<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Times of rites](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala) › [Determination of lunar days](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi) › [Tithyarka](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka) › 5.p1

# Tithyarka 5.p1

Tithyarka 5.p1

- **Language:** Sanskrit

### [5.p1.1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.1)

ihaiva prasaṅgāditaramahādvādaśīnāmāni brahmavaivartte—  
“unmīlanī vañjulā ca trispṛśā pakṣavarddhinī  
jayā ca vijayā caiva jayantī pāpanāśinī  
dvādaśyo'ṣṭau mahāpuṇyāḥ sarvapāpaharā dvijāḥ ! ||” iti  
etāsāṃ lakṣaṇādikaṃ pracurapracārābhāvānnoktamiti saṃkṣepaḥ  
āśvinakṛṣṇadvādaśyāṃ saṃnyāsināṃ mahālayaśrāddhamuktaṃ vāyupurāṇe—  
“saṃnyāsino'pyābdikādi putraḥ kuryād yathāvidhi  
mahālaye tu yacchrāddhaṃ dvādaśyāṃ pārvaṇena tu ||” iti  
āśvinaśukladvādaśyāṃ padmanābhapūjoktā nirṇayāmṛte vārāhapurāṇe—  
"samyagāśvayuje māsi dvādaśyāṃ śuklapakṣake  
saṅkalpyābhyarcayeddevaṃ padmanābhaṃ sanātanam ||” iti  
kārttikakṛṣṇadvādaśyāṃ govatsadvādaśīvratam | taduktaṃ madanaratne  
bhaviṣye"samprāpte kārttike māsi kṛṣṇapakṣe kuruttama !  
mahāpuṇyavrataṃ strīṇāṃ govatsadvādaśīvratam ||”  
vratavidhistatraiva"dvādaśyāṃ kṛtasaṅkalpaḥ snātvā puṇye jalāśaye  
naro vā yadi vā nārī naktaṃ saṅkalpya cetasi  
tato madhyāhnasamaye kṛtvā devārcanādikam  
pratīkṣetāgamaṃ bhaktyā gavāṃ godhyānatatparaḥ  
savatsāṃ tulyavarṇāṃ ca śīlinīṃ gāṃ payasvinīm  
candanādibhirālipya puṣpamālābhirarcayet  
arghyaṃ tāmramaye pātre kṛtvā puṣpākṣataistilaiḥ  
pādamūle tu dadyādvai mantreṇānena pāṇḍava !  
kṣīrodārṇavasambhṛte ! surāsuranamaskṛte !  
sarvadevamaye ! mātargṛhāṇārghyaṃ namo namaḥ  
datvārghyaṃ sākṣataṃ puṇyaṃ tajjalaṃ mūrdhni nikṣipet  
tato māṣādisaṃsiddhān vaṭakān vinivedayet  
pañca sapta daśaikaṃ vā yathāvibhavamātmanaḥ |” iti  
gogrāse mantrau—  
“saurabheyyaḥ sarvahitāḥ pavitrāḥ puṇyarāśayaḥ  
pratigṛhṇantu me grāsaṃ gāvastrailokyamātaraḥ

### [5.p1.2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.2)

surabhi ! tvaṃ jaganmātardevi ! viṣṇupade sthitā  
sarvadevamaye ! grāsaṃ mayā dattamamaṃ grasa ||” iti  
prārthanā—  
“prārthayeccāśiṣaḥ samyak baddhvāgre karasampuṭam  
sarvavedamaye ! devi ! sarvadevairalaṃkṛte !  
mātarmamābhilaṣitaṃ saphalaṃ kuru nandini ! |” iti  
atra varjyaṃ tatraiva—  
“taddine tāpikāpakkaṃ sthālīpakaṃ yudhiṣṭhira !  
gokṣīraṃ goghṛtaṃ caiva dadhi takraṃ ca varjayet ||” iti  
‘tāpikā’ roṭikābharjanapātram  
bhakṣyaṃ tatraiva—  
“māṣānnaṃ kāmato'śnīyādrātrau vigatamatsaraḥ |” iti  
iyaṃ sāyāhnavyāpinī grāhyā, gavāgamanapratīkṣokteḥ | dinadvaye  
cetpūrvā,  
“vatsapūjā vaṭaścaiva kartavyā prathame'hani |”  
iti smṛtyantarāt | atra kārtikaḥ kṛṣṇapratipadādirgṛhyate,  
śiṣṭācārāt  
atha dvādaśīmārabhya pañcasu dineṣu nīrājanavidhirukto  
nāradīye—  
“āśvine kṛṣṇapakṣe tu dvādaśyādiṣu pañcasu  
tithiṣūktaḥ pūrvarātrau nṛṇāṃ nīrājanavidhiḥ  
nīrājayeyurdevāṃstu viprān gāśca turaṅgamān  
jyeṣṭhān śreṣṭhān jaghanyāṃśca mātṛmukhyāṃśca yoṣitaḥ ||” iti  
atrāśvino'māntaḥ | yamoddeśena sandhyākāle bahirdīpadānamuktaṃ  
skānde | tatra mantraḥ—  
“mṛtyunā pāśadaṇḍābhyāṃ kālenāmalayā saha  
trayodaśyāṃ dīpadānātsūryajaḥ prīyatāṃ namaḥ ||” iti  
kārttikaśukladvādaśyāṃ devotthāpanamuktaṃ rāmārcanacandrikāyām—  
“pāraṇāhe pūrvarātrau ghaṇṭādīnvādayenmuhuḥ  
vidhāya mahatīṃ pūjāṃ viṣṇumabhyarcya vaiṣṇavān ||” iti  
utthāpanavidhistatraiva—  
“idaṃ viṣṇuranenāśu talpādutthāpayetprabhum |”  
paurāṇamantraḥ—  
“brahmendrarudrāgnikuberasūryasomādibhirvandita ! vandanīya !  
budhyasva deveśa ! jagannivāsa ! samaṃ prabhāveṇa sukhena deva

### [5.p1.3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.3)

iyaṃ tu dvādaśī devaprabodhārthaṃ vinirmitā  
tvayaiva sarvalokānāṃ hitārthaṃ śeṣaśāyinā  
uttiṣṭhottiṣṭha govinda ! tyaja nidrāṃ jagatpate !  
tvayi supte jagannātha ! jagat suptaṃ bhavedidam  
vibuddhe ca vibuddhyeta prasanno me bhavā'cyuta !  
utthite ceṣṭate sarvamuttiṣṭhottiṣṭha mādhava !  
gatā meghā viyaccaiva nirmalaṃ nirmalā diśaḥ  
śāradāni ca puṣpāṇi gṛhāṇa mama keśava ! ||”  
idaṃ devotthāpanamidānīntanā rāmārcanacandrikāta eva dvādaśyāṃ  
kurvanti | vastutastu tatra śrīrāmotthāpanameva yuktam, rāghavādiśabdagrahaṇāt | itareṣāṃ kratubhujāmekādaśyāmeva pūrvoktavacanāditi | tacca prabhāte kāryam,  
“rātrau jāgaraṇaṃ kuryādekādaśyāṃ surālaye  
prabhāte vimale snātvā devamutthāpayetsudhīḥ ||”  
iti bhaviṣyatpurāṇāt | tato devāgre cāturmāsyavratasamāptiḥ kāryā,  
“caturddhā gṛhya vai cīrṇaṃ cāturmāsyaṃ vrataṃ naraiḥ  
kārtike śuklapakṣe tu dvādaśyāṃ tatsamāpayet ||”  
iti bhārate uktatvāt  
tatra mantraḥ—  
“idaṃ vrataṃ mayā deva ! kṛtaṃ prītyai tava prabho !  
nyūnaṃ sampūrṇatāṃ yātu tvatprasādājjanārdana ! ||” iti  
tato brāhmaṇebhyo niyamaṃ kathayitvā sadakṣiṇaṃ tad dravyaṃ datvā  
pāraṇāṃ kuryāt | taduktaṃ brāhme—  
“caturo vārṣikān māsān niyamaṃ yasya yatkṛtam  
kathayitvā dvijebhyastaddadyādbhaktyā sadakṣiṇam  
evaṃ visarjayed vipraṃ tato bhuñjīta tatsvayam|” iti  
“māghe tu śukladvādaśyāṃ yamo hi bhagavān purā  
tilānutpādayāmāsa tapaḥ kṛtvā sudāruṇam  
rājā daśaratho bhūtastasyāṃ tānavatārayat  
tilānāmādhipatye tu viṣṇustatra suraiḥ kṛtaḥ  
tasyāmupoṣitaḥ snātvā tilaiḥ samyag yajeddharim

### [5.p1.4](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.4)

tilatailena dīpāśca deyā devagṛheṣu ca  
nivedayet tilāneva hotavyāśca tathā tilāḥ  
tilān datvā tu viprebhyo bhakṣayecca tathā tilān||” iti  
“prātaḥ snātvā hariṃ pūjya upavāsaṃ samarpayet  
pāraṇāṃ tu tataḥ kuryād yathāsambhavamārgataḥ||” iti  
“ajñānatimirāndhasya vratenānena keśava!  
prasīda sumukho nātha! jñānadṛṣṭiprado bhava||” iti  
“ajñānāndhena yatkiñcid mayā khaṇḍaṃ vrataṃ kṛtam  
bhagavaṃstvatprasādena tadakhaṇḍamihāstu me  
yathākhaṇḍaṃ jagatsarvaṃ tvameva puruṣottamaḥ  
tathā khaṇḍamakhaṇḍaṃ me vrataṃ bhavatu keśava ! ||” iti  
yathāsambhavamāgatān brāhmaṇān yathāśakti bhojayitveṣṭaiḥ saha  
nārāyaṇasmaraṇapūrvakaṃ bhojanaṃ kuryādityarthaḥ | tathaiva nāradīye dvādaśīprakaraṇe—  
“brāhmaṇāna bhojayecchaktyā pradadyāddakṣiṇāṃ tathā  
tataḥ svabandhubhiḥ sārddhaṃ nārāyaṇaparāyaṇaḥ  
kṛtapañcamahāyajñaḥ svayaṃ bhuñjīta vāgyataḥ |” iti  
pāraṇāhe viśeṣaḥ skānde—  
“kṛtvā caivopavāsaṃ tu yo'śnīyād dvādaśīdine  
naivedyaṃ tulasīmiśraṃ hatyākoṭivināśanam ||” iti  
hemādrau viṣṇurahasye—  
“paramāpadamāpanno harṣe vā samupasthite  
sūtake mṛtake caiva na tyājyaṃ dvādaśīvratam ||” iti  
atra varjyānyuktāni brahmāṇḍe—  
“kāṃsyaṃ māṃsaṃ surāṃ kṣaudraṃ lobhaṃ vitathabhāṣaṇam  
vyāyāmañca pravāsaṃ ca divāsvāpamathāñjanam  
tita(ḷa)piṣṭaṃ ( ? ) masūraṃ ca dvādaśaitāni vaiṣṇavaḥ  
dvādaśyāṃ varjayennityaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate ||” iti  
bṛhaspatirapi—  
“divāniśaṃ parānnaṃ ca punarbhājanamaithune  
kṣaudraṃ kāṃsyāmiṣe tailaṃ dvādaśyāmaṣṭa varjayet ||” iti  
kāṃsyaṃ bhojanapātram | āmiṣāṇi coktāni rāmārcanacandrikāyāṃ pādme—

### [5.p1.5](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.5)

“māṇyaṅgacūrṇaṃ carmāmbu jambīraṃ vījapūrakam  
ayajñaśiṣṭaṃ māṃsādi yadviṣṇoraniveditam  
dagdhamannaṃ masūrañca māṃsaṃ cetyaṣṭadhā''miṣam |”  
tathā—  
“gocchāgamahiṣīdugdhādanyadugdhādi cāmiṣam  
dhānye mūsūrikā proktā annaṃ paryuṣitaṃ tathā  
dvijakrītā rasāḥ sarve lavaṇaṃ bhūmijaṃ tathā  
tāmrapātrasthitaṃ gavyaṃ jalaṃ palvalasaṃsthitam  
ātmārthaṃ pācitaṃ cānnamāmiṣaṃ tatsmṛtaṃ budhaiḥ ||” iti  
tāmrapātrasthamaikṣavamapi niṣiddham,  
“aikṣavaṃ tāmrapātrasthaṃ gomāṃsasadṛśaṃ mune ! |”  
iti brahmavaivartavacanāt | dvādaśī budhavāreṇa siddhā | ravivāreṇa  
krakacākhyā viruddhā | yoginyatra nairṛtyām | iti dvādaśī  
nirṇītā  
atha trayodaśī nirṇīyate—  
sā śuklā pūrvā, kṛṣṇottarā | taduktaṃ mādhavena—  
“śuklā trayodaśī pūrvā parā kṛṣṇatrayodaśī |” iti  
dīpikāyāmapi—  
“trayodaśī tithiḥ pūrvā site'thāsite paścāt” iti  
upavāse'pyayameva nirṇayaḥ | śivapūjānaktabhojanātmakapradoṣavrate  
tu pradoṣavyāpinī grāhyā,  
“pakṣadvaye trayodaśyāṃ nirāhāro bhaveddivā  
ghaṭikābhirastamayātpūrvaṃ snānaṃ samācaret  
śuklāmbaradharo bhūtvā vāgyato niyamānvitaḥ  
kṛtasandhyājapavidhiḥ śivapūjāṃ samārabhet ||”  
iti brahmottarakhaṇḍe tatraiva pūjāvidhānāt;  
“tatastu lohite bhānau snātvā saniyamo vratī  
pūjārūthānaṃ tato gatvā pradoṣe śivamarcayet ||”  
iti skāndācca | pradoṣaśca—  
“pradoṣastrimuhūrtaḥ syādbhānāvastaṃ gate sati |”  
ityukto bodhyaḥ | dinadvaye pradoṣavyāptau paraiva,  
“yadi syādubhayostithyoḥ pradoṣavyāpinī tithiḥ  
tadottaratra naktaṃ syādubhayatrāpi sā yataḥ ||” iti  
hemādridhṛtajābālivākyāt | 'ubhayatra' divā rātrāvapītyarthaḥ

### [5.p1.6](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.6)

dinadvaye pradoṣābhāve'pi paraiva—  
“atathātve paratra syāttatrāvārgastato divā |”  
“yadā trayodaśī śuddhā mandavāreṇa saṃyutā  
ārabdhavyaṃ vrataṃ tatra santānaphalasiddhaye  
ṛṇanirmocanārthe tu bhaumavāreṇa saṃyutā  
saubhāgyastrīvivṛddhyarthaṃ śukravāreṇa saṃyutā  
āyurāyogyasiddhayarthaṃ bhānuvāreṇa saṃyutā |” iti  
“mandavāre pradoṣo'yaṃ durlabhaḥ sarvadehinām  
tatrāpi durlabhastasmin kṛṣṇapakṣe samāgataḥ ||” iti  
“caturthyāṃ ca trayodaśyāṃ saptamyāmarddharātrataḥ  
arvāṅnādhyayanaṃ kuryādyadīcchettasya dhāraṇam ||”  
“caturthyāḥ pūrvarātre tu navanāḍīṣu darśane  
nādhyāyaṃ pūrvarātre syātsaptamī ca trayodaśī  
arddharātrātpurā cetsyānnādhyeyaṃ pūrvarātrake ||” iti  
atha caitraśuklatrayodaśyanaṅgatrayodaśī | asyāmanaṅgapūjoktā  
nirṇayāmṛte kūrmapurāṇe-"madhau śuklatrayodaśyāṃ madanaṃ candanāttmakam  
kṛtvā saṃpūjya yatnena vījayed vyajanena ca  
tataḥ saṃdhukṣitaḥ kāmaḥ putrapautrasamṛddhidaḥ |" iti  
hemādrau bhaviṣye'pi-"caitrātsave sakalalokamanonivāse  
kāmaṃ trayodaśatiyau ca vasantayuktam  
patnyā sahārcya puruṣapravaro'tha yo'pitsaubhāgyarūpasutasaukhyayutaḥ sadā syāt ||"  
vaiśākhaśuklatrayodaśyāṃ vaiśākhasnānārambhaḥ kārya ityuktaṃ padmapurāṇe"trayodaśyāṃ caturdaśyāṃ vaiśākhyāṃ ca dinatrayam  
api samyag vidhānena nārī vā puruṣo'pi vā  
prātaḥ snātaḥ saniyamaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate | iti |"  
snānavidhistu caitraśuklaikādaśyāmuktaḥ | idaṃ ca sampūrṇavaiśākhasnānāśaktau jñeyam | bhādrakṛṣṇatrayodaśī yugādirityuktaṃ  
prāk | bhādro'trāmānto jñeyaḥ, cāndramāsasya mukhyatvāt

### [5.p1.7](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.7)

bhādraśuklatrayodaśyāṃ gotrirātravrataṃ kāryam,  
"māsi bhādrapade śukle trayodaśyāṃ samārabhet |”  
iti hemādrau bhaviṣyottaravacanāt | atra trayodaśyanurodhena nirṇayastrirātrasya| iyaṃ ca trayodaśī prātaḥkālavartinī grāhyā| dinadvaye  
cetpūrvā, sampūrṇatvāt| kārttikakṛṣṇatrayodaśyāṃ sandhyāyāmapamṛtyunāśārthaṃ dīpadānaṃ kāryyam,  
"kārttikasya site pakṣe trayodaśyāṃ niśāmukhe  
yamadīpaṃ bahirdadyādapamṛtyurvinaśyati ||"  
iti candraprakāśe uktatvāt| bahirgṛhādbahiḥ| dīpadāne pradoṣavartinī  
grāhyā, 'trayodaśyāṃ niśāmukhe' ityukteḥ| niśāmukhaṃ pradoṣaḥ| 'pradoṣo  
rajanīmukham' ityamaraḥ| atra pradoṣaḥ-'pradoṣo'stamayādūrdhvaṃ  
ghaṭikādvayamiṣyate' ityuktalakṣaṇo jñeyaḥ| ghaṭikādvayasya mukhāvadhisamarpakatvāt| dinadvaye tatra cetparā| dinadvaye tatrābhāve  
pūrvā| dīpadāne mantraḥ"mṛtyunā pāśadaṇḍābhyāṃ kālena śyāmayā saha  
trayodaśīdīpadānāt sūryajaḥ prīyatāṃ mama ||" iti  
atra kārttikaḥ pūrṇimānto grāhyaḥ, tathaivācārāt| kārttikaśuklatrayodaśyādidinatraye kāśyāṃ pañcanade snātāḥ puṇyabhājo bhavantītyuktaṃ kāśīkhaṇḍe"vārāṇasyāṃ pañcanade tryahaṃ snātāstu kārttike  
amī te puṇyavapuṣaḥ puṇyabhājo'tinirmalāḥ ||" iti  
atra kecid yatkiñciddinatrayamicchanti| bahavastvidameva  
trayodaśyādidinatrayamāhuḥ| māghaśuklatrayodaśyādidinatraye māghasnānaṃ kāryyam,  
“asmin yoge tvaśakto'pi snāyādapi dinatrayam ||”  
iti pādmāt | caitrakṛṣṇatrayodaśī yogaviśeṣeṇā'tipraśastetyuktaṃ  
skānde-“vāruṇena samāyuktā madhau kṛṣṇatrayodaśī  
gaṅgāyāṃ yadi labhyeta sūryagrahaśataiḥ samā  
śanivārasamāyuktā sā mahāvāruṇī smṛtā

### [5.p1.8](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.8)

śubhayogasamāyuktā śanau śatabhiṣā yadi  
mahāmaheti vikhyātā trikotikulamuddharet |” iti  
atra caitraḥ kṛṣṇapratipadādirgrāhyaḥ, tatraiva śatabhiṣāyogasaṃbhavāt  
atra kṛtyaṃ kalpatarau brahmāṇḍe-“caitrakṛṣṇatrayodaśyāṃ śanau śatabhiṣā yadi  
vāruṇīti samākhyātā śubhena mahatī smṛtā  
padmamaṣṭadalaṃ kṛtvā taṇḍulairdroṇasammitaiḥ  
sauvarṇaṃ rājataṃ tāmraṃ mṛṇmayaṃ vā ghaṭaṃ śubham  
sitavastreṇa saṃveṣṭya vāripūrṇaṃ sapallavam  
padmasya karṇikāyāṃ tu sthāpayenmantrataḥ kramāt  
tanmadhye sthāpayeddevaṃ varuṇaṃ hervanirmitam  
palena vā tadarddhena tadarddhenāpi bhaktitaḥ  
upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ pūjayitvā yathāvidhi  
kalaśaṃ mūrtisaṃyuktaṃ brāhmaṇāya pradāpayet  
āyurā̱rogyamaiśvaryaṃ dhanaṃ ca labhate dhruvam  
sarvapāpairvinirmukto yatheṣṭāṃ prāpnuyād gatim ||” iti  
ayaṃ yogo gauḍeṣvatiprasiddhaḥ | trayodaśī bhaumena siddhā | somena  
viruddhā | yoginyasyāṃ dakṣiṇasyāmiti trayodaśī nirṇītā  
atha caturdaśī nirṇīyate | sā śukretarā  
taduktaṃ nāradīye—  
“tṛtīyekādaśī ṣaṣṭhī śuklapakṣe caturdaśī  
pūrvaviddhā na karttavyāḥ karttavyāḥ parasaṃyutāḥ ||” iti  
kṛṣṇā pūrvā,  
“kṛṣṇapakṣe'ṣṭamī caiva kṛṣṇapakṣe caturdaśī  
pūrvaviddhā prakarttavyā paraviddhā na karhicit ||”  
ityāpastambokteḥ | upavāse tu śuklā kṛṣṇāpi parayutaiva grāhyā,  
“ekādaśyaṣṭamī ṣaṣṭhī ubhe pakṣe caturdaśī  
amāvāsyā tṛtīyā ca tā upodhyāḥ parānvitāḥ ||”  
iti madanaratne vṛddhavasiṣṭhokteḥ | yattu ‘kṛṣṇapakṣe'ṣṭamī caiva’ iti  
vacane kṛṣṇacaturdaśyā upavāse pūrvaviddhatvamuktam, tad rudropavāsaviṣayam,  
“rudravrateṣu sarveṣu karttavyā sammukhī tithiḥ |”

### [5.p1.9](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.9)

iti pūrvamuktatvāt | rudravrataṃ skandapurāṇe darśitam—  
“caturdaśī tu karttavyā trayodaśyā yutā vibho !  
mama bhaktairmahābāho ! bhavedyā cāparāhṇikī ||” iti  
atra mama bhaktairitīśvaroktiliṅgādasya rudravratasambandhicaturdaśīviṣayatvaṃ vijñāyate | caitraśuklacaturdaśī rātrivyāpinī kāryā,  
"madhoḥ śrāvaṇamāsasya śuklā yā tu caturdaśī  
sā rātrivyāpinī grāhyā parā pūrvāhṇagāminī ||"  
iti baudhāyanavākyāt | parā anyā anyamāsagatā śuklacaturdaśī  
pūrvāhṇagāminyuttaraviddhetyanuvādaḥ | śrīmātāmahāstu rātrivyāpinītyetatpūrvaviddhāparamityūcuḥ | tatra spaṣṭārthatvādratrāveva paśupatīśvarapūjāvidhānācca pūrvaṃmatameva yuktamābhāti | asyāṃ kāmamahotsava  
ukto hemādrau devīpurāṇe—  
"caitre sitacaturdaśyāṃ bhavetkāmamahotsavaḥ  
jugupsitoktibhistatra gītavastrādibhirnṛṇām  
bhagavāṃstuṣyate kāmaḥ putrapautrasamṛddhidaḥ |” iti  
iyameva paśupatīśvarapūjane rātrivyāpinī grāhyā,  
"caitraśuklacaturdaśyāmupoṣaṇaparāyaṇaḥ  
pūjayitvā paśupatiṃ rātrau jāgaraṇaṃ tathā  
niśi bhramanti bhūtāni śaktayaḥ śūlabhṛdyataḥ  
atastatra caturdaśyāṃ satyāṃ tatpūjanaṃ bhavet ||”  
iti brahmavaivarttāt  
vaiśākhaśuklacaturdaśī nṛsiṃhajayantī | taduktaṃ govindārṇave brāhme—  
"śuklapakṣe caturdaśyāṃ māsi mādhavasaṃjñake  
prādurbhūto nṛpañcāsyastasmāttāṃ samupoṣayet ||" iti  
'nṛpañcāsyo' nṛsiṃhaḥ | iyaṃ pradoṣavyāpinī grāhyā,  
"vaiśākhasya caturdaśyāṃ somavāre'nilarkṣake  
avatāro nṛsiṃhasya pradoṣasamaye dvijāḥ ||"  
iti skāndāt;  
"vaiśākhaśuklapakṣasya caturdaśyāṃ vivasvati  
astaṃgāmini sarveṣāṃ puraḥ stambhasya madhyataḥ

### [5.p1.10](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.10)

prababhūva mahāviṣṇurnarasiṃhākṛtinnṛpa !  
rādhaśuklacaturdaśyāṃ śuddhe vaṇijavāyubhe  
mandavāre nṛsiṃho'bhūt tretāyāṃ cādikalpake  
sāyaṃkāle sadasatāṃ rakṣādamanakāraṇāt ||"  
iti nṛsiṃhabhaviṣyapurāṇācca  
atrāsmanmātuḥ pitāmahacaraṇāḥ—  
nṛsiṃhapurāṇe sāmānyataḥ kāla utpatteruktaḥ, vivasvatyastaṃgāminīti ghaṭikāparimāṇānukteḥ | tasya skāndena nirṇayaḥ  
tatra hi pradoṣa upāttaḥ | tallakṣaṇaṃ ca hemādrāvuktam—  
"trimuhūrtaḥ pradoṣaḥ syādbhānau vyastaṃ gate sati |" iti  
tasyāpi saṅkoco bhaviṣyapurāṇena tatra sāyaṃkāla ityukteḥ  
"nakṣatradarśanātsandhyā sāyaṃ tatparataḥ sthitam |" iti  
atra yadyapi sāyaṃśabdena paro'vadhirna labhyate, tathāpi pradoṣaśabdena  
parāvadhilābhāt sāyaṃśabdena ca pūrvāvadhilābhāt trighaṭikātmakasāyaṃsandhyordhvaghaṭikātrayaṃ pradoṣasāyaṃśabdābhyāṃ parasparaṃ viśeṣaṇāllabhyate janmakālattveneti tatkālavyāpinī nṛsiṃhacaturdaśīyupoṣyeti  
rāddhāntamāhuḥ—  
"ayaṃ prakāsaṃ priyadarśanatvādū  
vinirṇayo me rucaye babhūva  
niśīthinīnātha ivodito'sau  
prabhākaraḥ pūrṇakalo nalinyāḥ ||” iti  
dinadvaye tadvyāptisattve'sattve vaikadeśasamavyāptau cottarā, vratārambhakāle sattvāt | vratārambhakālastu tatraivoktaḥ—  
"tato madhyāhnavelāyāṃ nadyādau vimale jale  
paridhāya navaṃ vāso vratakarma samārabhet ||” iti  
"anaṅgena samāyuktā na sopāṣyā caturdaśī  
dhanāpatyairviyujyeta tasmāttāṃ parivarjayet ||”  
iti pādme trayodaśīyuktaniṣedhāccāparaiva | vaiṣamyeṇaikadeśasparśe  
tadādhikyavatī grāhyā | atra sarveṣāmadhikāra ityuktaṃ tatraiva—  
"sarveṣāmeva varṇānāmadhikāro'sti madvrate

### [5.p1.11](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.11)

madbhaktaistu viśeṣeṇa kartavyaṃ matparāyaṇaiḥ ||” iti  
atha vratagrahaṇaprakārastatraiva—  
“nṛsiṃha ! devadevasya tava janmadine śubhe  
upavāsaṃ kariṣyāmi sarvabhogavivarjitaḥ ||”  
iti saṃkalpaṃ madhyāhne kṛtvā, paradine snātvā, punardevaṃ sampūjya  
prārthayet—  
"nṛsiṃhācyuta ! deveśa ! lakṣmīkānta ! jagatpate !  
anenārcāpradānena saphalāḥ syurmanorathāḥ  
madvaṃśe ye narā jātā ye janiṣyanti cāpare  
tām̐stvamuddhara deveśa ! duḥkhārdbhavasāgarāt  
śrīnṛsiṃha ! ramākānta ! bhaktānāṃ bhayanāśana !  
kṣīrāmbunidhivāsī tvaṃ cakrapāṇe ! janārdana !  
vratenānena deveśa ! bhuktimuktiprado bhava |" iti  
tatastāṃ pratimāṃ brāhmaṇāya dadyāt | yogaviśeṣeṇekaṃ praśastetyuktaṃ tatraiva—  
"svātinakṣatrasaṃyoge śanivāre ca madvratam  
siddhidyogasya saṃyoge vaṇije karaṇe tathā  
puṃsā saubhāgyayogena labhyate daivayogataḥ |" iti  
idaṃ nityavratam,  
"vijñāya maddilaṃ yastu laṅghayetpāpakṛnnaraḥ  
sa yāti narake ghore yāvaccandradivākarau ||"  
ityaniṣṭaśruteḥ  
śrāvaṇaśuklacaturdaśī rātrivyāpinī grāhyetyuktaṃ prāk  
bhādraśuklacaturdaśyāmanantavratamuktaṃ bhaviṣye—  
"tathā bhādrapadasyānte caturdaśyāṃ dvijottamaḥ  
paurṇamāsyāḥ samāyoge vrataṃ cānantayaṃ caret ||" iti  
atrodayavyāpinī grāhyā,  
"udaye trimuhūrttāpi grāhyānantavrate tithiḥ |" iti  
mādhavokteḥ  
"muhūrttamapi cedādre paurṇamāsyāṃ caturdaśī  
sampūrṇā tāṃ vidustasyāṃ pūjayedviṣṇumavyayam ||" iti

### [5.p1.12](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.12)

skāndācca | ataśca pūrṇimāyuktāyāmudayakālavyāpinyāṃ caturdaśyāmanantavrataṃ kāryamiti siddham | dinadvaye udayavyāpitve sampūrṇatvāt pūrvaiva, dinadvaye udayāvyāpitve'pi pūrvā, madhyāhne sattvāt  
āśvinakṛṣṇacaturdaśyāṃ śastrādihatānāmeva śrāddhamuktaṃ kālādarśe—  
"śrāddhaṃ śastrahatasyaiva caturdaśyāṃ mahālaye" | iti  
nāgarakhaṇḍe'pi—  
"apamṛtyurbhavedyeṣāṃ śastramṛtyurathāpi vā  
śrāddhaṃ teṣāṃ prakarttavyaṃ caturdaśyāṃ narādhipa !" || iti  
kārtikakṛṣṇacaturdaśyāṃ candrodayavyāpinyāmabhyaṅgasnānaṃ kāryam  
taduktaṃ hemādrau bhaviṣye—  
"āśvayukkṛṣṇapakṣasya caturdaśyāṃ vidhūdaye  
tilatailena kartavyaṃ snānaṃ narakabhīruṇā ||" iti  
atrāśvino'mānto bodhyaḥ sūryodayavyāpinyāmapyuktaṃ hemādrinirṇayāmṛtayorbhaviṣye—  
"kārtike kṛṣṇapakṣe tu caturdaśyābhinodaye  
avaśyameva kartavyaṃ snānaṃ narakabhīruṇā ||" iti  
"svakālāduttaro gauṇaḥ kālaḥ sarvasya karmaṇaḥ  
yadvāgāmikriyāmukhyakālasyāpyantarālavat  
gauṇakālatvamicchanti kecitprāktanakarmaṇi  
mukhyakāle yadāvaśyaṃ karma kartuṃ na śakyate  
gauṇakāle tu kartavyaṃ gauṇo'pyatredṛśo bhavet |"  
"tailābhyaṅgaṃ tathā śayyāṃ parānnaṃ kāṃsyabhojanam  
kārtike varjayed yastu paripūrṇavratī bhavet ||"  
"narakasya caturdaśyāṃ tailābhyaṅgañca kārayet  
anyatra kārtikasnāyī tailābhyaṅgañca varjayet ||"  
iti tatraiva pratiprasavaśruteḥ | dinadvaye tadvyāptau sāmānyavacanāt  
pūrvā, dinadvaye tadavyāptāvapi pūrvā  
"pūrvaviddhacaturdaśyāṃ kārtikasya sitetare  
pakṣe pratyūṣasamaye snānaṃ kuryātprayatnataḥ ||"  
iti skāndāt | atra,  
"taile lakṣmīrjale gaṅgā dīpāvalyāścaturdaśīm

### [5.p1.13](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.13)

labdhveti śeṣaḥ  
prātaḥsnānaṃ tu yaḥ kuryād yamalokaṃ na paśyati ||"  
iti brāhmokteścāturvarṇyasyāpyadhikāraḥ | caturdaśīmārabhya  
caturṣvapi dineṣu kāmyasnānamuktaṃ pṛthvīcandrodaye brāhme—  
"iṣe bhūte ca darśe kārtikaprathame dine  
yadā svātistadābhyaṅgasnānaṃ kuryāddinodaye  
ūrje śukladvitīyāyāṃ tithau yastu śubhe dine  
mānavo maṅgalasnāyī naiva lakṣmyā viyujyate  
dīpairnīrājanaṃ tatra saiṣā dīpāvalī smṛtā |" iti  
snāne'pāmārgabhrāmaṇamuktaṃ brāhme—  
"abhyaṅgasnānamadhye tu narakasya kṣayāya vai  
apāmārgasya patrāṇi bhrāmayecchirasopari ||"  
"abhyaṅgasnānamadhye tu narakasya kṣayāya vai  
apāmārgasya patrāṇi bhrāmayecchirasopari" || iti  
madanaratne pādme'pi—  
"apāmārgamatho tumbī prapunnāḍamathāparam  
bhrāmayetsnānamadhye tu narakasya kṣayāya vai ||" iti  
mantraḥ—  
"sitāloṣṭasamāyukta ! sakaṇṭakadalānvita !  
hara pāpamapāmārga ! bhrāmyamāṇaḥ punaḥ punaḥ ||" iti  
atra tarpaṇamuktaṃ bhaviṣye—  
"tataśca tarpaṇaṃ kāryaṃ dharmarājasya nāmabhiḥ  
yamāya dharmarājāya mṛtayave cāntakāya ca  
vaivasvatāya kālāya sarvabhūtakṣayāya ca  
audumbarāya dadhnāya nīlāya parameṣṭhine  
vṛkodarāya citrāya citraguptāya te namaḥ |" iti  
etattarpaṇaṃ savyenāpasavyena vā kāryam,  
"yajñopavītinā kāryaṃ prācīnāvītinā'thavā  
devatvaṃ ca pitṛtvaṃ ca yamasya syād dvirūpatā"  
iti tatraivokteḥ  
idaṃ ca tarpaṇaṃ jīvatpitrāpi kāryam | taduktaṃ pādme—  
"jīvatpitāpi kurvīta tarpaṇaṃ yamabhīṣmayoḥ  
kṛṣṇaistilaistathā cānyaiḥ kuryāttarpaṇamicchayā ||” iti  
anyaiḥ śuklaiḥ | devatvapakṣe śuklatilaiḥ, pitṛtvapakṣe kṛṣṇatilairiti  
bodhyam

### [5.p1.14](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.14)

bhīṣmatarpaṇaṃ māghaśuklāṣṭamyāmuktam  
laiṅge viśeṣaḥ—  
“tataḥ pretacaturdaśyāṃ bhojayitvā tapodhanān  
dānaṃ datvā tu tebhyastu yamalokaṃ na gacchati ||” iti  
asyāṃ pradoṣasamaye dīpadānaṃ kāryam  
taduktaṃ bhaviṣye—  
“tataḥ pradoṣasamaye dīpān dadyād manoramān  
brahmaviṣṇuśivādīnāṃ bhavaneṣu maṭheṣu ca  
prākārodyānavīthīṣu pratolīniṣkuṭeṣu ca  
mandirāsu viviktāsu hastiśālāsu bhūriśaḥ ||”  
“vājiṇālā tu mandurā” ityamaraḥ  
idaṃ dīpadānaṃ saṃlagnaṃ  
kāryam  
taduktaṃ jyotirnibandhe nāradena-“ipāsita caturdaśyāmindukṣayatithāvapi  
ūrjādau svātisaṃyukte tadā dīpāvalī bhavet  
kuryātsaṃlagnametacca dīpotsavadinatrayam |” iti  
atra  
yamalokadarśanābhāvakāmo narakacaturdaśyāṃ snāsye--iti  
saṅkalpya, kṛtābhyaṅgaḥ snātvā kṛtanityakriyo'nantaraṃ  
yamatarpaṇaṃ  
kariṣye--iti saṅkalpaṃ kṛtvopavītī śuklatilaiḥ prācīnāvītī  
cet kṛṣṇatilairyamaṃ dharmarājaṃ mṛtyumantakaṃ vaivasvataṃ kālaṃ sarvabhūtakṣayamaudumbaraṃ daghnaṃ nīlaṃ parameṣṭhinaṃ vṛkodaraṃ citraguptaṃ tarpayāmīti  
caturdaśanāmabhiryamaṃ santarpya, yathākālaṃ taśodhanāna bhojayitvā,  
svayaṃ ca bhuktvā pradoṣasamaye dīpān dadyāt | uktasthaleṣviti  
prayogaḥ  
kārttikaśuklacaturdaśī vaikuṇṭhacaturdaśī iyamaruṇodayavyāpinī  
grāhyā | taduktaṃ sanatkumārasaṃhitāyām"varṣe vai hemaḷambākhye māsi śrīmati kārttike  
śuklapakṣe caturdaśyāmaruṇābhyudayaṃ prati  
mahādevatithau brāhme muhūrtte maṇikarṇike  
snātvā viśveśvaro devyā viśveśvaramapūjayat  
saṃkṣepaṃ jyotiṣastasya pratiṣṭhākhyaṃ tadā'karot  
svayameva svamātmānaṃ caran pāśupatavratam ||" iti  
vratamityanenopavāsa ucyate,

### [5.p1.15](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.15)

"tataḥ prabhāte vimale kṛtvā pūjāṃ mahādbhutām  
daṇḍapāṇermahānāmni vane'smin kṛtapāraṇāḥ ||"  
iti vacane pāraṇāśabdaśravaṇāt  
asyāṃ śrīviśveśvaradarśanānmuktiruktā kāśīkhaṇḍe"kārttikasya caturdaśyāṃ viśveśaṃ yo vilokayet  
snātvā cottaravāhinyāṃ na tasya punarāgatiḥ ||" iti  
mārgaśīrṣaśuklacaturdaśī piśācamocanī | asyāṃ piśācamocanatīrthayātroktā kāśīkhaṇḍe"mārgaśuklacaturdaśyāṃ kapardīśvarasannidhau  
snātvā'nyatrāpi maraṇānna paiśācyamavāpnuyuḥ  
imāṃ sāṃvatsarīṃ yātrāṃ ye kariṣyanti mānavāḥ  
tīrthapratigrahāt pāpānnistariṣyanti te dvijāḥ ||" iti  
māghakṛṣṇacaturdaśyāṃ kṛtyamāha hemādrau yamaḥ—  
"anarkābhyudite kāle māghakṛṣṇacaturdaśī  
snātaḥ santarpya tu yamaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate ||" iti  
atra jīvatpitṛkasyāpyadhikāra ityuktaṃ prāk | māghaśuklacaturdaśī  
raṭantyākhyā | asyāṃ kṛtyamuktaṃ brahmapurāṇe—  
"māghaśuklacaturdaśyāṃ viṣṇordehānmarīcayaḥ  
niścerustilakākārāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ  
anarkābhyudite kāle satsu tārāṃśukeṣvapi  
rājā ca tatra sampūjyo yamaḥ pralayabhāskaraḥ ||"  
tathā—  
"sarvāṅgasandhisambhūtā nadyo viṣṇośca tatra vai  
aruṇodayavelāyāmāraṭantyo'pi nityaśaḥ  
tatropoṣyā trayodaśyāṃ samprāpte tu niśākṣaye  
snātvā pūjyo jagadbharttā hariḥ, pūjyāśca tārakāḥ  
yamo nadyaśca tīrthāni devatāḥ pitarastathā  
vahniḥ pūjyaśca bhagavān ghṛtāktaistilataṇḍulaiḥ  
namaḥ praṇavasaṃyuktān satilāṃśca jalāñjalīn  
yamāya sapta pitre ca dharmarājāya sapta ca  
mṛtyave sapta deyāśca tathā saptā'ntakāya ca  
vaivasvatāya saptānyān sapta kālāya vai bahiḥ  
sapta deyāśca vidhivat sarvaprāṇaharāya ca ||” iti

### [5.p1.16](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.16)

evamekonapañcāśadañjalayo bhavanti | tathā—  
“kṛsaraṃ bhojanīyāśca brāhmaṇāstadanantaram  
śrāddhaṃ datvā pitṛbhyaśca vimuktaḥ sarvapātakaiḥ  
tato vitatya bandhubhyaḥ kṛsaraṃ bhakṣayet svayaṃ |'' iti  
atha phālgunakṛṣṇā caturdaśī śivarātrīḥ  
śivarātrivinirṇayo mayā sudhiyāṃ prītivivarddhanocitaḥ  
kriyate gurudiṣṭavartmanā matamāsthāya gurorgarīyasaḥ  
tatra śivarātriśabdo nirmanthyanyāyena yogarūḍhaḥ | tatpuruṣasamāsena  
yogena pravarttamānaḥ śabdo rūḍhyā māghakṛṣṇacaturdaśīrūpe kālaviśeṣe  
niyamyate | tatsvarūpaṃ skānde—  
“māghasya kṛṣṇapakṣe yā tithiścaiva caturdaśī  
śivarātriḥ samākhyātā sarvapāpaniṣūdanī ||” iti  
kāmike'pi—  
“māghamāse site pakṣe vidyate yā caturdaśī  
śivarātristu sā jñeyā sarvapuṇyaśubhāvahā ||” iti  
iyaṃ niśīthavyāpinī grāhyā | taduktamīśānasaṃhitāyām—  
“māghakṛṣṇacaturdaśyāmādidevo mahāniśi  
śivaliṅgamabhūttatra koṭisūryasamaprabham  
tatkālavyāpinī grāhyā śivarātrivrate tithiḥ  
vyāptyārddharātraṃ yasyāṃ tu labhyate yā caturdaśī  
tasyāmeva vrataṃ kāryaṃ matprasādārthibhirjanaiḥ  
pūrvedyurvā paredyurvā mahāniśi caturdaśī  
vyāptā sā dṛśyate yasyāṃ tasyāṃ kuryād vrataṃ naraḥ |” iti  
atra mahāniśāśabdena madhyamayāmayormadhyamucyate,  
“mahāniśā tu vijñeyā madhyaṃ madhyamayāmayoḥ |”  
iti vākyāt | nāradasaṃhitāyāmapi—  
“arddharātrayutā yatra māghakṛṣṇā caturdaśī  
śivarātrivrataṃ tatra so'śvamedhaphalaṃ labhet ||” iti  
dinadvaye niśīthavyāpinyavyāpinī ceduttaraiva  
taduktaṃ mādhavīye kāmikasmṛtyantarayoḥ—  
“ādityāstamaye kāle asti cedyā caturdaśī

### [5.p1.17](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.17)

śivarātrivrataṃ tatra so'śvamedhaphalaṃ labhet  
pradoṣavyāpinī grāhyā śivarātricaturdaśī  
rātrau jāgaraṇaṃ yasmāttasmātāṃ samupoṣayet ||” iti  
atra pradoṣavedhastatraiva vāyupurāṇe—  
"trayodṛśyastage sūryye catasṛṣveva nāḍiṣu  
bhūtaviddhā tu yā tatra śivarātrivrataṃ caret ||" iti  
pūrvedyureva pradoṣaniśīthobhayavyāptau pūrvā,  
"trayodaśī yadā devi ! dinamuktipramāṇataḥ  
jāgare śivarātriḥ syānniśi pūrṇā caturdaśī ||" iti  
hemādridhṛtaskāndāt | dinamuktirastamayaḥ | paredyurevobhayavyāptau  
paraiva,  
"niśādvaye caturdaśyāṃ pūrvā tyājyā parā śubhā |"  
iti kāmikāt | yadā pūrvedyurniśīthavyāptiḥ paredyuḥ pradoṣavyāptistadā pūrveva,  
"pūrvaviddhā tu kartavyiā śivarātrirbalerdinam  
māghaphālgunayormadhye asitā yā caturdaśī  
anaṅgena samāyuktā kartavyā sā sadā tithiḥ  
arddharātrātpurastāccejjayāyogo yadā bhavet  
pūrvaviddhaiva kartavyā śivarātriḥ śivapriyaiḥ |"  
iti mādhavaparidhṛtaskāndanāgarakhaṇḍapurāṇebhyaḥ | hemādrimadanau tu 'arddharātrād' ityasmādeva vacanāddinadvaye niśīthavyāptau  
pūrvetyāhatuḥ | asāveva nirṇayo māsaśivarātrāvapi jñeyaḥ | yattu  
nirṇayāmṛtakāraḥ pradoṣavyāpinī grāhyetyetadvākyaṃ pramāṇīkṛtya  
sarvāpi śivarātriḥ pradoṣavyāpinyeva grāhyetyāha tadasamañjasam,  
sarveṣāṃ niśīthavyāptinirṇāyakavacanānāṃ vaiyarthyāpātāt | pradoṣavākyasya codāhṛtarītyopapatteśca | asmin vrate sarveṣāmadhikāraḥ  
“śivarātrivrataṃ nāma sarvapāpapraṇāśanam  
ācāṇḍālamanuṣyāṇāṃ bhuktimuktipradāyakam ||”  
iti hemādridhṛteśānasaṃhitokteḥ | idaṃ vrataṃ nityamityuktaṃ skānde—

### [5.p1.18](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.18)

“parātparataraṃ nāsti śivarātriḥ parātparam  
na pūjayati bhaktyeśaṃ rudraṃ tribhuvaneśvaram  
janturjanmasahasreṣu bhramate nātra saṃśayaḥ |”  
ityaniṣṭaśruteḥ  
“mama bhaktastu yo devi ! śivarātrisupoṣakaḥ  
śivañca pūjayitvā yo jāgarrti ca caturdaśī  
mātuḥ payodhararasaṃ na pivet sa kadācana  
gaṇatvamakṣayaṃ divyamakṣayyaṃ śivaśāsānam  
sarvān bhuktvā mahābhogān mṛto bhūyo na jāyate |”  
iti tatraiva phalaśravaṇāt kāmyañca | atra nityavrate pūjaiva pradhānam, pūrvoktāniṣṭavākyayoḥ pūjāmātragrahaṇāt | kāmyavratavidhāyakavākyeṣu tritayagrahaṇāt kāmyavrate upavāsajāgaraṇapūjāḥ pradhānam | prativarṣaṃ kāmyasyāsyāvadhirukto mādhavīye īśānasaṃhitāyām—  
"evametad vrataṃ kuryātpratisaṃvatsaraṃ vratī  
dvādaśābdikametatsyāccaturviṃśāndikaṃ tu vā ||” iti  
iyaṃ yogaviśeṣeṇātipraśastetyuktaṃ mādhavīye skandapurāṇe—  
“māghakṛṣṇacaturdaśyāṃ ravivārī yadā bhavet  
bhaumavāro bhaveddevi ! karttavyaṃ vratamuttamam  
śivayogasya yoge ca tadbhaveduttamottamam |” iti  
atra kṛttivāseśvarāccāṃḍapyuktā tatraiva—  
“kṛttivāseśvaraṃ liṅgamarcayanti śivaṃ śubham  
te yānti paramasthānaṃ sadā śivamanāmayam ||” iti  
atra umāsahitaṃ śivaṃ pūjayet | pūjā ca rātrau prahare prahare kāryā,  
"karttavyā yāmapūjā ca snānaṃ pañcāmṛtena ca |”  
iti skāndāt | idaṃ ca vrataṃ pātakādimokṣakāmanāyāṃ pratimāsaṃ  
kāryam | taduktaṃ madanaratne skandapurāṇe—  
"pratimāsaṃ kāryamityupakramya—  
yata0 prati caturdaśyāṃ pūjā yatnena me kṛtā  
tathā jāgaraṇaṃ rātrau sannidhau me kṛtaṃ tadā  
tena karmavipākena mukto'sau pātakena ca |” iti

### [5.p1.19](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.19)

kāmyamāsaśivarātrivratasya grahaṇakālāvadhivratahemādrau skānde—  
“ādau mārgaśira māsi dīpotsavadine'pi vā  
gṛhṇīyānmāghamāse vā dvādaśaivamupoṣayet  
evaṃ dvādaśavarṣe tu dvādaśaiva tapodhanān ||”  
āmantrayeti śeṣaḥ | tatraiva pakṣāntaram—  
"sarvakāmapradaṃ kṛṣṇacaturdaśyāṃ śivavratam  
ityupakramya—  
caturdaśābdaṃ karttavyaṃ śivarātrivrataṃ śubham |"  
iti saṃkṣepaḥ  
athātra sarvalokopakārārthaṃ vārṣikaśivavratānuṣṭhānaprayogaṃ  
vadāmaḥ | tatra yadyapi bhūyāṃsaḥ prakārā dṛśyante, tathāpi pramāṇībhūtaśivarahasyasaṃvādī tāvatprakāraḥ pradarśyate—  
"vinā bhasmatripuṇḍreṇa vinā rudrākṣamālayā  
pūjito'pi mahāde vo na syāttasya phalapradaḥ  
tasmānmṛdā'pi karttavyaṃ lalāṭe ca tripuṇḍrakam |"  
iti liṅgapurāṇāt tripuṇḍrarudrākṣamālānvito māsapakṣādyullikhya  
śrīsadāśivacaraṇapaṅkajaparāgasārūpyakāmo'haṃ mahāśivarātrau vārṣikaṃ  
śivarātrivrataṃ kariṣye—iti prātaḥ saṅkalpya mantrān paṭhet | nūtanavrate tu nūtanamiti viśeṣaḥ | mantrāstu—  
"śivarātrivrataṃ hyetat kariṣye'haṃ mahāphalam  
nirvighramastu me cātra tvatprasādājjagatpate !  
caturdaśyāṃ nirāhāro bhūtvā śambho'pare'hani  
bhokṣye'haṃ bhuktimuktyarthaṃ śaraṇaṃ me maheśvaraḥ0||" iti  
tato rātrau pūrvayāme śivapūjanaṃ kariṣye—iti saṅkalpya sañjātapratiṣṭhaliṅge śivaṃ mūlamantreṇa 'tryambakam' iti vaidikena vā dugdhābhiṣekapūrvakamāvāhanādiṣoḍaśopacārairarcayet | pūrvapūjāyāmarghyadāne  
mantraḥ"śivarātrivrataṃ deva ! pūjājapaparāyaṇaḥ  
karomi vidhivaddattaṃ gṛhāṇārghyaṃ maheśvara ! ||" iti

### [5.p1.20](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.20)

tatastatkathāḥ śrutvā dvitīyayāme dadhyabhiṣekapūrvakaṃ prāgvadarcayet  
arghyadāne mantraḥ"namaḥ śivāya śāntāya sarvapāpaharāya ca  
śivarātrau dadāmyarghyaṃ prasīda umayā saha ||" iti  
pūrvavatkathāḥ śrutvā tṛtīyayāme ghṛtābhiṣekapūrvakaṃ prāgvadarcayet  
arghye mantraḥ"duḥkhadāridryaśokena dagdho'haṃ pārvatīpate !  
śivarātrau dadāmyarghyamumākānta ! gṛhāṇa me ||" iti  
caturthe tu yāme madhvabhiṣekapūrvakamarcayet | arghyapradāne mantraḥ"mayā kṛtānyanekāni pāpāni hara śaṅkara !  
śivarātrau dadāmyarghyamumākānta ! gṛhāṇa me ||" iti  
tataḥ pūjānte"bhavāya bhavanāśāya mahādevāya dhīmate  
rudrāya nīlakaṇṭhāya śivāya śaśimauline  
ugrāyogrāghanāśāya bhīmāya bhavarūpiṇe  
īśānāya namastubhyaṃ paśūnāṃ pataye namaḥ ||" iti  
caturthyantairnāmabhirbilvapatrāṇi samarpayet | evaṃ rātrimativāhya  
uṣasi vrataṃ samarpayet | tatra mantraḥ—  
“avighnena vrataṃ deva ! tvatprasādāt samāpitam  
kṣamasva jagatāṃ nātha ! trailokyādhipate ! hara !  
yanmayā'dya kṛtaṃ puṇyaṃ taddrudrasya niveditam  
tvatprasādānmahādeva ! vratamadya samarpitam  
prasanno bhava me śrīman ! sadgatiḥ pratipādyatām  
tvadālokanamātreṇa pavitro'smi na saṃśayaḥ ||” iti  
tato dvitīye'hni snātvā kṛtanityakriya ekādaśa viprān aśaktau  
yathāsāmarthyaṃ bhojayitvā,  
“saṃsārakleśadagdhasya vratenānena śaṅkara !  
prasīda sumukho nātha ! jñānadṛṣṭiprado bhava ||”  
iti devaṃ samprārthya putramitrādyanvitaḥ pāraṇaṃ kuryāt | yadā  
pratiṣṭhitaṃ liṅgaṃ nāsti tadaivaṃ prakāraḥ—  
harāya nama iti mṛdamānīya, tāṃ saṃśodhya, maheśvarāya nama

### [5.p1.21](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.21)

iti liṅgaṃ vidhāya, śūlapāṇaye nama iti śiva ! iha supratiṣṭhito  
bhaveti pratiṣṭhāpya,  
“dhyāyennityaṃ maheśaṃ rajatagirinibhaṃ cārucandrāvataṃsaṃ  
ratnākalpojjvalāṅgaṃ paraśumṛgavarābhītihastaṃ prasannam  
padmāsīnaṃ samantātstutamamaragaṇairvyāghrakṛttiṃ vasānaṃ  
viśvādyaṃ viśvabījaṃ nikhilabhayaharaṃ pañcavaktraṃ trinetram ||”  
iti dhyātvā pūrvoktaprakāreṇa pūjayedityalaṃ vistṛtikathayā  
pāraśaṃ tūrvaritacaturdaśyāmeva kāryam | taduktaṃ mādhavīye skandapurāṇe—  
“upoṣaṇaṃ caturdaśyāṃ caturdaśyāṃ ca pāraṇam  
kṛtaiḥ sukṛtalakṣaiśca labhyate yadi vā na vā  
brahmāṇḍodaramadhye tu yāni tīrthāni santi vai  
saṃsnātāni bhavantīha bhūtāyāṃ pāraṇe kṛte  
tithīnāmeva sarvāsāmupavāsavratādiṣu  
tithyante pāraṇaṃ kuryādvinā śivacaturdaśīm ||” iti  
yattu—  
“janmāṣṭamī rohiṇī ca śivarātristathaiva ca  
pūrvaviddhaiva karttavyā tithibhānte ca pāraṇam ||” iti,  
yacca skānde—  
“kṛṣṇāṣṭamī skandaṣaṣṭhī śivarātricaturdaśī  
etāḥ pūrvayutāḥ kāryāstithyante pāraṇaṃ bhavet ||”  
iti tatpāraṇakāle caturdaśyalābhaparam  
atha caturdaśyāmupavāsaḥ kedārakuṇḍodakapānaṃ ca kāryamityuktaṃ  
skandapurāṇe—  
“caitrakṛṣṇacaturdaśyāmupavāsaṃ vidhāya ca  
kedārodakapānañca tathā tatra phalaṃ labhet ||” iti  
caturdaśī śanivāreṇa siddhā, ravivāreṇa viruddhā | yoginyatra  
paścimāyām | iti caturdaśī nirṇītā  
atha amā nirṇīyate | sā vratādāvuttarā grāhyā, yugmavākyāt | upavāse'pyayameva nirṇayaḥ,  
“amāvāsyā tṛtīyā ca tā upoṣyāḥ parānvitāḥ |”  
iti smṛteḥ | iyaṃ somavārayuktā kapilātīrthe śrāddhādāvatipraśastā,

### [5.p1.22](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.22)

“amāsomasamāyoge śrāddhaṃ yadyatra labhyate  
tīrthe kapiladhāre'smin gayāyāṃ puṣkareṇa kim  
divyantarikṣabhūtāni yāni tīrthāni sarvaśaḥ  
tānyatra tvavatiṣṭhanti darśa somadinānvite ||”  
iti kāśīkhaṇḍokteḥ | śaṅkhasmṛtāvapi—  
“amāvāsyā tu somena saptamī bhānunā tathā  
caturthī bhūmiputreṇa somaputreṇa cāṣṭamī  
catasrastithayastvetāḥ sūryagrahaṇasannibhāḥ  
snānaṃ dānaṃ tathā śrāddhaṃ sarvaṃ tatrākṣayaṃ bhavet ||” iti  
amāyāḥ somādiyoge puṣkarasaṃjñoktā hemādrau śrīmahābhārate—  
“amā some tathā bhaume guruvāre yadā bhavet  
tattīrthaṃ puṣkaraṃ nāma sūryaparvaśatādhikam ||” iti  
śātātapaḥ—  
“amāvāsyā somavāre sūryavāre ca saptamī  
aṅgārakadine prāpte caturthī vā caturdaśī  
tatra yaḥ kurute karma śubhaṃ vā yadi vā'śubham  
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi karttā tatphalamaśnute ||” iti  
atha kṛṣṇapratipadādijyeṣṭhāmāryā vaṭasāvitrīvratamuktaṃ bhaviṣye“amāyāṃ ca tathā jyeṣṭhe vaṭamūle mahāsatī  
trirātropoṣitā nārī vidhinā'nena pūjayet ||” iti  
idaṃ kānyakubjeṣu prasiddham | tacca pūrvaviddhāyāmeva kāryam,  
“bhūtaviddhā na karttavyā amāvāsyā ca pūrṇimā  
varjayitvā naraśreṣṭha ! sāvitrīvratamuttamam ||”  
iti brahmavaivarttāt | bhādrāmāryā darbhasaṃgrahaḥ kāryaḥ,  
“māse nabhasyamāvāsyā tasyāṃ darbhoccayo mataḥ  
ayātayāmāste darbhā viniyojyāḥ punaḥ punaḥ ||”  
iti hārītokteḥ | nabhaḥ śrāvaṇaḥ | sa ca darśānto bodhyaḥ  
‘ayātayāmāḥ’ agratarasā ityarthaḥ | pūrṇimāntamāsenā''śvināmāyogaviśeṣeṇa gajacchāyetyuktaṃ vāyupurāṇe“haṃse haṃsasthite yā tu amāvāsyā karānvitā  
sā jñeyā kuñjaracchāyā iti baudhāyano'bravīt ||”

### [5.p1.23](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.23)

‘haṃsaḥ’ sūryo hastanakṣatraṃ ca | atra śrāddhaṃ praśastamityuktaṃ prāk  
kārttikāmāyāmabhyaṅgasnānaṃ kṛtvā alakṣmīparihārāya sveṣṭadevatāṃ  
pūjayedityuktaṃ kālādarśe“pratyūṣe aśvayugdarśa kṛtābhyaṅgādimaṅgalaḥ  
bhaktyā prapūjayeddevīmalakṣmīvinivṛttaye ||”  
atra kṛtyāntaraṃ hemādrāvādityapurāṇe-yattu-ityanenāmāyāṃ bhojanaṃ rātrau niṣiddham, tad rāgaprāptaṃ na vaidham;  
vidhispṛṣṭe niṣedhānavakāśāt | iyameva rātriḥ sukharātriḥ | atra  
sarvadevānāṃ sukhaśayanamuktaṃ tatraiva-viśeṣo brāhme—  
“arddharātre bhramatyeva lakṣmīrāśrayituṃ gṛhān  
ataḥ svalaṅkṛtā liptā dīpairjāgrajjanotsavāḥ  
sudhādhavalitāḥ kāryāḥ puṣpamālopaśobhitāḥ |” iti  
atra niśīthottaramalakṣmīniḥsāraṇamuktaṃ nirṇayāmṛte bhaviṣye—  
“evaṃ gate niśīthe tu jane nidrārddhalocane  
tāvannagaranārībhistūryyaḍiṇḍimavādanaiḥ  
niṣkāśyate prahṛṣṭābhiralakṣmīḥ svagṛhāṅgaṇān |”iti  
iyaṃ pradoṣavyāpinī grāhyā, karmakālatvāt | dinadvaye tadvyāptāvuttarā, sāmānyanirṇayāt | ubhayadine tadvyāptyabhāve'rddharātravyāpinī grāhyā, lakṣmyā gamanakālatvāt | asyāmeva kedāragaurīvrataṃ kāryam,  
“āśvinasyāsite pakṣe amāvāsyā yadā bhavet  
tasyāṃ vratamidaṃ kāryaṃ yathoktaṃ śambhunā purā ||”  
iti padmapurāṇāt | iyamatra sāmānyanirṇayāduttarā grāhyā | māghāmāyāṃ brāhmaṇaṃ sampūjya navanītadhenuṃ brāhmaṇāya dadyādityuktaṃ  
nirṇayāmṛte brahmapurāṇe—  
“amāyāṃ māghamāsasya pūjayitvā pitāmaham  
gāyatryā sahitaṃ devaṃ vedavedāṅgabhūṣitam  
navanītamayīṃ dhenuṃ brāhmaṇāya nivedayet |” iti  
atraiva yogaviśeṣeṇā'rddhodaya ukto hemādrau skānde—

### [5.p1.24](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.24)

“māghāmāyāṃ vyatīpāte āditye viṣṇudaivate  
arddhodayaṃ tamityāhuḥ sahasrārkagrahaiḥ samaḥ ||” iti  
madanaratne bhārate'pi—  
“amārkapātaśravaṇairyuktā cetpuṣyamāghayoḥ  
arddhodayaḥ sa vijñeyaḥ koṭisūryagrahaiḥ samaḥ  
divaiva yogaḥ śasto'yaṃ na tu rātrau kadācana |” iti  
divaivetyarddhaṃ nirṇayāmṛta eva paṭhitaṃ nānyagrantheṣu | atra dānamuktaṃ  
skānde—  
“arddhodaye tu samprāpte sarvaṃ gaṅgāsamaṃ jalam  
śuddhātmāno dvijāḥ sarve bhaveyurbrahmasammitāḥ  
yatkiñcit kriyate dānaṃ merusannibhamiṣyate  
catuḥṣaṣṭipalaṃ mukhyamamatraṃ tatra kārayet  
catvāriṃśatpalaṃ vā'tha pañcaviṃśatimeva ca  
nidhāya pāyasaṃ tatra padmamaṣṭadalaṃ likhet  
padmasya karṇikāyāṃ tu karṣamātraṃ suvarṇakam  
tadabhāve tadarddhaṃ vā tadarddhaṃ vāpi kārayet  
kṛtvā tu taṇḍulaiḥ śuddhaiḥ padmamaṣṭadalaṃ śubham  
amatraṃ sthāpayettatra brahmaviṣṇuśivātmakam  
teṣāṃ prītikarārthāya śvetamālyaiḥ suśobhanaiḥ  
vastrādibhiralaṅkṛtya brāhmaṇāya nivedayet ||” iti  
dāne mantraḥ—  
“sauvarṇaṃ pāyasāmatraṃ yasmādetattrayātmakam  
āvayostārakaṃ yasmāttadgṛhāṇa dvijottama ! ||”  
“samudramekhalāṃ pṛthvīṃ samyag datvā tu yatphalam  
tatphalaṃ labhate martyaḥ kṛtvā dānamamatrakam ||” iti  
hemādrau skānde tu viśeṣaḥ—  
“brahmaviṣṇumaheśānāṃ sauvarṇaṃ palasaṅkhyayā  
pratimāstu prakarttavyā tadarddhena dvijottama !  
sāgraṃ śatatrayaṃ śambhordroṇānāṃ tilaparvatāḥ |”  
“karttavyau parvatau viṣṇurudrayoḥ pūrvasaṃkhyayā  
śayyātrayaṃ tataḥ kuryādupaskarasamanvitam  
madhyāhne tu naraḥ snātvā śucirbhūtvā samāhitaḥ  
tilaparvatamadhyasthaṃ pūjayed devatātrayam

### [5.p1.25](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.25)

brahmaviṣṇuśivaprītyai dātavyaṃ tu gavāṃ trayam  
hiraṇyabhūmidhānyādidānaṃ vibhavasārataḥ  
devatātrayamuddiśya karttavyaṃ bhaktiśaktitaḥ  
etatsarvaṃ brāhmaṇebhyo dātavyaṃ ca prayatnataḥ ||” iti  
atha yasyāṃ kasyāmamāyāṃ yogaviśeṣaiḥ pāribhāṣiko vyatīpāta  
ukto bhārate—  
“śravaṇāśivadhaniṣṭhādraunāgadaivatamastakaiḥ  
amā cedū ravivā‌reṇa vyatīpātaḥ sa ucyate  
tatra japtaṃ hutaṃ dattaṃ sarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet ||”  
“paurṇamāsī mahārāja ! somasya dayitā tithiḥ  
pūrṇo māso bhaved yasmāt paurṇamāsī tataḥ smṛtā ||” iti  
“bhūtaviddhā na karttavyā darśaḥ pūrṇā kadācana  
varjayitvā muniśreṣṭha ! sāvitrīvratamuttamam ||” iti  
“bhūto'ṣṭādaśanāḍībhirdūṣayatyuttarāṃ tithim  
iti skāndoktadūṣaṇadūṣitatvāt | tadidaṃ mādhavamataṃ rītikābharaṇavadāpātaramaṇīyam | hemādrimataṃ suvarṇasvarṇābharaṇavad ramaṇīyam  
tathāhi“nāgaviddhā na karttavyā ṣaṣṭhī caiva kadācana  
ekādaśī na karttavyā daśamīsaṃyutā vibho !  
bhūtaviddhā na karttavyā darśaḥ pūrṇā kadācana |”  
ityasya śeṣo'yam ,  
“nāgo dvādaśanāḍībhirddikpañcadaśabhistathā  
bhūto'ṣṭādaśanāḍībhirdūṣayatyuttarāṃ tithim ||”  
iti lāghavāt | tathā ca yatra bhūtaviddhā niṣiddhā tatraivāya˙  
viśeṣavidhirbhavati, na tu sāvitrīvrate | so'pi karmakālavyāptiśāstraudāsīnya iti na mādhavamatadūṣaṇanistāraḥ | asyāmapyamāvāsyāvacchrāddhaṃ nityam,  
“amāvāsyāvyatīpātapaurṇamāsyaṣṭakāsu ca  
vidvān śrāddhamakurvāṇo narakaṃ pratipadyate ||”  
iti pitāmahokteḥ | taccā'piṇḍakaṃ kāryam | tadāha nirṇayadīpe gargaḥ—  
“paurṇamāsīṣu sarvāsu niṣiddhaṃ piṇḍapātanam

### [5.p1.26](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.26)

varjayitvā prauṣṭhapadīṃ yathā darśastathaiva sā ||” iti  
atha caitrapaurṇamāsyāṃ damanena śivapūjoktā vāyavīye—  
“saṃvatsarakṛtārcāyāḥ sāphalyāyā'khilān surān  
damanenārcayeddevaṃ viśeṣeṇa sadāśivam ||” iti  
iyaṃ mandādivāreṇātiśastetyuktaṃ brahmapurāṇe—  
“mande vā'rke gurau vāpi vāreṣveteṣu caitrikī  
tatrā''śvamedhikaṃ puṇyaṃ dānena labhate naraḥ ||” iti  
iyaṃ manvādiḥ, pūrvoktavacanāt | vaiśākhyāṃ vaiśākhavratināṃ  
vaiśākhodyāpanamuktaṃ padmapurāṇe—  
“māsamekaṃ bahiḥ snātvā nadyādau vimale jale  
ekādaśyāṃ ca dvādaśyāṃ paurṇamāsyāmathāpi vā  
upoṣya niyato bhūtvā kuryādudyāpanaṃ tataḥ  
maṇḍapaṃ kārayedādā kalaśaṃ tatra vinyaset  
niṣkeṇa vā tadarddhena tadarddhārddhena vā punaḥ  
śaktyā vā kārayeddevaṃ sauvarṇaṃ lakṣaṇānvitam  
lakṣmīyutaṃ jagannāthaṃ pūjayedāsane budhaḥ  
bhūṣaṇaiścandanaiḥ puṣpairdīpairnaivedyasañcayaiḥ  
evaṃ sampūjya vidhivad rātrau jāgaraṇaṃ caret  
śvobhūte kṛtamaitro'tha grahavedyāṃ grahān yajet  
homaṃ kuryāt prayatnena pāyasena vicakṣaṇaḥ  
tilājyena yavairvāpi sarvairvāpi svaśaktitaḥ  
aṣṭottarasahasraṃ vā śatamaṣṭottarantu vā  
pratadviṣṇuranenaiva idaṃ viṣṇuranena vā  
vratasampūrtisiddhyarthaṃ dhenumekāṃ payasvinīm  
pādukopānahacchatraṃ gurave vyajanaṃ tathā  
śayyāṃ svopaskarāṃ dadyād dīpikāṃ darpaṇaṃ tathā  
brāhmaṇān bhojayet triṃśat tebhyo dadyācca dakṣiṇām  
kalaśān jalapūrṇāṃstu tebhyo dadyād yavāṃstathā  
evaṃ kṛte mādhavasya udyāpanavidhau śubhe  
phalamāpnoti sakalaṃ viṣṇusāyujyamāpnuyāt ||” iti  
yadā vaiśākho malamāsastadā tasminnevārabdhaṃ malamāsāt prāg

### [5.p1.27](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.27)

yatkāmyamasamāpitam-‘samprāpte malamāse'pi tatsamāpyamasaṃśayam|’  
asmātkāṇvagṛ hyātsamāpanīyamiti hemādrimadanāvṛtuḥ | asyāmeva śṛtānnaṃ codakumbhaṃ dharmarājaprītaye deyamityuktaṃ jāvālinā—  
“śṛtānnamudakumbhañca vaiśākhyāñca viśeṣataḥ  
nirdiśya dharmarājāya godānaphalamāpnuyāt ||” iti  
‘śṛtam’ pakvam | asyāṃ kṛṣṇājinadānamapyuktaṃ nirṇayāmṛte purāṇasamuccaye—  
“vaiśākhyāṃ paurṇamāsyāṃ tu viśākhā tu viśeṣataḥ  
yastu kṛṣṇājinaṃ dadyāt sakhuraṃ śṛṅgasaṃyutam  
tilaiḥ pracchādya vāsobhiḥ sarvavastrairalaṃkṛtam  
sasamudraguhā tena saśailavanakānanā  
saptadvīpānvitā dattā pṛthivī nātra saṃśayaḥ ||” iti  
hemādrau bhaviṣye—  
"kumbhān svacchajalaiḥ pūrṇān hiraṇyena samanvitān  
vaiśākhe brāhmaṇe datvā na śocati kṛtāntataḥ ||” iti  
jyeṣṭhapaurṇamāsyāṃ sāvitrīvratamuktaṃ bhaviṣye—  
"jyeṣṭhe māsi site pakṣe paurṇamāsyāṃ tathā vratam  
cīrṇaṃ purā mahābhaktyā kathitaṃ te mayā nṛpa !||” iti  
"pratipatpañcamībhūtasāvitrīvratapūrṇimā  
navamī daśamī caiva nopoṣyāḥ syuḥ parānvitāḥ ||”  
iti brahmavaivarttāt,  
"bhūtaviddhā sinīvālī na tu tatra vrataṃ caret  
varjayitvā tu sāvitrīvrataṃ tu śikhivāhana !||”  
iti skāndācca iyaṃ pūrvaviddhā grāhyā | atra viśeṣo bhaviṣye—  
"sāvitrīpratimāṃ kuryātsauvarṇīṃ vāpi mṛṇmayīm  
sārddhaṃ satyavatā sādhvīṃ phalanaivedyadīpakaiḥ  
pūjayediti śeṣaḥ  
sāvitryākhyānakaṃ cāpi vācayīta dvijottamaḥ  
rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā prabhāte vimale tataḥ  
tāmapi brāhmaṇe datvā praṇipatya kṣamāpayet |”  
pratimādāne mantraḥ—  
"sāvitrīyaṃ mayā dattā sahiraṇyā mahāsatī

### [5.p1.28](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.28)

brahmaṇaḥ prīṇanārthāya brāhmaṇa ! pratigṛhyatām ||” iti  
atra sarvavrateṣu kathādikaṃ vistarabhiyā noktam, tat śrīmātulakṛtavratārke draṣṭavyam | atra viśeṣo nirṇayāmṛte ādityapurāṇe"jyeṣṭhe māsi tilān dadyātpaurṇamāsyāṃ viśeṣataḥ  
so'śvamedhasya yatpuṇyaṃ tatprāpnoti na saṃśayaḥ ||" iti  
viṣṇurapi"jyeṣṭhī jyeṣṭhādyutā cetsyācchatropānatpradānena naro narādhipatyamāpnoti ||" iti  
āṣāḍhī kokilāvrate sandhyākālavyāpinī grāhyā,  
"āṣāḍhapaurṇamāsyāṃ tu sandhyākāle'pyupasthite  
saṅkalpayenmāsamekaṃ śrāvaṇe pratyahaṃ hyaham  
snānaṃ kariṣye niyatā brahmacaryasthitā satī  
bhokṣyāmi naktaṃ bhūśayyāṃ kariṣye prāṇināṃ dayām ||”  
iti bhaviṣyāt | vyāsapūjādau tvaudayikī sārddhatrimuhūrttā  
grāhyā,  
"trimuhūrttādhikaṃ grāhyaṃ parva kṣaurapramāṇayoḥ |"  
iti viśveśvarapaddhatāvuktatvāt | atraiva bhārabhūteśā''ṣāḍhīśayoḥ  
pūjā yātrā ca kāryā,  
"udīcyāṃ bhārabhūteśamāṣāḍhīśaṃ samarcayet  
kṛtvā sāṃvatsarīṃ yātrāmanenā jāyate naraḥ ||”  
iti kāśīkhaṇḍāt | asyāṃ śivaśayanamuktaṃ hemādrau vāmanapurāṇe—  
“paurṇamāsyāmumānāthaḥ svapate carmasaṃstare  
vaiyāghye ca jaṭābhāraṃ samudgrathyā'hicarmaṇā ||” iti  
atra viṣṇuśayanamapyuktaṃ kalpatarau yamena—  
“kṣīrābdhau śeṣaparyaṅke āṣāḍhyāṃ saṃviśeddhariḥ  
nidrāṃ tyajati kārttikyāṃ tayoḥ sampūjayeddharim  
brahmahatyādikaṃ pāpaṃ kṣiprameva vyapohati  
hiṃsātmakaistu kiṃ tasya yajñaiḥ kāryaṃ mahātmanaḥ  
prasvāpe ca prabodhe ca pūjito yena keśavaḥ ||” iti  
na cāṣāḍhasyeyamekādaśī āṣāḍhī, kārttikasyeyamekādaśī kārtikīti vyutpattyā''ṣāḍhīkārttikīpadena cāṣāḍhakārttikayorekādaśī

### [5.p1.29](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.29)

grāhyeti vācyam,  
“āṣāḍhaśuklapakṣānte bhagavān madhusūdanaḥ  
bhogibhoge nijāṃ māyāṃ yoganidrāṃ samāpnuyāt ||”  
iti viṣṇudharmottare pakṣāntagrahaṇāt | na ca “āṣāḍhaśuklaikādaśyāṃ kuryātsvāpamahotsavam”iti pūrvoktaskāndavirodha iti vācyam,  
deśabhedena sampradāyabhedena ca vyavasthāsambhavāt | asyāmannādidānaṃ kāryam, “āṣāḍhyāmāṣāḍhayutāyāmannapānādidānenākṣayyamāpnoti” iti viṣṇūkteḥ  
atha śrāvaṇapaurṇamāsī pavitrāropaṇādau pūrvaviddhaiva grāhyā,  
'śrāvaṇī durganavamī' iti bṛhadyamokteḥ  
asyāmupākarma kāryam,  
"adhyāyānāmupākarma śrāvaṇyāṃ śravaṇena vā  
hastenauṣadhibhāve vā pañcamyāṃ śrāvaṇasya tu ||”  
iti yājñavalkyokteḥ | 'adhyāyānām' vedānām | “pañcamyāṃ  
hastena yuktāyāmupākarma kāryam” iti hemādrimatam | apare tu—  
"prāñco hastena yukte'hani pañcamyāṃ vā” iti vyācakṣate  
smṛtyarthasāre tu—  
“śrāvaṇamāsasya śravaṇe vā pañcamyāṃ haste pañcamīhastayoge  
vā kāryam” ityuktam | oṣadhīnāṃ prādurbhāvābhāve bahvṛcakārikāyām—  
“avṛṣṭyauṣadhayastasmin māse tu na bhavanti cet  
tadā bhādrapade māse śravaṇena karoti tat ||” iti  
evaṃ sūtakādinā'pyantarite bhādrapade śravaṇena kāryam  
tatrāpyantarite tu notkarṣaḥ, “vārṣikamityetadācakṣate” iti sūtre  
vārṣikamiti samākhyābalāt | varṣāsu kriyata iti vārṣikam, śrāvaṇabhādrapadāveva varṣā ṛtuḥ | atra śravaṇaṃ dhaniṣṭhāyutaṃ grāhyam  
tadāha vyāsaḥ—  
"dhaniṣṭhāsaṃyute kuryācchrāvaṇaṃ karma yadbhavet  
tatkarma saphalaṃ jñeyamupākaraṇasaṃjñitam  
śravaṇena tu yatkarma hyuttarāṣāḍhasaṃyutam  
saṃvatsarakṛto'dhyāyastatkṣaṇādeva naśyati ||”  
gargaḥ—

### [5.p1.30](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.30)

“parvaṇyaudayike kuryuḥ śrāvaṇaṃ taittirīyakāḥ  
bahvṛcāḥ śravaṇe kuryurgrahasaṃkrāntivarjite ||” iti  
atra taittirīyapadaṃ yajurvedimātraparam | yadā śravaṇaṃ parva  
vā grahaṇasaṃkrāntibhyāmanvitam, tadā pañcamyāmūpākarmma kāryyam  
taduktaṃ madanaratne smṛtyantare—  
“upāka rma na kurvanti kramāt sāmargyajurvidaḥ  
grahasaṃkrāntiyukteṣu hastaśravaṇaparvasu ||”  
tathā—  
“yadi syācchāvaṇaṃ parva grahasaṃkrāntidūṣitam  
syādupākaraṇaṃ śuklapañcamyāṃ śrāvaṇasya tu ||” iti  
atra viśeṣaṃ prayogapārijāte vṛddhamanukātyāyanāvāhatuḥ—  
“yadyarddharātrādārvāktu grahaḥ saṃkrama eva vā  
nopākarma tadā kuryyācchāvaṇyāṃ śravaṇe'pi vā  
ardharātrādadhastāccet saṃkrāntirgrahaṇaṃ tadā  
upākarmma na kurvīta parataścenna doṣakṛt ||” iti  
‘parataścet pare'hani’ ityapi kvacit pāṭhaḥ | tadā pare'hanyapi  
niṣedha iti samayamayūkhe guravaḥ  
yattū vacanajātaṃ—  
“trayodaśyādito varjyaṃ dinānāṃ navakaṃ dhruvam  
maṅgalyeṣu samasteṣu grahaṇe candrasūryyayoḥ  
dvādaśyāditṛtīyānto vedha indugrahe smṛtaḥ  
ekādaśyāditaḥ saure caturthyantaḥ prakīrttitaḥ  
khaṇḍagrahe tayoḥ prokta ubhayatra dinatrayam |”  
ityādi paurṇamāsīvyatiriktadināntarasyāpi sadoṣatvapratipādakakarmmādyatiriktakarmmaviṣayaṃ bodhyam,  
“nitye naimittike japye homayajñakriyāsu ca  
upākarmmaṇi cotsarge grahavedho na vidyate ||”  
iti madanaratnadhṛtavacanāt  
kecittu—  
“vedopākaraṇe prāpte kulīre saṃsthite ravau  
upākarma na karttavyaṃ karttavyaṃ siṃhayuktake ||”  
iti vacanād bahvṛcānāṃ siṃhārka evopākarmmā''huḥ, tanna,

### [5.p1.31](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.31)

bahvṛcānprati tvanena vacanenā'prāptasiṃhārke vidhīyamāne gauravaprasaṅgāt | nanu tarhītasya vacanasya kā gatiriti cecchṛṇu, idaṃ  
hi vacanaṃ sāmagān prati yuktam | teṣāṃ hi—  
“siṃhe ravau tu puṣyarke pūrvāhṇe vicaredbahiḥ  
chandogā militāḥ kuryustsargaṃ svasvacchandasām  
śuklapakṣe tu hastena upākarmāparāhnikam |”  
iti gargavacanena siṃhārka eva tadvidhānāt  
'chandogāḥ' sāmagāḥ | adhimāse upākarma na kāryam,  
"upākarma tathotsargaḥ prasavāhyotsavo'ṣṭakāḥ  
māsavṛddhau pare kāryā varjayitvā tu paitṛkam ||”  
iti parāśaroktaḥ | 'pare' uttare māsītyarthaḥ | 'prasavāhotsavaḥ'  
janmadinotsavo varddhamānasaṃjñakaḥ  
"utkarṣaḥ kālavṛddhau syādupākarmādikarmaṇi  
abhiṣekādivṛddhīnāṃ na tūtkarṣo yugādiṣu ||”  
iti kātyāyanavacanācca  
yattu—  
“daśaharāsu notkarṣaścaturṣvapi yugādiṣu  
upākarmamahāṣaṣṭhyorhetadiṣṭaṃ vṛṣāditaḥ ||”  
iti ṛṣyaśṛṅgavacanaṃ chandogaviṣayam | teṣāṃ hi 'siṃhārka eva'  
tadukteranyeṣāṃ sauramāsagrahaṇe pramāṇābhāvāt  
yastu gurubhārgavayoriti vakṣyamāṇasaṃgrahavacane prathamopākarmaniṣedhaḥ, sa sāmagaviṣaya eva teṣāṃ dvitīyādiprayogasya  
siṃharavau malamāse sati tatraiva karttavyatvāt  
kūrmapurāṇe—  
"śrāvaṇasya tu māsasya paurṇamāsyāṃ dvijottamāḥ !  
āṣāḍhyāṃ prauṣṭhapadyāṃ vā vedopākaraṇaṃ smṛtam ||” iti  
āṣāḍhī tu baudhāyanaparā, “śrāvaṇyāṃ paurṇamāsyāmāṣāḍhyāṃ vopākṛtya” iti sūtrāt | prauṣṭhapadī hiraṇyakeśitaittirīyāṇām, sāpi  
yadā śrāvaṇīgrahasaṃkrāntisaṃyuktā tadaiva nānyatheti| atra  
taittirīyāṇāṃ prāguktamaudayikaṃ parva udājahāra pārāśarīye gārgyaḥ—

### [5.p1.32](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.32)

"śrāvaṇīpaurṇamāsī tu saṃgavāt parato yadi  
tadaivaudayikī grāhyā nānyadaudayikī bhavet ||" iti  
atra paurṇamāsīti śravaṇahastayorupalakṣaṇam| tena tāvapi  
saṅgavaspṛṣṭau grāhyau  
tathā ca pṛthvīcandrodaye—  
"udaye saṃgavasparśe śrutau parvaṇi cā'rkabhe  
kuryyurnabhasyupākarma ṛgyajuḥsāmagāḥ kramāt ||" iti  
yājuṣaiḥ pūrvāhṇe kāryyam, “bhavedupākṛtiḥ paurṇamāsyāṃ pūrvāhna eva  
tu" iti pracetovacanāt| chandogaistu aparāhṇe kāryyam,  
"adhyāyānāmupākarmma kuryāt kāle'parāhnike  
pūrvāhṇe tu visargaḥ syāditi vedavido viduḥ ||”  
iti gobhilokteḥ| atra svasvaśākhokto homaḥ kāryyaḥ| atra'rṣipūjanatarpaṇe āha kārṣṇājiniḥ—  
"upākarmmaṇi cotsarge yathākālaṃ sametya tu  
ṛṣīn darbhamayān kṛtvā pūjayet tarpayet tataḥ ||" iti  
vyāsaḥ—  
“viṣṭaraṃ saptabhirddarbhairdvādaśāṅgulidairdhikam  
caturaṅgulamagraṃ syādgranthimekāṅguliṃ tathā  
pradakṣiṇamamuṃ kṛtvā ṛṣīnāvāhya tarpayet  
ṛṣīṇāmarcanaṃ sarvvaṃ karttavyañca nivītinā ||” iti  
“vedārambhaṇataḥ pūrvvaṃ saktuprāśanataḥ param  
navayajñopavītāni hutvā datvā ca dhārayet ||” iti  
“upākarmaṇi viprebhyo dadyād yajñopavītakam  
āyuṣmān jāyate tena karmaṇā mānavo bhuvi ||” iti  
“mauñjīṃ yajñopavītañca navaṃ daṇḍaṃ ca dhārayet  
ajinaṃ kaṭisūtrañca navaṃ vastraṃ tathaiva ca ||” iti  
“gurubhārgavayaurmauḍhye bālye cārddhaṣike'pi vā  
tathā'dhimāsasaṃsarpamalamāsādiṣu dvijāḥ  
prathamopākṛtirna syāt kṛtakarmvavināśakṛt |” iti  
“vyāpyārāmataḍāgakūpabhavanārambhapratiṣṭhe vratārambhotsargavadhūpraveśanamahādānāni somāṣṭake  
godānāgrayaṇaprapāprathamakopākarmvavedavrataṃ

### [5.p1.33](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.33)

nīlodvāhamathātipannaśiśusaṃskārān surasthāpanam  
dīkṣāmauñjivivāhamaṇḍanamapūrvaṃ devatīrthekṣaṇaṃ  
saṃnyāsāgniparigrahau nṛpatisaṃdarśābhiṣekau gamam  
cāturmāsyasamāvṛtī śravaṇayorvedhaṃ parīkṣāṃ tyajed  
vṛddhatvāstaśiśutva ijyasitayornyūnādhimāse tathā ||” iti  
“upākarmaṇi cotsarge vratasnāne tathaiva ca  
candrasūryagrahe caiva rajodoṣo na vidyate ||”  
“pauṣamāsasya rohiṇyāmaṣṭakāyāmathāpi vā  
jalānte chandasāṃ kuryādutsargaṃ vidhivadbahiḥ ||”  
“puṣye tu chandasāṃ kuryādvahirutsarjanaṃ dvijaḥ  
māghaśuklasya vā prāpte pūrvāhṇe prathame'hani ||” iti  
“śrāvaṇyāṃ prauṣṭhapadyāṃ vā hyupākṛtya yathāvidhi  
yuktaśchandāṃsyadhīyīta māsāna vipro'rddhapañcamān ||”  
yadā hi śrāvaṇyāmupākarmma kriyate tadā pauṣaśuklapratipadi pūrvāhne  
utsarjanam | yadā tu prauṣṭhapadyāṃ tadā māghaśuklapratipadi pūrvāhne  
iti | arddhapañcamān arddhaiḥ pañcamyo yeṣviti vyutpattyā sārddhacatura  
ityarthaḥ | āśvalāyanāstu māghyāmeva kuryuḥ  
“adhyāyotsarjanaṃ māghyāṃ paurṇamāsyāṃ vidhīyate |”  
iti kārikokteḥ | upākarmmadine vā kāryyam,  
“puṣye tūtsarjanaṃ kuryyādupākarmadine'pi vā |”  
iti hemādrau khādiragṛhyokteḥ | sāmagāstu siṃhasthe sūryye puṣyanakṣatre  
kuryuḥ, ‘siṃha ravau’ iti prāguktavacanāt | yadā tu siṃhasthe sūryye  
pūrve hasta eva bhavati tatpūrvaḥ puṣyastu kanyāsthe ravau, tadā tatraivotsarjanaṃ kṛtvā siṃhārkahaste upākarmma kāryyam,  
“māse prauṣṭhapade hastātpuṣyaḥ pūrvo bhaved yadā  
tadā tu śrāvaṇe kuryyādutsargaṃ chandasāṃ dvijaḥ ||”

### [5.p1.34](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.34)

iti kātyāyanavacanāt | prauṣṭhapadaśrāvaṇaśabdau sauramāsaparau, sāmagānāṃ sauramāse evopākarmotsarjanavidhānāt | atrāpi ṛṣīna  
pūjayedityuktaṃ prāgittyalaṃ prāsaṅgikena | asyāmāśvalāyanaiḥ  
śravaṇākarma kāryyam, “śrāvaṇyāṃ paurṇamāsyāṃ śravaṇākarma” iti  
sūtrāt | sarpavalirapyatraiva kāryyaḥ | idañca karmmadvayaṃ pradoṣavyāpinyāṃ paurṇamāsyāṃ kāryam “astamite sthālīpākaṃ śrapayitvā”  
iti sūtrāt | “idaṃ cā'bhuktavaiva kāryam” iti prayogaratne'smanmātuḥ prapitāmahacaraṇāḥ | “bhuktvā kāryam” ityapi kecit  
asyāmeva rakṣābandhanamuktaṃ hemādrau bhaviṣyottare—  
“samprāpte śrāvaṇasyānte paurṇamāsyāṃ dinodaye  
snānaṃ kurvīta matimān śrutismṛtividhānataḥ  
tato'parāhnasamaye rakṣāpoṭalikāṃ śubhām  
kārayedakṣataiḥ śastaiḥ siddhārthairhemabhūṣitaiḥ  
vicitratantugrathitāṃ badhnīyād dakṣiṇe kare |”  
mantraḥ—  
“yena baddho balī rājā dānavendro mahābalaḥ  
tena mantreṇa badhnāmi rakṣe ! mā cala mā cala ||” iti  
tathā tatraiva—  
“yaḥ śrāvaṇe vimalamāsi vidhānavijño  
rakṣāvidhānamidamācarate manuṣyaḥ  
āste sukhena parameṇa sa varṣamekaṃ  
putraprapautrasahitaḥ sasuhṛjjanaśca ||” iti  
atra sarveṣāmapyadhikārastatraivoktaḥ—  
“brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaiḥ śūdraiścānyaiśca mānavaiḥ  
karttavyo rakṣikābandho dvijān sampūjya yatnataḥ  
anena vidhinā yastu rakṣābandhanamācaret  
sa sarvadoṣarahitaḥ sukhaṃ saṃvatsaraṃ vaset ||” iti  
idaṃ ca bhadrāyāṃ na kāryam | taduktaṃ nirṇayāmṛte saṃgrahe—  
"bhadrāyāṃ dve na karttavye śrāvaṇī phālgunī tathā  
śrāvaṇī nṛpatiṃ hanti grāmaṃ dahati phālgunī ||” iti

### [5.p1.35](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1.35)

asyāmeva hayagrīvayātroktā kalpatarau brāhme—  
“śrāvaṇyāṃ śravaṇe jātaḥ pūrvaṃ hayaśirā hariḥ  
jagāda sāmavedaṃ tu sarvakalmapanāśanaḥ  
snātvā saṃpūjayeraṃ tu śaṅkhacakragadādharam |” iti  
atha bhādrapaurṇamāsyāṃ nāndīmukhaśrāddhamuktaṃ brahmapurāṇe—  
“nāndīmukhānāṃ pratyabdaṃ kanyārāśigate ravau  
paurṇamāsyāntu karttavyaṃ varāhavacanaṃ yathā ||” iti  
aśrumukhādisaṃjñāpyuktā tatraiva—  
“pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ  
trayo hyaśrumukhā hote pitaraḥ samprakīrttitāḥ  
tebhyaḥ paratare ye tu te tu nāndīmukhāḥ smṛtāḥ |” iti  
“āśvine paurṇamāsyāntu carejjāgaraṇaṃ niśi  
kaumudī sā samākhyātā kāryā lokavibhūtaye  
kaumudyāṃ pūjayellakṣmīmindramairāvatasthitam  
nārike lodakaṃ pītvā akṣaiḥ krīḍāṃ samācaret  
niśīthe varadā lakṣmīḥ ko jāgartīti bhāṣiṇī  
tasmai vittaṃ prayacchāmi akṣaiḥ krīḍāṃ karoti yaḥ ||”  
atra jāgaraṇaṃ pradhānam, phalasambandhāt | atra ghṛtapātradānaṃ kāryam, “āśvayujyāmaśvinīgate candre ghṛtapūrṇabhājanaṃ suvarṇayutaṃ viprāya datvā dīptāgnirbhavati” iti nirṇayāmṛte viṣṇūkteḥ  
atha kārtiksyāṃ kārttikeyadarśanamuktaṃ kāśīkhaṇḍe“kārttikyāṃ kṛtikāyoge yaḥ kuryāt svāmidarśanam  
saptajanma bhavedvipro dhanāḍhyo vedapāragaḥ ||”  
tripurotsavaścā'traivoktoṃ bhaviṣye“paurṇamāsyāṃ tu sandhyāyāṃ karttavyastripurotsavaḥ  
dadyādanena mantreṇa sudīpāṃśca surālaye  
kīṭāḥ pataṅgā maśakāśca vṛkṣe  
jale sthale ye vicaranti jīvāḥ  
dṛṣṭvā pradīpaṃ nahi janmabhāginaste muktarūpā hi bhavanti tatra ||” iti  
"paurṇamāsyāṃ tu saṃpūjyo bhaktyā dāmodaraḥ sadā  
tataḥ candrodaye pūjyāstāpasyaḥ kṛttikāstu ṣaṭ

_First 35 of 42 passages. [Read on](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1)_

## Linked texts (20)

- [Nāradapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.121.65) — Vyāsa, Sanskrit
- [Padmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.padma.6.62.40) — Vyāsa, Sanskrit
- [Agnipurāṇa (Nag Publishers edition, Delhi)](https://indike.org/pramana/in.purana.agni*nag.190.3) — Sanskrit
- [Kārṣṇājinismṛti (fragments)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.uddhrta.karsnajinismrti*fragments.1.2) — Sanskrit
- [Pratāpārka](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.prataparka.12.p30) — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- [Jayasīṃhakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.jayasimhakalpadruma.10.p13) — Ratnākara 1688, Sanskrit
- [Kālatattvavivecana](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.kalatattvavivecana.9.p3) — Raghunātha Vājapeyin 1595, Sanskrit
- [Bhagavantabhāskara](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.bhagavantabhaskara.29.p55) — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- [Kālamayūkha](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.bhatta.kalamayukha.13.p53) — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- [Abdadīdhiti](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.krtya.abdadidhiti.2.p11) — Anantadeva 1645, Sanskrit
- [Smṛtisāroddhāra](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.smrtisamgraha.smrtisaroddhara.1.p157) — Nārāyaṇa, Sanskrit
- [Cakranārāyaṇīyanibandha](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.cakranarayaniyanibandha.1.p157) — Viśvambharatrivedin 1600, Sanskrit
- [Śrāddhacandrikā (Divākarabhaṭṭa)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhacandrika.1.p21) — Divākarabhaṭṭa 1655, Sanskrit
- [Jyotirnibandha (ed. Raṅganātha Śāstrī Vaidya)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.jyotisa.jyotirnibandha*vaidya1919.405.2) — Sanskrit
- [Vidhānamālā (Nṛsiṃha)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.prayoga.sarvaprayoga.vidhanamala.124.29) — Nṛsiṃha, Sanskrit
- [Varṣakriyākaumudī](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.varsakrtya.varsakriyakaumudi.6.p41) — Govindānanda Kavikaṅkaṇa 1510, Sanskrit
- [Daśanirṇaya](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.dasanirnaya.13.p31) — Veṅkaṭanātha Vaidikasārvabhauma, Sanskrit
- [Nirṇayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.8.3) — Kamalākarabhaṭṭa 1612, Sanskrit
- [Kṛtyaratnākara (Caṇḍeśvara)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.krtya.krtyaratnakara.2.p118) — Caṇḍeśvara, Sanskrit
- [Kālanirṇaya (Kālamādhavīya)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.kalamadhaviya.13.p13) — Mādhava, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.tithi.tithyarka.5.p1) · Pramāṇa
