasyate ||”  
iti mādhavīyasmṛtyantarāt | yadobhayadine'pi vaiṣamyeṇa madhyāhnakadeśavyāpinī, tadā pūrvadine tanmahattvaṃ cet, saiva grāhyā | uttaradine  
tanmahattve kiṃ mahattvaguṇopetopādeyā ? kiṃ vā mātṛviddhatvaguṇopetā pūrvopādeyā ? iti saṃśaye pūrvaiveti pratīmaḥ, nyāyādvācanikasya mātṛviddhatvaguṇasya balīyastvāt | atra candradarśananiṣedhamāha parāśaraḥ—  
“kanyāditye caturthyāṃ tu śukle candrasya darśanam  
mithyābhidūṣaṇaṃ kuryādrātrau paśyenna taṃ sadā  
taddoṣaśāntaye siṃhaḥ prasenamivita vai paṭhet |” iti  
atra rātrigrahaṇād divā candradarśane na doṣa iti nirṇayāmṛtakārādayaḥ | yuktaṃ tu—  
“bhādre māsi site pakṣe caturthī svātiyoginī  
mithyābhiśāpaṃ kurute dṛṣṭacandrā na saṃśayaḥ ||”  
iti mārkaṇḍeyādivacanāntareṣu caturthīmātragrahaṇāddivāpi candro na  
draṣṭavya iti pratibhāti | pramādāccandradarśane taddoṣaśāntyarthaṃ prāṅmukha  
udaṅmukho vā paurāṇaṃ vākyaṃ paṭhet | tacca—  
“siṃhaḥ prasenamavadhīt siṃho jāmbavatā hataḥ  
sukumārakamārodīstava hyeṣa syamantakaḥ ||” iti  
iyaṃ bhaumenā'rkeṇa vā yuktā'tipraśastetyuktaṃ govindārṇave vārāhe—  
“bhādraśuklacaturthī yā bhaumenā'rkeṇa vā yutā  
mahatī sā'tra vighneśamarcitveṣṭaṃ labhennaraḥ ||” iti  
iyameva śivāravyetyuktaṃ bhaviṣye—

### [2.p1.9](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.9)

"śivā śāntā sukhā rājan ! caturthī trividhā smṛtā  
māsi bhādrapade śuklā śivalokamapūjitā  
tasyāṃ snānaṃ tathā dānamupavāso japastathā  
kriyamāṇaṃ śataguṇaṃ prasādāddantino nṛpa ! ||" iti  
"caturthyā mārgaśīrṣe tu śuklapakṣe nṛpottama !  
prārabhya pratimāsaṃ ca caturthyā gaṇanāyakam  
sampūjya vidhinā kuryādekabhaktaṃ samāhitaḥ  
akṣāralavaṇaṃ tvevaṃ pūrṇe saṃvatsare tataḥ  
dvitīye vatsare cā'tha naktaṃ prati caturthikām  
kuryād gaṇeśamabhyarcya tṛtīye'yācitaṃ tathā  
evameva prakurvīta caturthe syādupoṣaṇam  
tataścaturthe sampūro tadudyāpanamācaret  
idaṃ varacaturthyākhyaṃ vrataṃ sarvārthasādhakam ||" iti  
"dinārddhasamaye'tīte bhujyate niyamena yat  
ekabhaktamiti proktaṃ nyūnaṃ grāsatrayeṇa tu ||" iti  
"bhojanaṃ tu vidhiprāptaṃ dvātriṃśadgrāsasaṃmitam |"  
'tad grāsatrayeṇa nyūnam'—ityantyapādenocyate | tenaikabhakte  
ekonatriṃśad grāsā iti phalito'rthaḥ | bhojane dvātriṃśadgrāsādiniyamastu matkṛtācārākè draṣṭavyaḥ | padmapurāṇe—  
"madhyāhnavyāpinī grāhyā ekabhaktavrate tithiḥ” | iti  
baudhāyano'pi—  
"udaye tūpavāsasya naktasyāstamaye tithiḥ  
madhyāhnavyāpinī grāhyā ekabhaktavrate tithiḥ ||” iti  
atra tredhā vibhaktasyāhno madhyamabhāgo madhyāhnaḥ, “pūrvāhṇe devā  
aśanamabhiharanti madhyandine manuṣyā aparāhṇe pitaraḥ” iti  
śruteḥ | tatrāpi dinārddhottaramavaśiṣṭaṃ madhyāhnabhāge kāryam,  
‘dinārddhasamaye'tīte’ iti devalokteḥ | dinadvaye'pi madhyāhnavyāptāvekadeśasamavyāptau vā yugmavākyānnirṇayaḥ | ayañca nirṇayaḥ  
svatantraikabhaktaviṣayaḥ | anyavratāṅgabhūtamekabhaktaṃ tattithāveva

### [2.p1.10](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.10)

bhavati | dvitīye naktamuktam, taccāharaśanaṃ varjayitvā rātrau  
bhoktavyamiti niyamasvarūpam | tatkālamāha vyāsaḥ—  
“trimuhūrtapradoṣaḥ syād bhānāvastaṃ gate sati  
naktaṃ tatra prakurvīta iti śāstrasya niścayaḥ ||” iti  
naktaśabdo bhojanaparaḥ | atra kecit—  
“catvārīmāni karmāṇi sandhyāyāṃ parivarjayet  
āhāraṃ maithunaṃ nidrāṃ svādhyāyaṃ ca caturthakam ||”  
iti vacanāt—“sāyaṃ sandhyā trighaṭikā hyastādupari bhāskaraḥ”  
iti skāndoktasandhyāyāṃ bhoja ṃ niṣiddha mityāhuḥ, tadaśuddham,  
sūryanakṣatravarjitakālarūpamukhyasaṃdhyākālatyāge mānābhāvāt  
tadāha yogiyājñavalkyaḥ—  
“ahorātrasya yaḥ sandhiḥ sūryanakṣatravarjitaḥ  
sā tu sandhyā samākhyātā ṛṣibhistattvadarśibhiḥ||” iti  
hemādrau smṛtyantare'pi—  
“nakṣatradarśanātsandhyā sāyaṃ tatatparataḥ sthitam  
tatparā rajanī yā tatra dharmān vivarjayet ||” iti  
astu vā ghaṭikātrayaṃ sandhyāpadavācyam | tathāpi tatra rāgaprāptaṃ  
bhoja ṃ niṣiddham, natu vaidham, vidhispṛṣṭe niṣedhānavakāśāt  
etena parvādirātrabhojananiṣedho'pi pratyuktaḥ  
vatsaḥ—  
“pradoṣavyāpinī grāhyā sadā naktavrate tithiḥ  
ekādaśīṃ vinā sarvā śukle kṛṣṇe viśeṣataḥ ||” iti  
harinaktavrate tūdayavyāpinī grāhyā | taduktaṃ mādhavīye skānde—  
“pradoṣavyāpinī grāhyā sadā naktavrate tithiḥ  
udayasthā sadā pūjyā harinaktavrate tithiḥ ||” iti  
yadā naktatithiḥ pūrvāṃ parayorahnaḥ pradoṣaṃ vyāpnoti, tadā parā grāhyā,  
“yadi syādubhayostithyoḥ” iti vakṣyamāṇajābālivacanāt | yadobhayatrāpi na pradoṣavyāpinī, tadāpi paraiva grāhyā  
parantu divaiva ātmacchāyādvaiguṇyakāle naktaṃ kāryaṃ na rātrau

### [2.p1.11](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.11)

taduktaṃ skānde—  
yadā naktatithiḥ pūrvadine pradoṣe sampūrṇā, paradine tatra  
svalpā, tadāpi paraiva grāhyā; naktasya divārātrivratatvena  
divārātrispṛśi tattattithau karttavyatvāt  
saptamī bhānuvārādau sauranaktavrate tu sumantuḥ—  
bhojanakālaḥ kaurme—  
sauranaktaṃ bhaviṣyatpurāṇe darśitam—  
yatervidhavāyāśca divaiva naktamuktaṃ smṛtyantare—  
“naktaṃ niśāyāṃ kurvīta gṛhastho vidhisaṃyutaḥ  
yatiśca vidhavā caiva kuryāttu sadivākaram  
sadivākaraṃ tu tatproktamantime ghaṭikādvaye |” iti  
“haviṣyabhojanaṃ snānaṃ satyamāhāralāghavam  
agnikāryamadhaḥśayyāṃ naktabhojī ṣaḍācaret ||”  
“ekabhaktāyācitayoryā triṃśaddhaṭikāvadhiḥ  
sā tithiḥ sarvadā jñeyā nakte sāyāhnasaṃyutā ||” iti  
“māghe māse kṛṣṇapakṣe caturthyāṃ vratamuttamam  
pratimāsaṃ prakurvīta vrataṃ saṅkaṣṭanāśanam ||” iti  
māghakṛṣṇacaturthyāṃ vratārambhaṃ kṛtvā pratimāsaṃ kāryamityarthaḥ | iyaṃ  
candrodayavyāpinī grāhyā,  
“pūjā vidhūdaye kāryā sindūreṇa prapūjayet |”  
iti tatraivokteḥ | māghaḥ pūrvoktarītyā cāndro bodhyaḥ | māghaśuklacaturthī tilacaturthī | taduktaṃ kāśīkhaṇḍe—  
“māghaśuklacaturthyāntu naktavrataparāyaṇaḥ  
ye tvāṃ dhuṇḍe'rcayiṣyanti te'rcyāḥ syurasuradruhām  
vidhāya vārṣikīṃ yātrāṃ caturthī prāpya tāpasīm  
śuklān tilān guḍairbaddhā prāśnīyāllaḍḍu kān vratī |”  
iyaṃ pradoṣavyāpinī grāhyā, naktagrahaṇāt | tāpasīṃ māghīm  
iyameva kundacaturthītyuktaṃ devīpurāṇe—  
“māghamāse tu samprāpte caturthīkundasaṃjñitā  
sā tūpoṣyā suraśreṣṭha ! tato rājyaṃ bhaviṣyati ||” iti  
atha phālgunādicaturṣu māseṣu caturthīvratamuktaṃ vārāhapurāṇe—

### [2.p1.12](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.12)

“atha vighnavrataṃ rājan ! kathayāmi śṛṇuṣva tat  
caturthyāṃ phālgune māsi gṛhītavyaṃ vrataṃ tvidam  
naktāhāreṇa rājendra ! tilānnaṃ pāraṇaṃ smṛtam  
tadaivāgnau ca hotavyaṃ taddeyaṃ brāhmaṇesu ca  
cāturmāsyavrataṃ caiva kṛtvaivaṃ pañcame tathā  
sauvarṇaṃ gajavaktraṃ tu kṛtvā viprāya dāpayet  
evaṃ kṛtvā vrataṃ caiva sarvavighnairvimucyate |”  
pūjādimantrastatraiva—  
“divyāya śūraṃāya gajānanāya lambodarāyaikadadābhidhāya  
nāgātmajādehasamudbhavāya kuṭhārahastāya namo varāya ||”  
anena mantreṇa pūjāṃ kṛtvā, svāhāntena tilān hutvā, brāhmaṇebhyo'pi datvā, svayamapi tadeva naktakāle'śnīyāt | ante  
sauvarṇī pratimāṃ sampūjya brāhmaṇāya dadyāt | atrāviśeṣād  
vratārambhe śuklacaturthī grāhyā | etāni vratānyapyaviśeṣāt ‘caturthī  
tu tṛtīyāyām’ iti sāmānyavākyāt tṛtīyāyuktacaturthyāṃ  
kāryāṇi | caturthī śanivāreṇa siddhā | guruvāreṇa viruddhā  
yoginyatra nairṛtyām | iti caturthī nirṇītā  
atha pañcamī nirṇīyate | sā tu caturthīyutaiva grāhyā, ‘yugmāgnīti’ vacanāt;  
“pañcamī tu tathā kāryā caturthīsaṃyutā vibho !”  
iti mādhavīye skāndavākyācca | atra hemādrimate kṛṣṇā pañcamī  
pūrvā, sitā parā, “kṛṣṇā pūrvayutā sitā parayutā syāt pañcamī”  
iti dīpikokteḥ | tadidaṃ hemādrimataṃ śithilam,  
“caturthīsaṃyutā kāryā pañcamī parayā na tu  
daive karmaṇi pitrye ca śuklapakṣe tathā'site ||”  
iti mādhavamadanaratnādisarvanibandhakāralikhitahārītavacanāt  
“pañcamī tu prakarttavyā ṣaṣṭhyā yuktā tu nārada |”  
iti brahmavaivartavacanaṃ tat—  
“skandopavāse svīkāryyā pañcamī parasaṃyutā

### [2.p1.13](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.13)

trimuhūrttā tu ṣaṣṭhyāṃ syāt parā pūrvayutā'nyathā ||”  
iti tatraivoktatvātskandopavāsaviṣayam  
na ca yugmavacanaṃ ‘pañcamī tu tathā’ iti skāndavacanaṃ kṛṣṇapañcamīviṣayam, ‘pañcamī tu prakarttavyā’ iti tu śuklapañcamīviṣayam,  
“śuklapakṣe tithirgrāhyā yasyāmabhyudito raviḥ  
kṛṣṇapakṣe tithirgrāhyā yasyāmastamito raviḥ ||”  
iti mārkaṇḍeyavacanādevaṃ vyavasthākartavyeti vācyam ; hārītena pakṣadvaye'pi caturthīviddhāyā eva pañcamyāḥ samādiṣṭatvāt | upavāse  
tu skandopavāsapañcamī vyatiriktā sarvvāpi pañcamī pūrvaviddhaiva grāhyā,  
“pratipatpañcamī caiva upoṣyāḥ pūrvasaṃyutā |” iti jāvālivacanāt | upavāsastu sarvatithiṣu mādhavīye nāradīye darśitaḥ  
“śuklān vā yadi vā kṛṣṇān pratipatprabhṛtīṃstithīn  
upatargetopaṣyaiva baliṃ datvā vidhinetyapare dine  
brāhmaṇān bhojayitvā tu sarvapāpaiḥ pramucyate |” iti  
caitraśuklapañcamyāṃ śrīpūjoktā hemādrau mātsye—  
“śuklāyāmatha pañcamyāṃ caitre māsi śubhānanā  
śrībrahmalokānmānuṣyaṃ samprāptā keśavājñayā  
tatastāṃ pūjayettatra yastaṃ lakṣmīrna muñcati |” iti  
iyaṃ kalpādirapi | kalpādyastu hemādrau mātsye—  
“vaiśākhasya tṛtīyā yā kṛṣṇā yā phālgunasya ca  
pañcamī caitramāsasya tasyaivāntyā tathā parā  
śuklā trayodaśī māghe kārtikasya tu saptamī  
navamī mārgaśīrṣasya saptaitāḥ saṃsmarāmyaham  
kalpānāmādayo hyetā dattasyākṣayakārakāḥ |”  
atrāviśeṣād yugādivannirṇayo jñeyaḥ | śrāvaṇaśuklapañcamī nāgapañcamī | sā paraviddhetyuktaṃ camatkāracintāmaṇau—  
“pañcamī nāgapūjāyāṃ kāryā ṣaṣṭhīsamanvitā  
tasyāṃ tu tuṣitā nāgā itarā sacaturthikā ||” iti

### [2.p1.14](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.14)

pratāpamārtaṇḍe smṛtyantare'pi—  
“śrāvaṇe pañcamī śuklā samproktā nāgapañcamī  
tāṃ parityajya pañcamyaścaturthīsahitā vibho ! ||” iti  
atra tāṃ parityajya caturthīyuktā grāhyetyuktyā nāgapañcamyāścaturthīviddhāyā niṣedhāvagamāt trimuhūrtacaturthīyuktā nāgapañcamīvyatiriktā sarvā pañcamī pūrvā, paredyustrimuhūrtā nāgapañcamī parā,  
anyathā pūrvaiva | atra nāgapūjanamuktaṃ govindārṇave bhaviṣye—  
“śrāvaṇe māsi pañcamyāṃ śuklapakṣe narādhipa !  
dvārasyobhayato lekhyā gomayena viṣolbaṇāḥ  
pūjayedvidhivad vīra ! dadhidūrvāṅkuraiḥ kuśaiḥ  
gandhapuṣpopahāraiśca brāhmaṇānāṃ ca tarpaṇaiḥ  
ye tasyāṃ pūjayantīha nāgān bhaktipurassarāḥ  
na teṣāṃ sarpato vīra ! bhayaṃ bhavati kutracit ||” iti  
asyāṃ nāgakuṇḍe snānamuktaṃ kāśīkhaṇḍe“yaḥ snāto nāgapañcamyāṃ kuṇḍe vāsukisaṃjñake  
na tasya viṣasaṃsargo bhavetsarpasamudbhavaḥ  
kartavyā nāgapañcamyāṃ yātrā varṣāsu tatra vai  
nāgāḥ prasannā jāyante kule tasyāpi sarvadā ||” iti  
bhādraśuklapañcamī ṛṣipañcamī | iyaṃ tvaviśeṣāt “pūjāvrateṣu  
sarveṣu madhyāhnavyāpinī tithiḥ” iti mādhavīye hārītoktermadhyāhnavyāpinī grāhyā | dinadvaye madhyāhnavyāptisattve'sattve vā sāmānyanirṇayāt pūrvā | atra ṛṣipūjanamuktaṃ brāhme“nabhasya śuklapakṣe tu yadā bhavati pañcamī  
nadyādike tadā snātvā kṛtvā niyamameva ca  
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā vāpi varānane !  
kṛtvā naimittikaṃ karma gatvā nijagṛhaṃ punaḥ  
vediṃ samyak prakurvīta gomayenopalipya tām  
tatra sapta ṛṣīn divyān bhaktiyuktān (ktaḥ?) prapūjayet ||”  
ṛṣayaśca“kaśyapo'trirbharadvājo viśvāmitro'tha gautamaḥ

### [2.p1.15](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.15)

jamadagnirvasiṣṭhaśca saptaite ṛṣayaḥ smṛtāḥ ||” iti  
āśvinaśuklapañcamyāmupāṅgalalitāvratam | tanmadhyāhnavyāpinyāṃ kāryam, 'pūjāvrateṣu sarveṣu' iti pūrvalikhitahārītavacanāt  
dinadvaye tadvyāptāvavyāptau vā yugmavākyāt pūrvā | asmin vrate  
pūjaiva pradhānam  
“matpūjanakaraṇḍasya prārthayasva pidhākanam  
tatpūjayannijagṛhe parāmṛddhimavāpsyasi ||”  
iti kathāntargatavacanāt | pūjāyāḥ phalasambandhāvagamād jāgaraṇādīnāṃ “phalavatsannidhāvaphalaṃ tadaṅgam” iti nyāyena tadaṅgatvaṃ  
bodhyam | ye tu—  
“bhuktvā jāgaraṇe naktacandrādyarghavrate tathā  
tārāvrateṣu sarveṣu rātriyogo viśiṣyate ||”  
iti hemādrilikhitavacanād atra rātrivyāpinī grāhyetyāhuḥ, tanna  
manoharam, asya vratasyoktajāgaraṇādivratebhyo'tiriktatvād, aṅgānurodhena pradhānakālanirṇayasya kāpyadṛṣṭatvācca | 'abhuktvā' iti  
tu vacanaṃ jāgaraṇapradhāne kojāgarādivrate sāvakāśamiti | atraivendrāṇyā saha kuśalamayaṃ nāgaṃ prapūjayedityuktaṃ nirṇayāmṛte bhaviṣye—  
“tathā cāśvayuje māsi pañcamyāṃ kurunandana !  
kṛtvā kuśalamayaṃ nāgamindrāṇyā saha pūjayet ||” iti  
mārgaśuklā pañcamyapi nāgapañcamī | taduktaṃ hemādrau skānde—  
“śukle mārgaśire puṇyā śrāvaṇe yā ca pañcamī  
snānadānairbahuphalā nāgalokapradāyinī ||” iti  
iyaṃ ca ‘pañcamī nāgapūjāyāṃ kāryā ṣaṣṭhīsamanvitā’ iti pūrvoktacamatkāracintāmaṇivacanāt parayutā grāhyā  
māghaśuklapañcamī śrīpañcamī | tatra śrīpūjā kāryā | taduktaṃ  
hemādrau vārāhe—  
“māghaśuklacaturthyāṃ tu varamārādhya ca śriyaḥ  
pañcamyāṃ kundakusumaiḥ pūjāṃ kuryātsamuddhaye ||” iti

### [2.p1.16](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.16)

atra madanaṃ sampūjya vasantotsavaḥ kāryaḥ | taduktaṃ nirṇayāmṛte  
purāṇasamuccaye—  
“māghamāse nṛpaśreṣṭha ! śuklāyāṃ pañcamītithau  
ratikābhau tu sampūjya kartavyaḥ sumahotsavaḥ  
dānāni ca pradeyāni tena tuṣyati mādhavaḥ |”  
pañcamī guruvāreṇa siddhā | śanivāreṇa viruddhā | yoginyatra  
dakṣiṇasyām | iti pañcamī nirṇītā  
atha ṣaṣṭhī nirṇīyate | sā skandavratātiriktā saptamīyutā kāryā  
taduktaṃ skānde—  
“nāgaviddhā na kartavyā ṣaṣṭhī caiva kadācana  
saptamīsaṃyutā kāryā ṣaṣṭhī dharmārthacintakaiḥ ||” iti  
pañcamyādivedhastatraiva—  
“nāgo dvādaśanāḍībhirddikpañcadaśabhistathā  
bhūto'ṣṭādaśanāḍībhirddṣayatyuttarāṃ tithim ||” iti  
nāgaḥ pañcamī | bhūtaścaturdaśī | dig daśamī | nāḍyo ghaṭikāḥ  
ayaṃ viśeṣavedha uttaratithiviṣayaḥ | sāmānyavihitastu trimuhūrtavedhaḥ pūrvatithiviṣayaḥ | taduktaṃ kaurme—  
“caturdaśī pañcamī ca tathā ca daśamī tithiḥ  
pūrvāṃ tithiṃ dūṣayanti tribhireva muhūrttakaiḥ ||” iti  
yadā tithikṣayavaśāduttaraviddhā na labhyate, tadā skandavratavad  
vratāntaramapi nāgaviddhāyāṃ kāryam | tadāha mādhavīye vasiṣṭhaḥ—  
“ekādaśī tṛtīyā ca ṣaṣṭhī caiva trayodaśī  
pūrvaviddhā tu karttavyā yadi na syātpare'hani ||” iti  
upavāse'pi paraiva, ‘ekādaśāṣṭamī’ iti pūrvodāhṛtavacanāt  
sāmānyataḥ sarvaṣaṣṭhyāṃ ravivārayoge lolārkayātrā kāryā  
“kṛtāni yāni pāpāni naraiḥ saṃvatsarādapi  
naśyanti kṣaṇatastāni ṣaṣṭhyarke loladarśanāt ||”  
iti kāśīkhaṇḍe uktatvāt | lolo lolārkaḥ  
āṣāḍhaśuklaṣaṣṭhī skandaṣaṣṭhī | sā pañcamīyutā kāryā,  
“kṛṣṇāṣṭamī skandaṣaṣṭhī śivarātriścaturdaśī

### [2.p1.17](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.17)

etāḥ pūrvayutāḥ kāryāstithyante pāraṇaṃ bhavet ||”  
iti skāndāt | asyāṃ skandapūjoktā varāhapurāṇe—  
“āṣāḍhaśuklaṣaṣṭhī tu tithiḥ kaumārikā smṛtā  
kumāramarcayettatra pūrvatropoṣ‍ya vai dine ||” iti  
bhādrakṛṣṇaṣaṣṭhī rohiṇīvyatīpātabhaumavārairyuktā kapiletyucyate  
taduktaṃ samayamayūkhe varāhapurāṇe—  
“nabhasye kṛṣṇapakṣe yā rohiṇīpātabhūsutaiḥ  
yuktā ṣaṣṭhī purāṇajñaiḥ kapilā sā prakīrtitā  
vratopavāsaniyamairbhāskaraṃ tatra pūjayet  
kapilāṃ ca dvijāgryāya datvā yā kratuphalaṃ labhet ||” iti  
purāṇasamuccaye'pi—  
“bhādre māsyasite pakṣe bhānau caiva kare sthite  
pāte kuje ca rohiṇyāṃ sā ṣaṣṭhī kapilā bhavet  
saṃyoge tu caturṇāṃ tu nirdiṣṭā parameṣṭhinā |” iti  
bhādro'tra amāṃto bodhyaḥ, cāndramāsasya sarvakāryeṣu mukhyatvāt,  
pūrṇimāntabhādrakṛṣṇaṣaṣṭhyāṃ vyatīpātapātāsambhavācca | atra sūryasya  
hastasthitatvaṃ sati sambhave jñeyam, caturṇāmityupādānāt  
anyathā vacane pañcānāmityuktaṃ syāt | caturṣvapyekanyūnatve  
kapilaṣaṣṭhī na bhavati, caturṇāṃ saṃyoga ityukteḥ | iyameva candraṣaṣṭhītyuktaṃ bhaviṣye—  
“tadvadbhādrapade māsi ṣaṣṭhī pakṣe sitetare  
candraṣaṣṭhīvrataṃ kuryāt pūrvavedhaḥ praśasyate ||” iti  
iyaṃ candrodayavyāpinī grāhyā | halaṣaṣṭhyapīyam | sā saptamīyutā grāhyeti granthāntare | bhādraśuklaṣaṣṭhī sūryaṣaṣṭhī | asyāṃ  
bhāskarapūjanaṃ mahāphalam | taduktaṃ nirṇayāmṛte bhaviṣyottare—  
“śukle bhādrapade ṣaṣṭhayāṃ snānaṃ bhāskarapūjanam  
prāśanaṃ pañcagavyasya aśvamedhaphalapradam ||” iti  
asyāmeva dakṣiṇāpathasthakārttikeyadarśanaphalamuktaṃ tatraiva—

### [2.p1.18](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.18)

“yeyaṃ bhādrapade māsi ṣaṣṭhī syādbharatarṣabha !  
iyaṃ pāpaharā puṇyā śivā śāntā śubhā nṛpa !  
snānadānādikaṃ sarvamasyāmakṣayamucyate  
asyāṃ paśyanti gāṅgeyaṃ dakṣiṇāpathamāśritam  
brahmahatyādipāpaistu mucyante nātra saṃśayaḥ |” iti  
āśvinaśuklaṣaṣṭhyāṃ divasatrayasādhyaṃ pūjāṅgatvena bilvābhimantraṇaṃ kuryāt | taduktaṃ devīpurāṇe—  
“jyeṣṭhānakṣatrayuktāyāṃ ṣaṣṭhyāṃ bilvābhimantraṇam  
saptamyāṃ mūlayuktāyāṃ patrikāyāḥ praveśanam  
pūrvāṣāḍhayutāṣṭamyāṃ pūjāhomādyupoṣaṇam  
uttareṇa navamyāṃ tu balibhiḥ pūjayecchivām  
śravaṇena daśamyāṃ tu praṇipatya visarjayet |” iti  
athā''mantraṇaprakāraḥ—bilvābhyāsaṃ gatvā, bilvaṃ sampūjya,  
nāmamantreṇa bilvavṛkṣe durgāṃ ca sampūjya prārthayet | tatra mantraḥ—  
“rāvaṇasya vadhārthāya rāmasyānugrahāya ca  
akāle brahmaṇā bodho devyāstava kṛtaḥ purā  
ahamapyāśritaḥ ṣaṣṭhyāṃ sāyāhne bodhayāmyataḥ |”  
athā''mantraṇamantraḥ—  
“śrīśailaśikhare jātaḥ śrīphala ! śrīniketanaḥ  
netavyo'si mayā vṛkṣa ! pūjyo durgāsvarūpataḥ ||” iti  
ānayanaprakāraḥ saptamyāṃ vakṣyate | kārttikaśuklaṣaṣṭhyāṃ vahnipūjoktā  
kālādarśa matsyapurāṇe—  
“vṛścikārke śuklaṣaṣṭhī bhaumavāre'pyupasthite  
mahāṣaṣṭhīti sā proktā sarvapāpaharā tithiḥ  
tasyāṃ svapiti vai vahniḥ pūrvatropoṣva vai dine  
ṣaṣṭhyāṃ vahniṃ samabhyarcya kuryādvahnimahotsavam ||” iti  
vṛścikārke kārttika iti tatraiva vyākhyātam | mārgaśuklaṣaṣṭhī yogaviśeṣeṇa campāṣaṣṭhī | taduktaṃ mallārimāhātmye—  
mārge bhādrapade śuklā ṣaṣṭhī vaidhṛtisaṃyutā  
ravivāreṇa saṃyuktā sā campetīha kīrttitā

### [2.p1.19](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.19)

vaidhṛtiyogakathanaṃ tu bhādraśuklaṣaṣṭhyabhiprāyeṇa, asyāṃ vaidhṛtiyogasya sarvathā'sambhavāt | asyāṃ viśveśvaradarśanamuktaṃ tatraiva—  
“mārgaśīrṣe'male pakṣe ṣaṣṭhyāṃ vāre'ṃśumālinaḥ  
śatatārāgate candre liṅgaṃ syād dṛṣṭigocaram ||” iti  
syādityanena dṛṣṭigocaraṃ karttavyamityucyate | iyamuktayogayutā  
pūrvā, yogābhāve saptamīyutā grāhyā'viśeṣāt | iyamapi skandaṣaṣṭhī  
taduktaṃ nirṇayāmṛte bhaviṣyottare—  
“yeyaṃ mārgaśire māsi ṣaṣṭhī bharatasattama !  
puṇyā pāpaharā dhanyā śivā śāntā guhapriyā  
nihatya tārakaṃ ṣaṣṭhyāṃ guhastārakarājavat  
rarāja tena dayitā kārttike tasya sā tithiḥ  
snānadānādikaṃ karma tasyāmakṣayyamucyate |” iti dik  
ṣaṣṭhī śukreṇa bhaumena vā siddhā | śanivāreṇa viruddhā | yoginyatra paścimāyām | iti ṣaṣṭhī nirṇītā  
atha saptamī nirṇīyate | sā pūrvā uktā skānde—  
“ṣaṣṭhyā yutā saptamī ca karttavyā tāta ! sarvadā |” iti  
upavāse'pi pūrvā, ‘ekādaśī tathā ṣaṣṭhī’ iti pūrvodāhṛtavacanāt  
caitraśuklasaptamyāṃ śrībhāskaraṃ damanakādibhiḥ sampūjya bhogānāpnotītyuktaṃ nirṇayāmṛte devīpurāṇe—  
“bhāskarasya tu saptamyāṃ pūjāṃ damanakādibhiḥ  
kṛtvā prāpnoti bhogādīn vigatāṅghrirmahātapāḥ ||” iti  
vaiśākhaśuklasaptamī gaṅgāsaptamī | asyāṃ gaṅgāpūjanaṃ kāryyamityuktaṃ brāhme—  
“vaiśākhe śuklasaptamyāṃ jahnunā jāhnavī svayam  
krodhātpītā punastyaktā karṇarandhrāttu dakṣiṇāt  
tāṃ tatra pūjayeddevīṃ gaṅgāṃ gaganamekhalām |” iti  
viśeṣavacanābhāvādiyaṃ pūrvāhnavyāpinī grāhyā | dinadvaye tadvyāptāvavyāptau vā sāmānyanirṇayātpūrvaiva  
āṣāḍhaśuklasaptamyāṃ sūryapūjoktā nirṇayāmṛte brahmapurāṇe—

### [2.p1.20](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.20)

“āṣāḍhaśuklasaptamyāṃ vivasvānnāma bhāskaraḥ  
jātaḥ pūrvāsu tasmāttaṃ tatropauṣya yajetsadā  
rathacakrākṛtau ramye maṇḍalaṃ sarvakāmadam  
bhakṣyairbhojyaistathā peyaiḥ puṣpairdhūpairvilepanaiḥ ||” iti  
āśvinaśuklasaptamī devīpūjane śrīsūryodayayutā grāhyā | taduktaṃ  
pratāpamārtaṇḍe bhaviṣye—  
“yugādyā varṣavṛddhiśca saptamī pārvatīpriyā  
raverudayamīkṣante na tāsu tithiyugmatā ||” iti  
varṣavṛddhirjanmatithiḥ | dinadvaye udayavyāptisattve sampūrṇatvātpūrvā | dinadvaye'pi tādṛśakāle'sattve ṣaṣṭhīyuktaiva grāhyā | asyāmeva trirātrārambhaḥ kāryaḥ,  
“trirātraṃ vāpi karttavyaṃ saptamyādi yathākramam |” iti  
dhaumyokteḥ| atra sāvitrīvratavannavamyanurodhena trirātraṃ kāryamiti  
kecit | yuktaṃ tu pratipannavarātrārambhavat saptamyāmevārambhaṇīyamidam | taduktaṃ bhaviṣyottare—  
“vratī ca pūjayeddevīṃ saptamyādidinatraye  
dvābhyāṃ caturahobhirvā hrāsavṛddhivaśāttitheḥ  
bhavānītuṣṭaye pārtha ! saṃvatsarasukhāya ca  
bhūtapretapiśācānāṃ nāśārthaṃ cotsavāya ca ||” iti  
idaṃ trirātrānuṣṭhānaṃ kāmyam, phalaśravaṇāt | atra dārusadanasthāpitāṃ durgāṃ pūjayedityuktaṃ nirṇayāmṛte bhaviṣye—  
“saptamyāṃ nava gehāni dārujāni navāni ca  
ekaṃ vā vittabhāvena kārayetsusamāhitaḥ  
durgāgṛhaṃ prakarttavyaṃ caturasraṃ suśobhanam  
tanmadhye vedikāṃ kuryāccaturhastāṃ śubhāṃ samām  
tasyāṃ siṃhāsanaṃ kṣaumaṃ kambalājinasaṃyutam  
tatra durgāṃ pratiṣṭhāpya sarvalakṣaṇasaṃyutām  
pūjayetprayato devīṃ naro niyamamāsthitaḥ |” iti  
vedikāyāścaturhastatvaṃ kṣetraphalato jñeyam | asyāṃ ṣaṣṭhyāmāmantritāṃ

### [2.p1.21](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.21)

bilvaśākhāmānīya pūjayedityuktaṃ jyotiḥśāstre—  
“āśvinasya site pakṣe sumuhūrttena saptamī  
tasyāṃ ca patrikāpūjā karttavyā navanāyakaiḥ  
praśastāṃ saphalāṃ bilvaśākhāmāhṛtya pūjayet |” iti  
ānayanaprakārastu bilvavṛkṣaṃ durgāṃ ca sampūjya prārthayet  
tatra mantraḥ—  
“bilvavṛkṣa ! mahābhāga ! sarvadā śaṅkarapriya !  
gṛhītvā tava śākhāṃ tu durgāpūjāṃ karomyaham  
śākhācchedodbhavaṃ duḥkhaṃ na ca kāryyaṃ tvayā prabho !|” iti  
tataḥ phalayutāṃ vānaspatyena mantreṇa śākhāṃ chittvā, gṛhramānīya,  
sampūjya sthāpayet | vilvāmantraṇaprakārastu āśvinaśuklaṣaṣṭhyāmuktaḥ | atraiva mūlanakṣatre pustakasthāpanaṃ kāryyam—  
“mūlarkṣe surādhīśa ! pūjanīyā sarasvatī  
pūjayetpratyahaṃ devīṃ yāvadvaiṣṇavamṛkṣakam  
nādhyāpayenna ca likhennādhīyīta kadācana  
pustake sthāpite deva ! vidyākāmo dvijottamaḥ ||”  
iti rudrayāmaṃlāt | vaiṣṇavamṛkṣakaṃ śravaṇanakṣatram | saṃgrahe'pi—  
“āśvinasya site pakṣe medhākāmaḥ sarasvatīm  
mūlenāvāhayeddevīṃ śravaṇena visarjayet ||” iti  
mārgaśīrṣādicaturmāseṣu kṛṣṇapakṣe saptamyāṃ pūrvedyuḥ śrāddhaṃ kāryam  
taduktaṃ kālādarśa—  
“mārgaśīrṣe ca pauṣe ca māghe prauṣṭhe ca phālgune  
kṛṣṇapakṣeṣu pūrvedyurānvaṣṭakyaṃ tathā'ṣṭakāḥ ||” iti  
aṣṭakāśrāddhātpūrvedyurityarthaḥ | aṣṭakāstvaṣṭamīnirṇaye vakṣyante  
atrā'ṣṭamīśrāddhānurodhena pūrvedyuḥ śrāddhaṃ kāryaṃ nāparāhnādivyāptyā | tatra nirṇayaḥ | mārgaśīrṣādayaścāmāntā grāhyāḥ

### [2.p1.22](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.22)

mārgaśīrṣaśuklasaptamī mitrasaptamī | tatra mitrapūjādyuktaṃ nirṇayāmṛte brahmapurāṇe saptamīprakaraṇeatra pūrvadine kṛtavapanaḥ snātvā, raviṃ sampūjya, phalādibhakṣaṇenopavāsaṃ saṃpādya, tataḥ saptamyāṃ kusumairnānābhakṣyairmadhuplutapiṣṭayuktairārādhanaṃ kṛtvā, yathoktavidhinā yathāśakti sūryamantraṃ japet | japādividhistu matkṛtācārādarśe draṣṭavyaḥ | japaddaśāṃśena homaṃ kṛtvā,  
brāhmaṇādīn sambhojya, rātrau jāgaraṇaṃ kuryāt | tato'ṣṭamyāṃ  
śrīsūrya sampūjya, gāyakādīn sambhojya, svayaṃ dinadvaye'pi madhuplutaṃ piṣṭaṃ bhuñjīta | dinadvaye saptamyāmaṣṭamyāṃ ca | iti prayogaḥ  
māghaśuklasaptamī rathasaptamī | sā snānādāvaruṇodayavyāpinī  
grāhyā | taduktaṃ viṣṇunā—  
‘‘sūryagrahaṇatulyā tu śuklā māghasya saptamī  
aruṇodayavelāyāṃ tasyāṃ snānaṃ mahāphalam ||’’ iti  
ayañca snānakālo ye'ruṇodaye māghe snānti tānpratyeva, anyān  
prati tu śrīsūryodayaḥ;  
māghamāsasya saptamyāmurudyatyeva bhāskare  
vidhivattatra ca snānaṃ mahāpātakanāśanam  
ityaparārke viṣṇūkteḥ | vidhivad dīpadānādi kṛtvetyarthaḥ | dīpadānavidhirhemādrau bhaviṣye—  
‘‘sauvarṇe rājate tāmre bhaktyā'lābūmaye'thavā  
tailena varttirdātavyā mahārajanarañjitā  
samāhitamanā bhūtvā datvā śirasi dīpakam  
bhāskaraṃ hṛdaye dhyātvā imaṃ mantramudīrayet  
namaste rudrarūpāya rasānāṃ pataye namaḥ  
varuṇāya namaste'stu haraিবাস ! namo'stu te  
jale parihareddīpaṃ dhyātvā santarpya devatāḥ |’’ iti  
pariharet sthāpayet | mahārajanaṃ kusumbham, ‘‘mahārajanamuddiṣṭaṃ  
śātakumbhakusumbhayoḥ |’’ iti maheśvarakoṣāt  
snānamantraśca—

### [2.p1.23](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.23)

“pṛthagjanmakṛtaṃ pāpaṃ mayā saptasu janmasu  
tanme rogaṃ ca śokaṃ ca mākarī hantu saptamī ||” iti  
snānottaramarghyastūktaḥ saurāgame—  
“arkapatraiḥ sabadarairdurvākṣatasacandanaiḥ  
aṣṭāṅgavidhinā cārghyaṃ dadyādādityatuṣṭaye ||”  
arghyadānamantro madanaratne—  
“saptasapte ! bhava prītaḥ saptalokapradīpana !  
saptamīsahito deva ! gṛhāṇārghyaṃ divākara !||”  
asyāṃ rathadānamuktaṃ bhaviṣyottare—  
“evaṃvidhaṃ rathavaraṃ rathavājiyuktaṃ  
haimaṃ ca haimaśatadīdhitinā sametam  
dadyācca māghasitasaptamavāsare yaḥ  
so'saṅgacakragatireva mahīṃ bhunakti ||”  
nirṇayāmṛte saptamīprakaraṇe—  
“ravivāreṇa yuktāyāṃ saptamyāmuttarāyaṇe  
punnāmani ca nakṣatre pūjayecca divākaram ||”  
uttarāyaṇe māghe—iti tatraiva vyākhyātam | punnāmanakṣatrāṇi  
jyotiḥśāstre proktāni—  
“hasto maitrastathā puṣyo mṛgaśīrṣaṃ punarvasuḥ  
punnāmadheyanakṣatrāṇyetānyāhurmanīṣiṇaḥ ||” iti  
asyāmeva rolārkasnānātpāpamuktiruktā kāśīkhaṇḍe-“lolārke rathasaptamyāṃ snātvā gaṅgāsisaṅgame  
saptajanmakṛtaiḥ pāpairmukto bhavati tatkṣaṇāt ||”  
atha ravivārayuktā yā kācicchuklasaptamī sā vijayāsaptamītyuktaṃ madanaratne bhaviṣyapurāṇe-“śuklapakṣasya saptamyāṃ sūryavāro bhavedyadi  
saptamī vijayā nāma tatra dattaṃ mahāphalam  
snānaṃ dānaṃ japo homa upavāsastathaiva ca  
sarvaṃ vijayasaptamyāṃ mahāpātakanāśanam ||” iti  
tatraiva-“karavīrāṇi raktāni kuṅkumañca vilepanam  
vijayaṃ dhūpamasyāṃ tu bhānostuṣṭikarāṇi vai ||”  
eṣaiva bhānusaptamī kalyāṇasaptamī ca | asyāṃ yogaviśeṣamāha  
smṛticandrodaye gargaḥ-“ṣaṣṭhī ca saptamīyoge vāraścedaṃśumālinaḥ

### [2.p1.24](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.24)

yogo'yaṃ padmakau nāma sahasrārkagrahaiḥ samaḥ ||” iti  
saptamī budhavāreṇa siddhā | ravivāreṇa saṃvartayogākhyā viruddhā  
yoginyasyāṃ vāyavyām | iti saptamī nirṇītā  
athāṣṭamī nirṇayate | sā śuklā parā, itarā pūrvā | taduktaṃ  
nigame—  
“śuklapakṣe'ṣṭamī caiva kṛṣṇapakṣe caturdaśī  
pūrvaviddhaiva karttavyā paraviddhā na kutracit ||” iti  
upavāseṣvevāyaṃ niyamo na tu sarvatra,  
“upavāseṣu rājendra ! eṣa dharmaḥ sanātanaḥ |”  
iti tatraivoktatvāt | tatra sarvāṣṭamīṣu durgāpūjoktā kāśīkhaṇḍe—  
“aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ bhaumavāre viśeṣataḥ  
sampūjyā satataṃ kāśyāṃ durgā durgārttināśinī ||” iti  
tathā—  
“aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ ravibhūmijavāsare  
yātrāṃ ca bhairavīṃ kṛtvā naraḥ pāpaiḥ pramucyate ||” iti  
caitraśuklāṣṭamī bhavānyaṣṭamī | atra bhavānīyātroktā  
kāśīkhaṇḍe—  
“caitrāṣṭamyāṃ mahāyātrāṃ bhavānyāḥ kārayet sudhīḥ  
aṣṭādhikāḥ prakarttavyāḥ śatakṛtvaḥ pradakṣiṇāḥ  
bhavānīṃ yastu paśyeta śuklāṣṭamyāṃ madhau naraḥ  
na jātu śokaṃ labhate sadānandamayo bhavet ||” iti  
sā parayutā grāhyā | taduktaṃ nigame—  
“yugmāgniyugabhūtānāṃ ṣaṇmunyorvasurandhrayoḥ  
rudreṇa dvādaśīyuktā caturdaśyā ca pūrṇimā  
pratipadapyamāvāsyā tithyoryugmaṃ mahāphalam  
etad vyastaṃ mahādoṣaṃ hanti puṇyaṃ purākṛtam ||” iti  
“aśokakalikā aṣṭau ye pibanti punarvasau  
caitre māsi sitāṣṭamyāṃ na te śokamavāpnuyuḥ ||” iti  
“tvāmaśokaṃ śivābhīṣṭaṃ madhumāsasamudbhavam  
pibāmi śokasantapto māmaśokaṃ sadā kuru ||” iti  
aśokakalikāprāśane tviyaṃ nakṣatravaśātpūrvā parā vā grāhyā  
nakṣatrābhāve'pi kevalāṣṭamyāṃ kāryam,

### [2.p1.25](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.25)

“tithiḥ śarīraṃ tithiratha kāraṇaṃ  
tithiḥ pramāṇaṃ tithiratha sādhanam ||”  
iti vallokteḥ| etena nakṣatrābhāve karmalopa ityuktaṃ sindhukārajyeṣṭhaistadapāstam  
atra viśeṣastitthitattve kālikāpurāṇe“caitre māsi sitāṣṭamyāṃ yo naro niyatendriyaḥ  
snāyāllauhityatoyeṣu sa yāti brahmaṇaḥ padam ||” iti  
lauhityo brahmaṇaḥ putraḥ | snānamantrastatraiva“brahmaputra ! mahābhāga ! śantanoḥ kulasambhava !  
amoghagarbhasambhūta ! pāpaṃ lauhitya ! me hara ||” iti  
punarvasubudhavārābhyāṃ yukteyaṃ praśastetyuktaṃ pṛthvīcandrodaye  
viṣṇunā“punarvasubudhopetā caitre māsi sitāṣṭamī  
prātastu vidhivatsnātvā vājapeyaphalaṃ labhet ||” iti  
vaiśākhaśuklāṣṭamyāmrāmrarasena snānamuktaṃ nirṇayāmṛte devīpurāṇe“sahakāraphalaiḥ snānaṃ vaiśākhe hyaṣṭamīdine  
ātmano devatāṃ snāpya māṃsīvālakavāribhiḥ ||”  
māṃsī jaṭāmāṃsī | vālakamuśīram  
tatraiva saṃvatsarapradīpe—  
“devyāḥ pūjāṃ ca kurvīta ketakayā campakena ca  
śarkarākṣīranaivedyaṃ kanyāvipreṣu bhojanam  
ātmanaḥ pāraṇaṃ tadvad dakṣiṇāṃ śaktito dadet  
sarvatīrthābhiṣekantu anenāpnoti bhārgava ! ||” iti  
atha jyeṣṭhakṛṣṇāṣṭamyāṃ trilocanapūjanamīśalokapradamuktaṃ bhaviṣyottare—  
“jyeṣṭhe māsi dvijaśreṣṭha ! kṛṣṇāṣṭamyāṃ trilocanam  
yaḥ pūjayati deveśamīśalokaṃ vrajennaraḥ ||” iti  
jyeṣṭhaśuklāṣṭamyāṃ śuklāṃ devīṃ pūjayedityukataṃ nirṇayāmṛte brahmapurāṇe—  
“śuklāṣṭamyāṃ purā jātā śuklā devī mahāniśi  
vadhāya dānavendrāṇāṃ śuklapakṣe tato yajet ||” iti  
āṣāḍhaśuklāṣṭamyāṃ mahiṣaghnīṃ devīṃ pūjayedityukataṃ devīpurāṇe—  
“aṣṭamyāṃ ca tathā''ṣāḍhe niśātoyena snāpayet

### [2.p1.26](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.26)

svayaṃ snātvā ca karpūraiścandanaistāṃ vilepayet  
bhakṣyān śarkarayā pūrṇānpānakāni śubhāni ca  
śaktito dakṣiṇāṃ dadyānmahiṣaghnīṃ ca kīrttayet ||” iti  
niśā haridrā | atra sāmānyanirṇayo jñeyaḥ  
“aharniśaṃ yogigaṇaikavandyaṃ kṛṣṇāṅghriyugmaṃ vimalaṃ praṇamya  
vibhāvya mātāmahasampradāyaṃ kṛṣṇāṣṭamīnirṇayamātanomi ||”  
śrāvaṇakṛṣṇāṣṭamī kṛṣṇajanmāṣṭamītyucyate | taduktaṃ skānde—  
“aṣṭamī śrāvaṇe māsi kṛṣṇapakṣe yadā bhavet  
kṛṣṇajanmāṣṭamī jñeyā mahāpātakanāśinī ||” iti  
iyamarddharātravyāpinī grāhyā | taduktaṃ bhaviṣyottare—  
“māsi bhādrapade'ṣṭamyāṃ kṛṣṇapakṣe'rddharātrake  
śaśāṅke vṛṣarāśisthe ṛkṣe rohiṇisaṃjñite  
yoge'smin vasudevāddhi devakī māmajījanat  
tasmānmāṃ pūjayettatra śuciḥ samyagupoṣitaḥ ||” iti  
purāṇasamuccaye'pi—  
“śrāvaṇe bahule pakṣe kṛṣṇajanmāṣṭamīvratam  
rātriyuktāṃ prakurvīta viśeṣeṇendusaṃyutām ||” iti  
śrāvaṇapadamatrāmāntamāsaparam | atra dinadvayasattve'sattve vā  
“kiṃ punarnavamīyuktā kulakoṭyāstu muktidā” iti navamīyogaprāśastyāt ; “varjanīyā prayatnena saptamīsaṃyutāṣṭamī” iti saptamīyoganiṣedhācca parayutaiva grāhyā | iyameva rohiṇīyuktā jayantītyucyate | taduktaṃ vahnipurāṇe—  
“kṛṣṇāṣṭamyāṃ bhavedyatra kalaikā rohiṇī yadi  
jayantī nāma sā proktā upoṣyā sā prayatnataḥ ||” iti  
skānde'pi—  
"prājāpatyena saṃyuktā aṣṭamī tu yadā bhavet  
śrāvaṇe bahule sā tu sarvapāpapraṇāśinī  
jayaṃ puṇyaṃ ca kurute jayantīṃ tāṃ vidurbudhāḥ ||" iti  
ayaṃ ca rohiṇīyogo arddharātra eva mukhyaḥ | taduktaṃ  
vasiṣṭhena—  
"aṣṭamī rohiṇīyuktā niśyarddhe dṛśyate yadi

### [2.p1.27](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.27)

mukhyakālaḥ sa vijñeyastatra jātaḥ svayaṃ hariḥ ||" iti  
bhaviṣye'pi—  
"rohiṇyāmarddharātre ca yadā kṛṣṇāṣṭamī bhavet  
tasyāmabhyarcanaṃ śaurerhanti pāpaṃ trijanmajam ||”  
viṣṇudharmottare ca—  
"prājāpatyarkṣasaṃyuktā kṛṣṇā nabhasi cāṣṭamī  
sopavāso hareḥ pūjāṃ kṛtvā tatra na sīdati  
arddharātre tu yogo'yaṃ tārāpatyudaye sati |” iti  
tathā tatraiva—  
“samaṃ yoge tu rohiṇyā niśīthe rājasattama !  
samajāyata govindo bālarūpī caturbhujaḥ  
tasmāttaṃ pūjayettatra niśīthe rājasattama ! |” iti  
yadā kadācidīpadyogastvanukalpaḥ | sa ca vasiṣṭhasaṃhitāyāṃ  
pradarśitaḥ—  
“ahorātraṃ tayoryogo hyasampūrṇo bhavedyadi  
muhūrttamapyahorātre yogaścet tāmupoṣayet ||” iti  
purāṇāntare'pi—  
“rohiṇī ca yadā kṛṣṇapakṣe'ṣṭamyāṃ dvijottama !  
jayantī nāma sā proktā sarvapāpaharā tithiḥ  
vāsare vā niśāyāṃ vā yatra svalpāpi rohiṇī  
viśeṣeṇa nabhomāse saivopoṣyā manīṣibhiḥ ||” iti  
iyamapi caturddhā bhidyate | pūrvedyureva niśīthayogavatī  
paredyureva tādṛśī | ubhayatrāpi tādṛśī | ubhayaniśīthāyogavatī  
ceti | tatra yā pūrvedyureva niśīthayogavatī saivopoṣyā  
taduktaṃ vahnipurāṇe—  
“saptamīsaṃyutāṣṭamyāṃ niśīthe rohiṇī yadi  
bhavitā sā'ṣṭamī puṇyā yāvaccandradivākarau ||” iti  
gāruḍe'pi—  
“jayantyāṃ pūrvaviddhāyāmupavāsaṃ samācaret |” iti  
avaśiṣṭeṣu triṣvapi pakṣeṣu paradina evopavāsaḥ | dinadvaye  
niśīthayogamupalakṣya uktaṃ brahmavaivartte—  
“varjanīyā prayatnena saptamīsahitā'ṣṭamī  
saṛkṣāpi na karttavyā saptamīsaṃyutā'ṣṭamī ||” iti  
“aviddhāyāṃ tu sarkṣāyāṃ jāto devakinandanaḥ |” iti

### [2.p1.28](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.28)

aparedyu rohiṇīyuktāpyaṣṭamī nārddharātragā tadā pūrvedyu rohiṇīrahitāpi niśīthagaiva grāhyā janmāṣṭamī vrate  
“samaṃ yoge tu rohiṇyā niśīthe rājasattama !  
samajāyata govindo bālarūpī caturbhujaḥ  
tasmāttaṃ pūjayettatra yathāvittānurūpataḥ |”  
iti vahnipurāṇe niśīthasyaiva viśeṣyatvena karmakālatvāvagamāt  
“karmaṇo yasya yaḥ kālastatkālavyāpinī tithiḥ  
tayā karmāṇi kurvīta hrāsavṛddhī na kāraṇam ||”  
iti vacanāt karmakālagāyā eva tithergrāhyatvābhidhānāt  
jayantīvrate tu parā | paradine jayantīyogasya sattvāt  
yasmin vatsare jayantīyogo nāsti, tasminvatsare janmāṣṭamīvratamekameva pravarttate | yadā pūrvadine janmāṣṭamīvrate paradine jayantī  
yogājjayantīvrataṃ prāpnoti tadopavāsadvayasamarthena vratadvayaṃ  
kāryam | pāraṇā ca dvādaśyupavāsapāraṇāvat | asamarthena janmāṣṭamīvratameva kāryam | jayantīvrataṃ tu pratinidhinā bhakṣyādinā  
vā sampādanīyam | atra mādhavastvetādṛśaviṣaye pare'hni jayantīyogasya sattvājjanmāṣṭamīvrataṃ na pṛthak kāryamityāha—  
“yasminvarṣe jayantyākhyayogo janmāṣṭamī tadā  
antarbhūtā jayantyāṃ syādṛkṣayogapraśastitaḥ ||” iti  
hemādrinirṇayāmṛtādayaḥ sarvanibandhakārā api—  
"divā vā yadi vā rātrau nāsti cedrohiṇīkalā  
rātriyuktāṃ prakurvīta viśeṣeṇendusaṃyutām  
udaye cāṣṭamīkiñcinnavamī sakalā yadi  
bhavettu budhasaṃyuktā prājāpatyarkṣasaṃyutā  
api varṣaśatenāpi labhyate yadi vā na vā ||”  
ityādivacanaiḥ pare'hni rohiṇīsahitā niśīthāspṛgapi janmāṣṭamī  
vrate'pi paraiva kāryetyāhuḥ | vistarastu pratijñābhaṅgabhītyā na pradrśitaḥ | idaṃ vrataṃ nityam

### [2.p1.29](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.29)

"ye na kurvanti jānantaḥ kṛṣṇajanmāṣṭamīvratam  
te bhavanti narāḥ prājña ! vyālā vyāghrāśca kānane ||”  
iti skānde'niṣṭaśruteḥ  
jayantīvrataṃ nityaṃ kāmyañca, pratyavāyaphalaviśeṣayoḥ śravaṇāt  
akaraṇe pratyavāyaḥ skānde smaryate—  
"kriyāhīnasya mūrkhasya parānnaṃ bhuñjato'pi vā  
na kṛtaghnasya loko'sti jayantīvimukhasya ca ||” iti  
phalabodhakaṃ vākyaṃ tu viṣṇudharmottare jayantīṃ prakṛtya śrūyate—  
"yadbālye yacca kaumāre yauvane vārdhake tathā  
bahujanmakṛtaṃ pāpaṃ hanti sopoṣitā tithiḥ ||” iti dik  
atha vratagrahaṇaprakāro viṣṇudharmottare—  
"vāsudevaṃ samuddiśya sarvapāpapraśāntaye  
upavāsaṃ kariṣyāmi kṛṣṇāṣṭamyāṃ nabhasyaham  
adya kṛṣṇāṣṭamīṃ devīṃ nabhaścandrasarohiṇīm  
arcayitvopavāsena bhokṣye'hamapare'hani  
enaso mokṣakāmo'smi yad govinda ! triyonijam  
tanme muñcati pāśaṃ hipatitaṃ śokasāgare ( ? )  
ājanma maraṇaṃ yāvad yanmayā duṣkṛtaṃ kṛtam  
tatpraṇāśaya govinda ! prasīda puruṣottama ! ||”  
iti prātaḥ ślokān paṭhitvā saṅkalpaṃ kuryāt | tato'rddharātre  
śrīkṛṣṇaṃ vratavidhinā sampūjya, jāgaraṇaṃ kṛtvā, aparadine punaḥ  
sampūjya, brāhmaṇān saṃbhojya, pāraṇaṃ kuryāt | tatkālastu  
brahmavaivartte—  
“aṣṭamyāmatha rohiṇyāṃ na kuryātpāraṇaṃ kvacit  
hanyāt purākṛtaṃ karma upavāsārjitaṃ phalam  
tithirāṣṭaguṇaṃ hanti nakṣatrañca caturguṇam  
tasmātprayatnataḥ kuryāt tithibhānte ca pāraṇam ||” iti  
anyatarānte kāryamityapi nāradīye—  
“tithinakṣatrasaṃyoge upavāso yadā bhavet  
pāraṇaṃ tu na karttavyaṃ yāvannaikasya saṃkṣayaḥ  
sāṃyogike vrate prāpte yatraiko'pi viyujyate

### [2.p1.30](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.30)

tatraiva pāraṇaṃ kuryādevaṃ vedavido viduḥ ||” iti  
yadā tithernakṣatrasyaṃ vā rātrāvanto bhavati, tadā rātrau pāraṇaniṣedhād divaivoktaṃ brahmavaivartte—  
“sarveṣvevopavāseṣu divā pāraṇamiṣyate |” iti  
nārāyaṇīyadharmapravṛttau—  
“tithyarkṣe rātriparyantaṃ syātāṃ cetpāraṇāṃ divā  
yāmatrayordhvagāminyāṃ prātareva hi pāraṇā  
tithiyāmatrayādarvāk tithibhānte ca pāraṇam |” iti  
idaṃ mahānibandheṣmasattvānnirmūlamiti kecit  
kālādarśa utsavānto'pyuktaḥ kālaḥ—  
“tithyante cotsavānte vā vratī kuryāttu pāraṇam |” iti  
utsavānte brāhmaṇabhojanādyutsavānte | ayaṃ cotsavāntaḥ pāraṇakālastvaśaktān prati jñeyaḥ | prācāṃ mādhavādīnāṃ mate tu—  
“tithyarkṣayoryadā chedo nakṣatrāntamavāpya vā  
arddharātre'thavā kuryāt pāraṇaṃ tvapare'hani  
na rātrau pāraṇaṃ kuryādṛte vai rohiṇīvratāt  
tatra niśyapi kurvīta varjayitvā mahāniśām ||”  
iti vacanābhyāṃ pāraṇaṃ rātrāveva kuryāditi | mahāniśāsvarūpamāha  
vṛddhaśātātapaḥ—  
“mahāniśā dve ghaṭike rātrermadhyamayāmayoḥ |” iti  
idaṃ ca jayantīvrataṃ kāmanāyāṃ pratimāsaṃ kāryamityuktaṃ madanaratne'gnipurāṇe—  
“pratimāsaṃ ca te pūjāmaṣṭamyāṃ yaḥ kariṣyati  
mama caivākhilān kāmān sa saṃprāpnotyasaṃśayam ||” iti  
tathā—  
“anena vidhinā yastu pratimāsaṃ nareśvara !  
karoti vatsaraṃ pūrṇaṃ yāvadāgamanaṃ hareḥ  
dadyācchayyāṃ sa sampūrṇāṃ gobhiratnairatnairalaṅkṛtām |” iti  
atra viśeṣaṃ jñātumicchatā samayamayūkhādayo draṣṭavyāḥ  
bhādraśuklāṣṭamī dūrvāṣṭamī | tatra maheśadūrvāpūjā kāryā | taduktaṃ  
bhaviṣye—  
“brahman ! bhādrapade māsi śuklāṣṭamyāmapoṣitaḥ

### [2.p1.31](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.31)

maheśaṃ pūjayedyastu dūrvayā sahitaṃ mune ! ||” iti  
iyaṃ pūrvā,  
“śrāvaṇī durganavamī dūrvā caiva hutāśanī  
pūrvaviddhā prakarttavyā śivarātrirbalerdinam ||”  
iti bṛhadyamenoktatvāt  
“śuklāṣṭamī tithiryā tu māsi bhādrapade bhavet  
dūrvāṣṭamī tu sā jñeyā nottarā sā vidhīyate ||” iti  
bhaviṣyaniṣedhācca | yadā tu jyeṣṭhābhūlayuktā, tadā parā;  
“muhūrttaṃ rauhiṇe'ṣṭamyāṃ pūrvā vā yadi vā parā  
dūrvāṣṭamī sadā tyājyā jyeṣṭhāmūlarkṣasaṃyutā  
aindrarkṣe pūjitā dūrvā hantyapatyāni nānyathā  
bharturāyurrharā mūle tasmāttāṃ parivarjayet ||”  
iti purāṇasamuccayāt | ‘yadi vā parā’ ityuktaṃ tatpūrvasyāṃ jyeṣṭhādiyogaviṣayam | rauhiṇo navamo muhūrttaḥ | dinadvaye jyeṣṭhāmūlayoge  
pūrvaiva—  
“karttavyā caikabhaktena jyeṣṭhāmūlaṃ yadā bhavet  
dūrvāmabhyarcayedbhaktyā na bandhyaṃ divasaṃ nayet ||”  
iti vacanāt | tadā bhakṣyaniyamo'pyukto bhaviṣye—  
“anagnipakvamaśnīyādannaṃ dadhiphalaṃ tathā  
akṣāralavaṇaṃ brahmannaśnīyānmadhunānvitam ||” iti  
atra vidhiḥ madanaratne—  
“śucau deśe prajātāyāṃ dūrvāyāṃ brāhmaṇottamaḥ  
sthāpya liṅgaṃ tato gandhaiḥ puṣpairdhūpaiḥ samarcayet  
dadhyakṣatairdvijaśreṣṭha ! arghyaṃ dadyāt trilocane  
dūrvāśamībhyāṃ vidhivatpūjayecchraddhayānvitaḥ ||”  
tatra dūrvāprārthanā—  
“tvaṃ dūrve'mṛtajanmāsi vanditāsi surāsuraiḥ  
saubhāgyaṃ santatiṃ dehi sarvakāryakarī bhava  
yathā śākhāpraśākhābhirvistṛtāsi mahītale  
tathā mamāpi santānaṃ dehi tvamajarāmaram ||” iti  
idamagastyodayakanyārke ca sati bhādrakṛṣṇāṣṭamyāṃ kāryaṃ tatra tanniṣedhāt | taduktaṃ samayamayūkhe skandapurāṇe—

### [2.p1.32](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.32)

“śukle bhādrapade māsi dūrvāsaṃjñā tathā'ṣṭamī  
siṃhārka eva kartavyā na kanyārke kadācana  
siṃhasthe cottamā sūrye'nudite munisattame |” iti  
pratāpamārtaṇḍe'pi—  
“agastyasyodaye yā tu pūjayedamṛtodbhavām  
vaidhavyaṃ putraśokaṃ ca daśa janmāni pañca ca ||” iti  
agastyudayakālaśca divodāsīye uktaḥ —  
“udeti yāmyāṃ harisaṃkramādvarerekādhike viṃśatime hyagastyaḥ  
sa saptame'staṃ vṛṣasaṅkramācca prayāti gargādibhirabhyabhāṇi ||”  
asyārthaḥ—siṃhasaṅkrānterviṃśatitame'śe'tīte munirudeti, vṛṣasaṅkrānte ṣaṣṭhe'śe'tīte'staṃ prayātīti | yadā bhādrapado'dhikastadā  
tatraiva kāryaṃ notkarṣaḥ | taduktaṃ nirṇayadīpe skānde—  
“adhimāse tu samprāpte nabhasya udaye muneḥ  
arvāg dūrvāvrataṃ kāryaṃ parato naiva kutracit ||” iti  
idaṃ vrataṃ strīṇāṃ nityam  
“yā na pūjayate dūrvā mohādiha yathāvidhi  
janmāni trīṇi vaidhavyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ  
tasmātsampūjanīyā sā prativarṣaṃ vadhūjanaiḥ |”  
iti candraprakāśe purāṇasamuccaye'niṣṭhaśruteḥ | asyāmeva jyeṣṭhāpūjanamuktaṃ kālādarśai"bhādre śuklāṣṭamī jyeṣṭhānakṣatreṇa samanvitā  
mahatī kīrttitā tasyāṃ jyeṣṭhāṃ devīṃ prapūjayet !!" iti  
iyaṃ nakṣatravaśena pūrvā parā vā grāhyā,  
"aṣṭamyāṃ vā navamyāṃ vā jyeṣṭhā ṛkṣaṃ yadā bhavet  
madhyāhnādadhikaṃ yatra tatra jyeṣṭhāṃ prapūjayet  
māsi bhādrapade śukle pakṣe jyeṣṭharkṣasaṃyute  
yasminkasmin dine kuryājjyeṣṭhāyāḥ paripūjanam ||”  
iti skāndāt | tatrāpi madhyāhnodūrdhvaṃ jyeṣṭhāyāmeva pūjanam,  
madhyāhnādadhikamityuktatvāt;  
"yasmin dine bhavejjyeṣṭhā madhyāhnādūrdhvamaṇvapi  
tasmin haviṣyaṃ pūjā ca nyūnā cetpūrvavāsare ||”

### [2.p1.33](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.33)

iti vacanācca | dinadvaye madhyāhnodūrdhvaṃ jyeṣṭhāyoge'yoge vā pūrvā,  
“maitreṇa saṃyutāṃ jyeṣṭhāṃ yaḥ karoti sadā gṛhī  
dhanadhānyasamṛddhiḥ syāt putrastrīsaukhyameva ca  
mūlena saṃyutāṃ jyeṣṭhāṃ ye kurvanti narādhipa !  
prāptaśokā bhaveyuste strīṇāṃ vaidhavyameva ca ||”  
iti skāndāt  
"māsi bhādrapade śuklapakṣe jyeṣṭharkṣasaṃyutā  
rātriryasmin dine kuryājjyeṣṭhāyāḥ paripūjanam ||”  
iti vacanācca | pūjāmantro bhaviṣyottare—  
“putradārasamṛddhyarthaṃ lakṣmyāścaiva vivṛddhaye  
alakṣmyāśca vināśāya jyeṣṭhe ! tvāmarcayāmyaham ||”  
iti ṣoḍaśopacāraiḥ sampūjya, prārthanāṃ kṛtvā namaskāraṃ kuryāt  
tatra mantraḥ—  
“jyeṣṭhāyai te namastubhyaṃ śreṣṭhāyai te namo namaḥ  
śarvāyai te namastubhyaṃ śāṅkaryai te namo namaḥ ||”  
tridinasādhyamidaṃ vratamityuktaṃ pṛthvīcandrodaye smṛtisaṃgrahe—  
“maitreṇāvāhayeddevīṃ jyeṣṭhāyāṃ tu prapūjayet  
mūle visarjayed devīṃ tridinaṃ vratamuttamam ||” iti  
atra yogaviśeṣeṇābhidhā skānde—  
“tatrāṣṭamyāṃ yadā vāro bhānojyeṣṭharkṣameva ca  
nīlajyeṣṭheti sā proktā durlabhā bahukālikī ||” iti  
asyāmeva mahālakṣmīvratārambhaḥ kāryaḥ | taduktaṃ madanaratne  
skānde—  
“māsi bhādrapade śukle pakṣe jyeṣṭhāyutā'ṣṭamī  
prārabdhavyaṃ vrataṃ tatra mahālakṣmyā yatātmabhiḥ ||” iti  
purāṇasamuccaye'pi—  
“śriyo'rcanaṃ bhādrapade sitāṣṭamīmārabhya kanyāmagate ca sūrye  
samāpayettatra tithau ca yāvat sūryastu pūrvārddhagato'yuvatyāḥ ||” iti

### [2.p1.34](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.34)

siṃhasaṃkrāntau bhādrapadasitāṣṭamīmārabhya lakṣyarcanamārambhaṇīyaṃ tatkanyāsaṃkrāntipūrvvārddhe samāpanīyamityarthaḥ | prathamārambhodyāpanayorevāyaṃ niyamaḥ | iyaṃ cāṣṭamī niśīthottaravartinī  
grāhyā | taduktaṃ candraprakāśe smṛtyantare—  
“arddharātramatikramya vartate yottarā tithiḥ  
tadā tasyāṃ tithau kāryyaṃ mahālakṣmīvrataṃ sadā ||” iti  
atra mahālakṣmīyātroktā kāśīkhaṇḍe—  
“mahālakṣmyaṣṭamīṃ prāpya tatra yātrākṛtāṃ nṛṇām  
sampūjiteha vidhivat padmā sadma na muñcati ||” iti  
āśvinakṛṣṇāṣṭamyāṃ mahālakṣmīvratasamāptistu candrodayavyāpinyāṃ  
kāryā,  
“tato niśīthe samprāpte'bhyudite'mṛtadīdhitau  
kṛtvā tu sthaṇḍile padmaṃ saṣaḍaṅgaṃ prapūjayet ||”  
iti skāndokteḥ  
divasadvaye candrodayakālasattve'sattve vā saptamīyogapraśastyāt  
pūrvaiva,  
“pūrvā vā paraviddhā vā grāhyā candrodaye sadā  
trimuhūrttāpi sā pūjyā parataścordhvagāminī ||”  
iti madanaratne purāṇasamuccayavacanāt | aparadine candrodayottaraṃ trimuhūrttā cet paraiva | iyamaṣṭakāpi | taduktaṃ  
pādme—  
“vasunāmā pitā kanyāṃ śaśāpānugrahāya ca  
prauṣṭapadyaṣṭakābhūyaḥ pitṛloke bhaviṣyasi  
āyurārogyamaiśvaryaṃ sarvakāmaphalapradā |” iti  
etasyāḥ padmasaṃjñoktā jātūkarṇyena—  
“śaṅkhaṃ prāhuramāvāsyāṃ kṣīṇasomāṃ dvijottamāḥ  
aṣṭakā ca bhavetpadmaṃ tatra dattaṃ tathākṣayam ||” iti  
āśvinaśuklāṣṭamī mahāṣṭamī | tatra bhadrakālīpūjā kāryā  
taduktaṃ brahmapurāṇe—  
“tatrā'ṣṭamyāṃ bhadrakālī dakṣayajñavināśinī  
prādurbhūtā mahāghorā yoginīkoṭibhirvṛtā ||”  
tatra—āśvinaśukle  
“ato'tra pūjanīyā sā tasminnahani mānavaiḥ ||” iti

### [2.p1.35](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1.35)

iyaṃ durgopavāsapūjādau navamīyuktā grāhyā,  
“śaranmahāṣṭamī pūjyā navamīsaṃyutā sadā  
saptamīsaṃyutā nityaṃ śokasaṃtāpakāriṇī ||”  
iti madanaratne smṛtisaṃgrahe uktatvāt | atra trimuhūrttanyūnāpi  
saptamīvedhahetuḥ,  
“saptamīśalyasaṃyuktā varjanīyā sadā'ṣṭamī  
stokāpi sā mahāpuṇyā yasyāṃ sūryodayo bhavet ||”  
iti madanaratnoddhṛtapurāṇāt | stokā svalpā | sā'ṣṭamī  
“mūlenāpi hi saṃyuktā sadā tyājyā'ṣṭamī budhaiḥ  
leśamātreṇa saptamyā api syādyadi dūṣitā ||”  
iti nirṇayāmṛtācca  
yāni ca—  
“mahāṣṭamyāśvine māsi śuklā kalyāṇakāriṇī  
saptamyā tu yutā kāryā mūlena tu viśeṣataḥ ||”  
evamādīni saptamīviddhāvidhāyakāni tāni vacanāni paradine'ṣṭamyabhāvaviṣayāṇi | yāni ca—  
“saptamyāmudite sūrye parataścāṣṭamī bhavet  
tatra durgotsavaṃ kuryāt na kuryādapare'hani  
durbhikṣaṃ tatra jānīyānnavamyāṃ yatra pūjyate |”  
ityādīni paradine'ṣṭamīlābhe'pi saptamīviddhāvidhāyakāni tāni  
sūryodayakāle navamyabhāvaviṣayāṇi,  
“yadā sūryodaye na syānnavamī cāpare'hani  
tadā'ṣṭamīṃ prakurvīta saptamyā sahitāṃ nṛpa ||”  
iti smṛtisaṃgrahāditi madanaratnaḥ | iyaṃ bhaumayuktā praśastetyuktaṃ  
madanaratne smṛtyantare—  
“aṣṭamyāmurite sūrye dinānte navamī bhavet  
kujavāro bhavettatra pūjanīyā prayatnataḥ ||” iti  
atha kārtikaśuklāṣṭamī goṣṭhāṣṭamī | tasyāṃ gopūjanādyuktaṃ nirṇayāmṛte kūrmapurāṇe—  
"śuklāṣṭamī kārttike tu smṛtā goṣṭhāṣṭamī budhaiḥ  
tatra kuryād gavāṃ pūjāṃ gogrāsaṃ gopradakṣiṇām  
gavānugamanaṃ kāryyaṃ sarvān kāmānabhīpsatā |" iti

_First 35 of 44 passages. [Read on](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1)_

## Linked texts (21)

- [Puraścaryārṇava](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.prayoga.purascarana.purascaryarnava.3.18.77) — Sanskrit
- [Nāradapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.116.11) — Vyāsa, Sanskrit
- [Saubhāgyataraṅgiṇī](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.srividya.saubhagyatarangini.3.314) — Sanskrit
- [Jātūkarṇyasmṛti (fragments)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.uddhrta.jatukarnya*fragments.1.16) — Sanskrit
- [Pratāpārka](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.prataparka.4.p50) — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- [Jayasīṃhakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.jayasimhakalpadruma.4.p16) — Ratnākara 1688, Sanskrit
- [Bhagavantabhāskara](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.bhagavantabhaskara.22.p3) — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- [Kālamayūkha](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.bhatta.kalamayukha.5.p3) — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- [Kālatattvavivecana](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.kalatattvavivecana.3.p6) — Raghunātha Vājapeyin 1595, Sanskrit
- [Jyotirnibandha (ed. Raṅganātha Śāstrī Vaidya)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.jyotisa.jyotirnibandha*vaidya1919.391.4) — Sanskrit
- [Gadādharapaddhati](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.gadadharapaddhati.4.p120) — Gadādhara Rājaguru 1725, Sanskrit
- [Nirṇayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.6.9) — Kamalākarabhaṭṭa 1612, Sanskrit
- [Kṛtyaratnākara (Caṇḍeśvara)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.krtya.krtyaratnakara.1.p66) — Caṇḍeśvara, Sanskrit
- [Kṛtyatattvārṇava](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.mithila_bengal.krtyatattvarnava.2.p33) — Śrīnātha, Sanskrit
- [Abdadīdhiti](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.krtya.abdadidhiti.1.p17) — Anantadeva 1645, Sanskrit
- [Smṛtisāroddhāra](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.smrtisamgraha.smrtisaroddhara.1.p59) — Nārāyaṇa, Sanskrit
- [Cakranārāyaṇīyanibandha](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.cakranarayaniyanibandha.1.p59) — Viśvambharatrivedin 1600, Sanskrit
- [Vidhānamālā (Nṛsiṃha)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.prayoga.sarvaprayoga.vidhanamala.41.70) — Nṛsiṃha, Sanskrit
- [Varṣakriyākaumudī](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.varsakrtya.varsakriyakaumudi.5.p410) — Govindānanda Kavikaṅkaṇa 1510, Sanskrit
- [Kālanirṇaya (Kālamādhavīya)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.kalamadhaviya.10.p33) — Mādhava, Sanskrit
- [Tīrthaprakāśa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.tirtha.tirthaprakasa.4.p169) — Mitramiśra, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.2.p1) · Pramāṇa
