Pramāṇa · Search · About · API

Manava Dharmashastra 5.124

Manuṭīkā 5.124

Language
Sanskrit

5.124.126

yadyupadeśastastasyaye bhījanīyāḥsyuritiptāmaṃtathāpyalpavaktavyatvāt saṃkhyāṃtāvadāha dvāviti | dvaupitryāṅgabhūte daive pitṛpitāmahamapitāmahoddeśena trīn ekaikaṃvā daivapitryayorbrāhmaṇaṃbhojayet | uktātiriktabhojanasamarthoppadhikabhojane naivapravarteta | yattu natvevaikaṃsarveṣāṃpiṇḍe vyākhyātamiti gṛhyadarśanānnimantrayeta tryavarāniti cehābhidhānādekaikamubhayatravetyasya vistarapratiṣedhārthatvādvacmāha tadasat | dvau daive pitṛkṛtye trīnnityetadvikalpenāsya śravaṇāt | yājñavalkyecaikaikamevetividhiśarśanādvisṛṣṭeca || yadyekaṃbhojayecchāddhe daivaṃtatrakathaṃbhavet || annaṃpātresamṛdhṛtya sarvasyaprakṛtasyaca || devatāpyatanekatvāttaḥśrāddhaṃpravartayeta ityekabrāhmaṇabhojanāt yatpunarnatvevaikabhityādi gṛhyavacanaṃtadvavyabrāhmaṇādisamyaksaṃpadviṣayaṃ natvatyantapratiṣedhārtham | tathācaitadanantaramevagṛhyakṛt kāmamanādyaityāhyādanīyādyabhāvāt | kāmamekamapi sarveṣāṃbhojayedityevaṃ canimantrayettryavarāniti | etadapidravyabrāhmaṇādisampagviṣayaṃ natvevaikavidhyatyantābhāvajñāpakaṃ vistaraitivṛttavaśāt prathame vā caśabdaiti smaraṇāt |
|| prathiteti | yoyaṃ pitryonāmavidhiḥ pitryaṃkarma eṣā pretakṛtyā pretopakārārthā kriyā kṣaye candrakṣaye gṛhe vā nānāśramāntaraiḥ sarvagṛhiṇāṃkhyātā tasminkṛtye pitrye karmaṇi yuktasya tanniṣṭhasya laukikī smārtī pretakriyā pretopakriyate guṇavatputrapautraprabandhotpattyā tasmādetadyatnataḥ kāryam |

5.124.127

|| śrotriyāyeti | devapitryādonyannāni chandomātrādhyāyine deyāni chandomātrādhyāyini śrotriyaśabdaprayogā nnātyantāpāśena niyamaḥ saṃbhave punaḥ samastaśākhādhyāyidānam | yanena bhojecchādvebahūcamityādināmiti saṃti punaḥ śrotriyatvesati śrutavṛttābhijanādi yoge ca pūjyatamāya viprāya deyāni yatastasmai datvā pitṝṇāṃdvāreṇātiśayenopakārakaṃbhavati |

5.124.128

|| yasmāt ekaikamapi | daivapitryayorekaikapi vedārthavidaṃbhojayet | paripūrṇaphalaṃpitṝnmākhyaṃyāpnoti natvaviduṣobahūnapibhojayannupaṣkalaphalamāpnotītyabhidhānātbrāhmaṇasya bhojanamatra pradhānaṃpiṇḍānāvditvaṅgamityavasīyate |

5.124.129

|| dūrāditi | yemātṛtodaśapuruṣaṃ pitṛtodaśapuruṣaṃityādisūtrakāroktaṃttvikparīkṣānyāyena samastaśākhādhyāyinaṃbrāhmaṇaṃparīkṣeta | yasmāttasmāttathāvidhobrāhmaṇohavyakavyānāṃtīrthamiva tīrthenodakāvataraṇamārgeṇodakārthinogacchantyevaṃtathāvidhena brāhmaṇena havyakavyāni devān pitṝn gacchanti | tathāvidhobrāhmaṇotithitulyaḥsmṛtoma hāphalatvāt |

5.124.130

|| saharumiti | yatra daivapitryādāvanūgvidāṃbrāhmaṇānāṃdaśalakṣāṇi bhuñjate tatraikovedavidbhuktvā prītaḥ tṛptodharmatodharmotpādanena tānsarvānarhati trāyate tadbhojanajanyadharmānutpādayatītyarthaḥ | itividvadbrāhmaṇabhojanastutiḥ |

5.124.131

|| jñānotkṛṣṭāyeti | vidyotkṛ ṣṭyāni deyāni nānyebhyonyasmādyathā rudhiropaliptau hastau rudhireṇaiva apagatatlepau kartu [na] paryyate api tūdakena evaṃvāṅgādānamukhena nātmottārayituṃ śakyate apituvidvaddānadvāreṇaivetyavidvannindayā vidvaddānastutiḥ|

5.124.133

132||yāvata iti|yāyate hūyakākān grāsān havyakavyeṣvavedavidbhrasate tattatsaṅkhyākāneva prastutaśrāddhakartā jvalitān sthūlānrūśūlūṣṭārakhyāyudhān piṇḍānagrasate iti avidvaddānaphalakathanam | tathāca vyāsodāturevaphalamāha || yasate yāvataḥ piṇḍān tasya vai havipotṛcaḥ || grasate tāvataḥ sthūlān gatvā vaivasvataḥ kṣayam |
|| jñānaniṣṭhāddati | kecidātmajñānaparāvinamnarbhavanti | apare kṛcchrāditapaḥpradhānāḥ | anye tu tapo'dhyayananiratāḥ || apareyāgāditatparāḥ |

5.124.134

|| itikimāha jñānaniṣṭheṣviti | jñānapradhānebhyoyatnena pitryārthāni deyāni devārthāni punaḥ śāstramaryādānatikrameṇa caturdhyājñānaniṣṭhādibhyopīti |

5.124.135

|| aśrotriyaiti | yaḥśrotriyaḥputraḥātmanaḥśrotriyorthaiḥ śrotriyaputraḥātmanācāśrotriyaḥ |

5.124.136

|| yoḥkaḥśreyān ityupanyasyāha jyāyāṃsamiti |' anayoḥpūrvanirdiṣṭayormadhyātaśrotriyaputraṃ ātmanāśrotriyamapi praśasyataraṃjānīyān paścāt śrotriyaputraātmanāca śrotriyaḥsatadadhītavedapūjārthaṃpūjāmarhati vedastadvāreṇa pūjyate | natvasaupūjārhaiti pitrādividyāparīkṣārthametaccāśrotriyadānārthaṃ śrotriyāyaivadeyānītiniyamādevaṃca || dūrādevaparīkṣetetyetat vidyāvyatiriktajātyātiśayaparīkṣārthatvenāvatiṣṭhate |

5.124.138

mitraṃśrāddhe na bhojayet kiṃrtāhaṃ dhanāntairarasyaimayyādillehaḥkāryīyaṃ punaḥśatruṃnamitraṃnābhibhartuṃvijñātaṃbrāhmaṇaṃśrāddhe bhojayet |
|| yasyeti | yasya mitropakāraparāṇi havyakavyāni tasya pāralaukikaṃphalan bhavatīti | phalābhāvakathanaparametat | nakevalaṃ pūrvamitrasya śrāddhādinā deyaṃyāvan |

5.124.139

|| yaiti | śrāddhadānenānena saha maitrī me bhaviṣyati iti evaṃ yomanuṣyaḥśāstrānabhijñatayā śrāddhena mitrabhāvaṃkurute samitrehetutvācchrāddhaṃmitramasyeti śrāddhamitrodvijāpasadaḥkarmāntarājitenāpi svarloke na saṃbadhyataiti |

5.124.140

|| saṃbhojanīti | sā dakṣiṇā taddānaṃsaha bhujyate yayeti saṃbhojanīyā goṣṭhī | piśācadharmatvātpaiśācī manvādibhiruktā sā ca mitrārthardhatvādilhaloke evāste andhāgauryathaikasmingṛhe na paraloke pratyupakārāya bhavati |

5.124.141

|| yatheti | tvārjanā yathā ūṣare bhūmadeśe dhānyānyuptvā karṣakaḥphalaṃna prāpnoti . evamaśrotriyāya śrāddhādi datvā dātā na · phalaṃprāmoti aśrotriyadāne vaiphalyakathanārthametat |

5.124.142

|| dātṛniti | viduṣe dakṣiṇā dattā bhavati pretyacehaca || vedārthavide ca yathāśāstra śrāddhādidattaṃpitṝnmāṣṭṛbhyāmutrikaphalena kīrtyanuṣaṅgaihikaphalena ca dātṛntasaphalānkurute | pratigṛhītūṃśca tatpratigrahalabdhadhanānuṣṭhitayāgādiphalenāmutrasaphalānkurute adharmārjitadravyānuṣṭhitayāgaudinaiṣkalyāta ihalokecadharmārjitadhanakṛtakṛṣyādiphalaviṣayānasaphalānkurute itividvaddānasyadātṛpratigṛhītṛdṛṣṭādṛṣṭaphalakathanārthametat |

5.124.143

|| kāmamiti | varaṃguṇavadbrāhmaṇāntarābhāvesaguṇaṃ mitraṃśrāddhebhojayet | na yogyamapi śatruṃyato'riṇāśrāddhā· dibhuktaṃparalokeniṣphalaṃbhavatīti | anyābhāve guṇavanmitraṃpratiprasavārthametat | chandomātrādhyāyiniśrotriyaśabdaprayogāttadāśrayiṇannaiyamikamuktam |

5.124.144

|| adhunātu satisaṃbhave phalaviśeṣārthasamastaśākhādhyāyini dānamāha yatneneti | samastaśākhādhyāyinaṃbahūcaṃtathāvidhamevādhvaryuṃ chandogaṃ caivavidhamevādhvaryyuṃyatnena śrāddhebhojayet | vṛttavaśaunnānāprakāraiḥśabdaiḥ sakalaśākhādhyāyinaevaite yuktāḥ | yetu chandomātrādhyāyipratiṣedhārthaṃ śrotriyāyaiva deyānītyetahiśeṣaṇārthavamaṃsyāhusteṣāśriyāyaivadeyānītyetadanarthakaṃ syāt |

5.124.145

|| eṣāmiti | eṣāṃ tryaṅgādīnāmaṃ madhyādanyatamoyasya tvaṅbhuñjīta tasya pitrādi saptapuruṣavyāpinyanarvācchannā pitṛṇāṃtṛptiḥ syāditi samastaśākhādhyāyibhojana'taevaṃvijñāyate yatra kaca nāvasthitāḥ pitaraḥ pitrādyupahṛtakavyaiḥ sukhamāsate | itaśca pitṛtṛptiphalametat

Linked texts (1)