Laghvashvalayanasmriti 1
Laghvāśvalāyanasmṛti 1
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.189 — 1 part
1.1
oṃ tatsadbrahmaṇe namaḥ
atha
-|| laghvāśvalāyanasmṛtiḥ |||| śrīgaṇeśāya namaḥ
prathamo'dhyāyaḥ
tatra prathamamācāraprakaraṇavarṇanam
āśvalāyanamācāryaṃ natvā'pṛcchanmunīśvarāḥ
dvijadharmānvadāsmākaṃ svargaprāptikarānmune
iti tadvacanaṃ śrutvā sa dharmānmunirabravīt
1.2
dharmānvaḥ purato vakṣye dhyātvā'haṃ bho munīśvarāḥ
lokasya ca hitārthāya brahmamārgaratasya ca
1.3
snānaṃ sandhyā japo homaḥ svādhyāyābhyasanaṃ tathā
mādhyāhnikī kriyā pañcayajñādyatithipūjanam
1.4
dānaśiṣṭapratigrāhyai poṣyavargaiḥ sahāśanam
satkathāśravaṇaṃ sāyaṃsaṃdhyāhomādikaṃ ca hi
1.5
śayanaṃ ca yathākāle dharmapatnyā saha gṛhī
brahmacārī svadharmastho gurusevāparo vaset
1.6
yajanaṃ yājanaṃ caiva vedasyādhyayanaṃ ca hi
adhyāpanaṃ tathā dānaṃ pratigrahamiti) hocyate
1.7
etāni brāhmaṇaḥ kuryātṣaṭkarmāṇi dine dine
ataḥ prātaḥ samutthāya cintayedātmano hitam
1.8
nirguṇaṃ nirahaṃkāraṃ nārāyaṇamanāmayam
saguṇaṃ ca śriyā yuktaṃ devaṃ devīṃ sarasvatīm
1.6-2
yathāvidhi tataḥ kuryādutsargaṃ malamūtrayoḥ
brahmacārī gṛhasthaśca śaucamadbhirmṛ dā''caret
1.10
ekā liṅge kare tisraḥ karayormṛ dvayaṃ gude
pañca vāme daśa proktāḥ kare saptātha hastayoḥ
1.11
etacchaucaṃ gṛhasthasya dviguṇaṃ brahmacāriṇaḥ
vānaprasthasya triguṇaṃ yateścaiva caturguṇam
1.12
svapādaṃ pāṇinā vipro vāmena kṣālayetsadā
śauce dakṣiṇapādaṃ tu paścātsavyakarāvubhau
1.13
śaucaṃ vinā sadā'nyatra savyaṃ prakṣālya dakṣiṇam
evamevā''tmanaḥ pādau parasyā''dau tu dakṣiṇam
1.14
gaṇḍūṣaiḥ śodhayedāsyamāca(cā)medantadhāvanam
kāṣṭhaiḥ parṇaistṛṇairvā'pi kecitparṇaiḥ sadā tṛṇaiḥ
1.15
navamī dvādaśī nandā parva cārkamupoṣaṇam
śrāddhāhaṃ ca parityajya dantadhāvanamācaret
1.16
ācamyātha dvijaḥ snāyānadyāṃ vā devanirmite
tīrthe sarovare caiva kūpe vā dvijannirmite
1.17
trirāplutya samācamya śikhābandhaṃ samācaret
prāṇānāyamya saṃkalpya trivāraṃ majjayetpunaḥ
1.18
ācamya vāruṇaṃ jāpyaṃ japetsūktaṃ ca mārjanam
kuryādāpo hi sūktena ṛtamityaghamarṣaṇam
1.19
mārjayecca cāṅgāni gāyatryā cābhimantritam
mastake ca mukhe bāhrorhṛdaye pṛṣṭhadeśake
1.20
brahmādayaśca ye devāḥ kṛṣṇadvaipāyanādayaḥ
soma ityādayaḥ proktāḥ pitaro jalatarpaṇe
1.21
yanmayā dūṣitaṃ toyaṃ śārīramalasaṃbhavam
tasya pāpasya śuddhayarthaṃ yakṣmāṇaṃ tarpayāmyaham
1.22
sa vipraḥ sa śuciḥ snāto hyasparśasparśanaṃ vinā
kālatraye'pi karmārhaḥ svādhyāyanirato'pi ca
1.23
aśaktaścejjalasnāne mantrasnānaṃ samācaret
āpohiṣṭhādibhirmantraistribhiścānukrameṇe tu
1.24
pacchaḥ pādaśirohṛtsu śirohṛtpatsu cārthataḥ
hṛtpādamastakeṣvevaṃ pratyṛcā mārjayedatha
1.25
mastake mārjanaṃ kuryātpādaiḥ praṇavasaṃyutaiḥ
bāhyaśuddhiranena syādantaḥ śuddhirathocyate
1.26
praṇavena pibettoyaṃ gāyatryā cābhimantritam
sadyastena bhavecchuddhaḥ snāto'pi hi saritsu ca
1.27
samāhitamanā bhūtvā brāhmaṇaḥ sarvadā'pi hi
smarennārāyaṇaṃ śuddho dhārayedambaraṃ śuci
1.28
paridhāne sitaṃ śastaṃ vāsaḥ prāvaraṇe tathā
paṭṭakūlaṃ tathā lābhe brāhmasya vidhīyate
1.29
āvikaṃ trasaraṃ caiva paridhāne parityajet
śastaṃ prāvaraṇe proktaṃ sparśadoṣo na hi dvayoḥ
1.30
bhojanaṃ ca malotsargaṃ kurvate trasarāvṛtāḥ
prakṣālya trasaraṃ śuddhaṃ dukūlaṃ ca sadā śuci
1.31
āvṛtya paridhāyātha prāṅāsīnaḥ samācaret
kuśapāṇirdvirācāntastīre salilasaṃnidhau
1.32
praṇavena dvirācāmeddakṣiṇena tu pāṇinā
ubhau hastau ca gaṇḍau dvāvoṣṭhau pāṇidvayaṃ spṛśet
1.33
pādadvayaṃ śiraścā''syaṃ nāsārandhre ca cakṣuṣī
śrotre nābhiṃ ca hṛddeśaṃ śiraścāṃsau spṛśetkramāt
1.34
prāṇānāyamya saṃkalpya tataḥ saṃdhyāmupāsmahe ( sayet )
1.35
āpa ityādibhiḥ pādairnavabhirmārjanaṃ caret
jalaṃ yasya kṣayāyeti prakṣipet mahītale
1.36
āpo janayathānena svaśiraḥ pariṣecayet
sūryaścetyanuvākena prātaḥkāle pibedapaḥ
1.37
āpaḥ punantu madhyāhne sāyamagniśca mantrataḥ
ācamyātha punaścāpe ityebhinavabhiḥ kramāt
1.38
ṛgbhante mārjanaṃ kuryādvidhinā'nena bahvṛcaḥ
ṛtaṃ catyabhimantryāpaḥ samāghrāya kṣipedadhaḥ
1.36-2
ṛtaṃ ceti tryṛcaṃ vā'pi japtvā tadanavekṣitaḥ
samācamya tatastiṣṭhediśaścābhimukho raveḥ
1.40
jalamañjalinā''dāya gāyatryā cābhimantrayet
dadyādarghyatrayaṃ tiṣṭhaṃstriṣu kāleṣu bahvṛcaḥ
1.41
prātarmadhyāhnayorapsu kṣipetsāyaṃ mahītale
madhyāhne tu viśeṣo'yaṃ pradadyāddhaṃ sa ityṛcā
1.42
ākṛṣṇena dvitīyārghyaṃ gāyatryā ca tṛtīyakam
upaniṣṭhansamācamya tiṣṭhedabhimukho raveḥ
1.43
udu tyaṃ citramityetajjapetsūktadvayaṃ ca hi
tuṣṭastena bhavetsūryaḥ sa ātmā jagato hi vai
1.44
tenaiva sūktajāpyena harerarcanakṛdbhavet
āca(cā)medupaviśyātha prāṇāyāmatrayaṃ caret
1.45
dhyātvā devīṃ kumārīṃ ca tattatkālānurūpiṇīm
japetpraṇavapūrvābhirvyāhṛtībhiḥ sahaiva tu
1.46
tisṛbhirbhūḥprabhṛtibhirgāyatrīṃ brahmarūpiṇīm
brahmacārī gṛhasthaśca śatamaṣṭottaraṃ japet
1.47
kālatraye'pyaśaktaścedaṣṭāviṃśatimeva vā
tataḥ kuryādupasthānaṃ jātavedasa ityṛcā
1.48
tacchaṃyoranuvākena śāntyarthaṃ japa īritaḥ
prāgādiṃ ca diśaṃ natvā mantrasthāścaiva devatāḥ
1.49
stutvā natvā tataḥ saṃdhyāṃ sā māṃ saṃdhyā'bhirakṣatu
brahmāṇaṃ harimīśānaṃ tattacchaktiṃ krameṇa tu
1.50
:
natvā svayamathā''tmānaṃ(mūka) gotro'hamabhivādayet
agneruddharaṇaṃ kuryātpūrvame vodayādraveḥ
1.51
ādityamuditaṃ paśyennatvā homāntikaṃ vrajet
āditye'bhyudite caiva prātarhomo vidhīyate
1.52
āhitāgnistathaikāgniḥ svasvoktavidhinā tathā
dhyātvā samidhya cābhyarcya svasthānasthaṃ hutāśanam
1.53
saṃskuryātsāminnā haumyaṃ paya ādi kuśena ca
mantraṇānena sūryāya svāheti juhuyādatha
1.54
dvitīyāmāhutiṃ tadvatprajāpatiridaṃ smaret
svāhāntāṃ cā''hutiṃ hutvā tatheedaṃ na mamoccaret
sarvatraivāgnihomo'yaṃ vidhiḥ sakṛdudāhṛtaḥ
1.55
uktvedaṃ pariṣiñcāmi samagniṃ pariṣecayet
jalenaivā''jyahome tu yatra caitadudīritam
1.56
sūryo na iti sūktena kuryātprātarupāsanam
upāsanaṃ ca sūryasya prajāpatirataḥ param
1.57
agne tvaṃ cāgna āyūṃṣi sāyamagnerupāsanam
kuryāttiṣṭhannupasthānaṃ pūrvavacca prajāpateḥ
1.58
prātaḥ sāyaṃ japenmantramoṃ ca me svara ityatha
abhivādya japeddevīṃ vibhūtiṃ cava dhārayet
1.56-2
vibhūtidhāraṇe mānastoke'yaṃ mantra ucyate
vṛhatsāmeti vā home naityake ca mahāmakhe
1.60
karmakāle tu sarvatra smaredviṣṇuṃ havirbhujam
tena syātkarma saṃpūrṇaṃ tasmai sarvaṃ nivedayet
1.61
agnisaṃrakṣaṇe śaktiryasya caiva na vartate
tadā'raṇyāmajasrāgniṃ sthāpayedvidhipūrvakam
1.62
sabhitpratapane'yaṃ te yonirmantra udīritaḥ
yā te agne bhavenmantraḥ pāṇyārope smṛto budhaiḥ
1.63
homakālaḥ prapadyeta punaścaivaṃ vidhīyate
mantreṇānvāhite vahvāvajasrāgniṃ kṣipedatha
1.64
upasthānādikaṃ caiva sarvaṃ pūrvavadācaret
1.65
kāladvaye yadā homaṃ dvijaḥ kartuṃ na śakyate
sāyamājyadrutiṃ caiva juhuyātprātarāhutim
1.66
sāyaṃkāle samastaṃ syādājyāhuticatuṣṭayam
hutvā kuryādupasthānaṃ samasyetyagnisūryayoḥ
1.67
homaścetpurataḥ kāle prāptaḥ syātkāla uttaraḥ
hutvā vyāhṛtibhiścā''jyaṃ kuryāddhomadvayaṃ ca hi
1.68
vicchinnavahisaṃdhānamaparāhne vidhīyate
sāyamaupāsanaṃ kuryādastodupari bhāsvataḥ
1.66-2
naiva gacchedvinā bhāryā sīmāmullaṅghya yo'gnimān
yatra tiṣṭhati vai bhāryā tatra homo vidhīyate
1.70
gatvā bhāryā vinā homaṃ sīmāmullaṅghya yo dvijaḥ
kurute tatra cenmohāddhutaṃ tasya vṛthā bhavet
1.71
yathā jāto'gnimānviprastannivāsālayai sadā
tasyā evānucāreṇa homastatra vidhīyate
1.72
dharmānucāriṇī bhāryā savarṇā yatra tiṣṭhati
kuryāttatrāgnihotrādi pravadanti maharṣayaḥ
1.73
tataścaivābhyasedvedaṃ śiṣyānadhyāpayedatha
poṣyavargārthamannādi yācayeta yathocitam
1.74
mātā pitā gururbhāryā putraḥ śiṣyastathaiva ca
abhyāśrito'tithiṃścaiva poṣyavarga iti smṛtaḥ
1.75
madhyāhne ca punaḥ snāyāddhautaśuklāmbarāvṛtaḥ
śrutyuktavidhinā''camya prāṅāsīnaḥ kuśāsane
1.76
gāyatryā'paścatasṛṇāṃ pāde vyāhṛtayaḥ smṛtāḥ
sapta mantraśiromantrāḥ ṣaḍbhirācamanaṃ smṛtam (?)
1.77
gāyatryāśca pibetpādairāpo hi navabhiḥ spṛśet
vyāhṛtibhiḥ śiromantrairaṅgāni brahmayajñake
1.78
pāṇigaṇḍūṣakāvoṣṭhau pāṇipādau śiro mukham
nāsābile'kṣiṇī śrotre nābhihṛnmastakeṃ'sakau
1.76-2
ādyantau praṇavau mantrau parataḥ pṛṣṭhatau hyubhau
brahmako madhyato mantro gāyatryā śirasaḥ smṛtaḥ
1.80
kambale vā'jine pīṭhe kuśāsanavināsane
na kuryādupaviṣṭo vai brahmayajñaṃ dvijārcanam
1.81
na kuryāttarpaṇaṃ śrāddhaṃ dhṛtvā bhāle'nulepanam
kadācitkurute mohānnarakaṃ pratipadyate
1.82
dakṣiṇaṃ copaviśyoruṃ vāmagulphopari nyaset
vāmorau dakṣiṇaṃ gulphaṃ taccopasthamudīritam
1.83
prāṇānāyamya saṃkalpya kuśapāṇidharaḥ karam
kṛtvā tu savyamuttānaṃ nyasedupari dakṣiṇam
1.84
savyasya pāṇeraṅguṣṭhapradeśinyostu madhyataḥ
dakṣiṇasyāṅgulīnryasya catasro'ṅguṣṭhavarjitāḥ
1.85
tathā savyakarāṅguṣṭhaṃ dakṣiṇāṅguṣṭhaveṣṭitam
saṃbaddhamevaṃ kurvīta nyaseddakṣiṇasakthini
1.86
prāgagre dve pavitre tu dhṛtvāntaḥsaṃpuṭau karau
saṃnyaseddakṣiṇe jānau brahmayajñaṃ samācaret
1.87
oṃpūrvā vyāhṛtīstisraḥ svarataḥ sakṛduccaret
gāyatrīmuccaretsamyakpādamardhamṛcaṃ kramāt
1.88
ṛṣidaivatacchandāṃsi praṇavaṃ brahmayajñake
mantrādau noccarecchrāddhe yāgakāle'pi caiva hi
1.86-2
agnimīla iṣe tvādi vedāṃścaiva svaśaktitaḥ
adhyāyamanuvākaṃ vā paṭhetsūktamṛcaṃ ca vā
1.60-2
upavītaṃ yathā yasmindhatte karmaṇi vaidike
brahmacārī gṛhasthaśca taddvāso'pi dhārayet
1.61-2
savyrāṃse ca sthite sūtre tatsavyaṃ cātha dakṣiṇe
apasavyaṃ bhavetkaṇṭhe lambe sūtre nivītakam
1.62-2
nyagjānu dakṣiṇaṃ kṛtvā devānsaṃtarpayedṛṣīn
tadvajjānudvayaṃ cātha jānūrdhvaṃ dakṣiṇaṃ pitṝn
1.63-2
savyena tarpayeddevānṛṣīṃścaiva nivītinā
pitṝṃścaivāpasavyena vidhireṣa udāhṛtaḥ
1.64-2
tarpayedvidhinā'nena devāṃścaivāṅgula yataḥ
ṛṣīṃśca vāmabhāgena pitṝndakṣiṇabhāgataḥ
1.65-2
ekaikaṃ cātha dvau dvau vai trīṃstrīnekaikamañjalīn
arhantyete kramāścaṃ(ścai)va devarṣipitarastrayaḥ
1.66-3
pratyañjali samuccārya mantrāṃ dadyādyathāñjalim
devarṣipitṛnāmāni proktā mantrā maharṣibhiḥ
1.67-2
pitrādayastrayaścā''dau tisro mātrādayastataḥ
sāpatnajananī mātāmahādayastrayastathā
1.68-2
mātāmahyādayastisraḥ strīsutabhrātarastathā
pitṛvyo mātulaścaiva duhitā bhaginī tathā
1.66-4
dauhitro bhāgineyaśca piturmātuśca vai svasā
śvaśurau guravaścaiva mitraṃ caiveti kecana
1.100
putrādayaḥ sapatnīkāḥ striyaścaivāha(tha) kevalāḥ
tarpaṇe'bhihitāstīrthe gayāyāṃ ca mahālaye
1.101
uktvā pitrādisaṃbandhaṃ nāmagotraṃ svadhānamaḥ
bahvṛcastu krameṇaiva tarpayāmīti tarpayet
1.102
saṃbandhaṃ nāmagotraṃ ca svadhāmuccārayettataḥ
śrāddhe'pi vidhireṣa syādāśvalāyanaśākhinām
1.103
savyahastānu lagnena dakṣiṇena tu pāṇinā
kuryādbahvṛca evaṃ tu devarṣipitṛtarpaṇam
1.104
bahvṛcastarpaṇaṃ kuryājjale vā'pyatha barhiṣi
tarpayeddevatādīṃśca barhiṣyeva tu yājuṣaḥ
1.105
smṛtyuktavidhinā''camya brahmayajñaṃ samācaret
saṃtarpya devatādīṃśca bahvṛcastata ācamet
1.106
madhyāhne brahmayajño vai nānubandhavaśādbhavet
prātaraupāsanādūrdhvaṃ kuryādastamayāvadhi
1.107
nityakaṃ tarpaṇaṃ kuryād brahmayajñapuraḥsaram
tathaiva devatādīnāṃ yadvā vā snānapūrvakam
1.108
snānaṃ vāruṇikaṃ caiva kvacitkartuṃ na śakyate
tatrā''dau brahmayajñārthaṃ mantrasnānaṃ vidhīyate
1.106-2
puṇyakālanimittaṃ yattarpaṇaṃ kriyate yadi
pitṝṇāṃ kevalaṃ taddhi pravadanti maharṣayaḥ
1.110
nimittaṃ coparāgāde rātrāvapi tathaiva ca
tīrthāntare'pi tadvatsyādekāhe'pyasakṛdbhavet
1.111
nityakaṃ tarpaṇaṃ kuryādahanyeva tu bahvṛcaḥ
tarpaṇaṃ ca tathā sauraṃ naiva rātrau kadācana
1.112
śrāddhāṅgaṃ tarpaṇaṃ yāme prathame madhuvadbhavet
payo nīraṃ ca rudhiraṃ kramādyāmeṣu ca triṣu
1.113
na kuryādbrahmayajñaṃ ca śrāddhātpūrvaṃ mṛte'hani
pitroḥ śrāddhaṃ vidhāyātha vaiśvadevaṃ ca tarpaṇam
1.114
brahmayajñaṃ ca vai kuryātsaṃdhyāṃ madhyaṃdinasya ca
upasthānaṃ ca sūryasya pūrvoktamiha tadbhavet
1.115
kṛtvā''dau tarpaṇaṃ saṃdhyāṃ kuryādvahūvṛca eva hi
āvartane pare sandhyāṃ kṛtvā kuryācca tarpaṇam
1.116
śuddhyarthaṃ cā''tmano'nnasya vaiśvadevaṃ samācaret
siddhānnena ca gṛhyāgnāvanyasminnanale'pi ca
1.117
ekapākāśinaḥ putrāḥ saṃsṛṣṭā bhrātaro'pi ja
vaiśvadevaṃ na te kuryuṃrekaṃ kuryātpitaiva hi
1.118
vaiśvadevaṃ kvacitkartuṃ na śaknoti pitaiva hi
piturevā''jñayā kuryātputro bhrātā paro'pi hi
1.119
ekānnāśiṣu putreṣu bhrātṛṣvekatra satsu ca
tatraiko vaiśvadevaḥ syādvahūvṛcānāmayaṃ vidhiḥ
1.120
putraḥ svārjitamekāśī syāccetpitari jīvati
vaiśvadevaṃ pṛthakkuryādyatra kutrāpi vā vasan
1.121
vaiśvadevaṃ dvijaḥ kuryātsadā kāladvaye'pi ca
ārambho vaiśyadevasya divā caiva vidhīyate
1.122
alaṃkṛtyānalaṃ cānnamadhiśrityānale caret
siddhamādāya sūryāya ghṛtāktaṃ juhuyāddhaviḥ
1.123
prajāpataya ityuktvā somāyetyāditaḥ kramāt
hutvā daśā''hutīḥ sāyaṃkāle cāgnaya āditaḥ
1.124
pariṣicyānalaṃ caiva juhuyāvyāhatīratha
etābhyo devatābhyo'gneḥ pṛthagdadyādbalīnbhuvi
1.125
prāksaṃsthānantarālaṃ syādādbhya ityāditaḥ kramāt
etā deyāstathaiva syuḥ sūtroktā devatā iha
1.126
prāgādiṣvāhutī dve dve indrāyetyāditaḥ kramāt
prāksaṃsthe vā'pyudaksaṃsthe caturdikṣu yathākramam
1.127
agrabhāge'ntarālasya dakṣiṇe mūla uttare
digdevatāhutīnāṃ ca samamāyatanaṃ smṛtam
1.128
brahmādayo'ntarālasya madhye śiṣṭāśca devatāḥ
prāksaṃsthāścāpi vai tāḥ syū rakṣobhya iti cottare
1.126-2
svadhā pitṛbhya ityannaṃ dadyānmantreṇa bhūtale
dakṣiṇe cāpasavyaṃ ca pitṛbhyo'tha svadhā namaḥ
1.130
vaivasvatakulotpannau mahābīrau surottamau
śunau dvau śā(śyā) maśabalau pitṛbhāgārthinau sadā
1.131
tābhyāṃ cāpi baliṃ dadyādyāmye codakpṛthakpṛthak
savyenānena mantreṇa śā(śyā)māya śabalāya ca
1.132
haviśca juhuyādagnāvuddeśatyāgapūrvakam
svāhānte caiva sarvatra homakarmaṇi cātra tu
1.133
svāhā syādbhūtayajñe'pi pitṛyajñe svadhā smṛtā
yajñe mānuṣake caiva hantakāro vidhīyate
1.134
ato manuṣyayajñārthaṃ dadyādviprāya vā'nale
sanakādibhya ityuktvā hantakāreṇa vai haviḥ
1.135
kṛtvā manuṣyayajñāntamupasthāyoṃ ca me svaraḥ
havirbhujaṃ namaskṛtya gotranāmapuraḥsaram
1.136
japtvā caiva tu gāyatrīṃ dhārayeddhomabhasma ca
smṛtvā yajñapatiṃ devaṃ hutaṃ tasmai nivedayet
1.137
evaṃ cāpi divā kṛtvā sāyaṃ cāpi tathaiva hi
divācāribhya ityatra naktaṃcāribhya iṣyate
1.138
uktaṃ karma yathākāle yadi kartuṃ na śakyate
akāle vā'pi tatkuryādullaṅghya vā'pakṛṣya ca
1.136-2
vaiśvadeve tathā brahmayajñe caiva(ṣa) vidhiḥ smṛtaḥ
saṃdhyayorubhayoścaiva vā'pakarṣaṇamiṣyate
1.140
devatādipitṛyajñāntaṃ sāyaṃ cāpi yathākramam
bhūtebhyo'pi baliṃ rātrau dadyātpātreṇa vai bhuvi
1.141
dvārādidevatābhyo'nnaṃ dadyātpitāmahāditaḥ
hutaśeṣaṃ ca bhūtebhyo ye bhūtā iti mantrataḥ
1.142
prakṣālya pāṇipādaṃ ca samācamya yathāvidhi
śāntā pṛthivīti mantreṇa gṛhaṃ saṃprokṣayejjalaiḥ
1.143
kuryātpañca mahāyajñānnityaśaḥ sūtakaṃ vinā
arghyāntā sūtake saṃdhyā snānaṃ syādapi kiṃcana
1.144
vaiśvadevaṃ purā kṛtvā nitye cābhyudaye tathā
svābhīṣṭadevatādibhyo naivedyaṃ vinivedayet
1.145
akṛtvā devayajñaṃ ca naivedyaṃ yo nivedayet
tadannaṃ naiva gṛhṇanti devatāścāpi sarvathā
1.146
pādaprakṣālanaṃ kuryādviprāṇāṃ devarūpiṇām
svayaṃ cāpi samācamya viprāṃstādupaveśayet
1.147
madhuparkaṃ binā rātrau dvijapādābhiṣecanam
na kuryātpūjayedviprāngandhapuṣpākṣatādibhiḥ
1.148
tato viprānsamabhyarcya yathāvibhavasārataḥ
dadyād(deyama)nnaṃ yathāśakti bhikṣā'tithibhya eva ca
1.149
annamāmaṃ ca vai bhikṣāṃ dadyādaharahardvijaḥ
sa sarvava(vi)dbhūtaḥ pākādannādya(da)pi ca yadbhavet
1.150
nityaṃ dadāti yaḥ sādhurannaṃ vedavido mukhe
muktaḥ syādduritātpāpād brahmasāyujyamaśnute
1.151
parāgnatyāgināmeva dadyādāmaṃ viśeṣataḥ
annāddaśaguṇaṃ puṇyaṃ labheddātā na saṃśayaḥ
1.152
bhikṣāṃ dadāti viprāya yataye brahmacāriṇe
sa sarvāṃllabhate kāmāṃstato yāti parāṃ gatim
1.153
dattaṃ naiva punardyādapakvaṃ pakvameva vā
punaśca dīyate mohānnarakaṃ pratipadyate
1.154
poṣyavargasamopeto bhuñjīyātsaha bandhubhiḥ
bhojane paraviśiṣṭānnaṃ gāyatryā cābhimantrayet
1.155
satyaṃ tvartena mantreṇa jalena pariṣecayet
tato balitrayaṃ kuryānmantreṇāpaḥ pibedatha
1.156
yamāyātha ca citrāya bhūtebhyo nama uccaret
dattvā'mṛtopastaraṇamasītyuktvā pibedapaḥ
1.157
gṛhṇīyādāhutīḥ pañca sapavitreṇa pāṇinā
tyaktvā pavitramaśnīyāddhṛtvā tatpunarācamet
1.158
putravānpitṛmāṃścaiva bhuktvā śrāddhīyabhojanam
na kuryādbhojane maunaṃ prāṇāhūtīrvinā
1.156-2
paṅktibhedena yo bhuṅkte grāsamātramapi dvijaḥ
aghaṃ sa kevalaṃ bhuṅkte hataśrīrjāyate dhruvam
1.160
uttarācamanaṃ pītvā mukhaṃ prakṣālayecchuciḥ
bhuñjatebhyastato dadyāttāmbūlaṃ mukhaśuddhaye
1.161
bhuktvā caiva svayaṃ vipraḥ kuryāttāmbūlacarvaṇam
tato nayedahaḥśeṣaṃ śrutyādiśravaṇādibhiḥ
1.162
spṛśeducchiṣṭamucchiṣṭaḥ śvānaṃ śūdramathāpi ca
upoṣya rajanīmekāṃ pañcagavyaṃ pibecchuciḥ
1.163
śvānaṃ śūdraṃ tathocchiṣṭamanucchiṣṭo na saṃspṛśet
mohādvipraḥ spṛśedvastu snānaṃ tasya vidhīyate
1.164
ucchiṣṭasparśane snāyādbrāhmaṇo vidhivarjitam
brahmavidddvajanocchiṣṭapātracālaṃ vinaiva tu
1.165
vipraścaiva svayaṃ kuryāddvijabhuktapātracālanam
prakṣālya pāṇipādaṃ ca dviDIRācāntaḥ śucirbhavet
1.166
pātrāṇi cālayecchrāddhe svayaṃ śiṣyo'tha vā sutaḥ
asaṃskṛto na ca strī ca na cānyaścālayetkvacit
1.167
parapākarucirna syādanindyāmantraṇāhate
kadācitsyādāpadi tu naiva nityaṃ kadācana
1.168
ucchiṣṭasparśane caiva bhuñjānaśca bhavedyadi
pātrasthaṃ cāpi vā'śnīyādannaṃ pātrasthitaṃ ca yat
1.166-2
gāyatryā saṃskṛtaṃ cānnaṃ na tyajedabhimantritam
gṛhītaṃ cetpunaścādyād gāyatrīṃ ca śataṃ japet
1.170
annaṃ paryuṣitaṃ bhojyaṃ snehāktaṃ cirasaṃcitam
asnehā api godhūmā yavagorasavikriyāḥ
1.171
apūpasaktavo dhānāstakraṃ dadhi ghṛtaṃ madhu
etatpaṇyeṣu bhoktavyaṃ bhāṇḍalepo na cedbhavet
1.172
annāktabhājanasthāni dūṣyante tāni caiva hi
śuddhabhāṇḍasthitānīha grāhyāṇyāhurmanīṣiṇaḥ
1.173
grāhyaṃ kṣā (kṣo) ravikāraṃ syātsarvaṃ caivekṣusaṃbhavam
tailakṣīrājyapakkaṃ ca jalasaṃmiśritaṃ na hi
1.174
parānnaṃ naiva bhuñjīyātsvakīyaṃ cānyapācitam
saṃskārarahitaṃ caiva nāśnīyād brāhmaṇaḥ kvacit
1.175
brāhmaṇo naiva bhuñjīyādduhitrannaṃ kadācana
ajñānādyadi bhuñjīta rauravaṃ narakaṃ vrajet
1.176
patnī snuṣā svayaṃ putraḥ śiṣyo'tha vā guruḥ sutaḥ
ācāryo vā pacedannaṃ bhuñjīyāttanna duṣyati
1.177
śākapākādikaṃ ninyaṃ yo'nnamadyātsvakīyakam
kvacicchiṣṭānramaśnīyādvatsarābhyantare dvijaḥ
1.178
yadyekatra pacedāmamātmanaścāparasya ca
yastadannaṃ dvijo bhuṅkte prājāpatyena śudhyati
1.176-2
na caikatra pacedannaṃ bahūnāmatha vā dvayoḥ
niṣedho'yaṃ pareṣāṃ tu putrādīnāṃ na hi kvacit
1.180
evaṃ bhuktvā dvijaścaiva śrutvā śrāddhasya vai kathām
śrutismṛtipurāṇoktamitihāsaṃ purātanam
1.181
ghaṭikaikā'vaśiṣṭā syādraverastamitasya ca
prakṣālya pāṇipādaṃ ca dvirācāntaḥ śucirbhavet
1.182
prāṅāsīnaḥ samācamya prāṇāyāmapuraḥsaram
pūrvoktavidhinā caiva sāyaṃsaṃdhyāṃ samācaret
1.183
āditye'stamite yāvattārakādarśanaṃ na hi
sāyaṃhomaṃ tadā kuryānno cetsyurnava nāḍikāḥ
1.184
vaiśvadevaṃ punaḥ sāyaṃ kuryādyajñatrayaṃ ca hi
daivaṃ bhūtaṃ tathā pai(pi)tryaṃ bhuktvā svādhyāyamabhyaset
1.185
tataḥ svapedyathākāmaṃ na kadācidudakśirāḥ
etāvannaityakaṃ karma pravadanti manīṣiṇaḥ
1.186
anena vidhinā yastu naityakaṃ kurute dvijaḥ
sa yāti paramaṃ sthānaṃ punarāvṛttidurlabham
1.187
pratyahaṃ karmako(ṇo) yogaḥ svādhyāyābhyasanaṃ tathā
manaḥsvasthatayā yogaḥ sa evā''tmaprakāśakaḥ
1.188
tyaktvendriyasukhaṃ loke yastiṣṭhedyatra kutracit
sa eva yogī muktaḥ syātsarvasaṅgavivarjitaḥ
1.189
yaḥ kacinmānavo loke vāraṇasyāṃ tyajedvapuḥ
sa cāpyeko bhavenmukto nānyathā munayo viduḥ
1.189.p1
ityāśvalāyanadharmaśāstre brahmamārgācārādhyāyaḥ [2prakaraṇam] || atha dvitīyo'dhyāyaḥ
Linked texts (4)
- Laghuāśvalāyanasmṛti — Sanskrit
- Smṛtīnāṃ Samuccayaḥ — Sanskrit
- Aṣṭādaśasmṛti — Sanskrit
- Ācārendu — Tryambaka Māṭe 1813, Sanskrit