<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Mānava Dharmaśāstra](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu) › [Manutika](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja) › 5.1

# Manava Dharmashastra 5.1

Manuṭīkā 5.1

- **Language:** Sanskrit

### [5.1.100](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.100)

kṛtveti | evamuktasvarūpeṇaitanbalikarma kṛtvā sarvagṛhabhoktṛbhyaḥpūrvamatithiṃpūjayet | bhikṣaṇaśīlāya brahmacāriṇe samakālameva svastivācyabhikṣādānamaṇpūrva iti gautamoktavidhonanabhikṣāṃdadyāt |  
94 || yatpuṇyaphalamiti | alpagṛhemadhviṃtyādiyājñavalkyoktavidhinā gāṃdatvā yatpuṇyaphalaṃ godonnannasyaviṣṭapamiti prāpnotitadeva dvijagṛhasthobhikṣāṃdatvā prāpnoti |  
95 || bhikṣāmiti | phalapuṣpādinā satkṛtya pāramārthikavedārthajñāya brāhmaṇāya svastivācyetyādi vidhipūrvakaṃ pratipādayediti brahmacāribhikṣādānādvidhyantaramidam | tathāca vasiṣṭhaḥ śrotriyāyāṃgaṃdatvā brahmacāriṇetyāha |  
96 || apātrecaitadātithyādinakāryayasmāt naśyantīti | yāni pitṛdaivoddeśenānnāni mohāddhānaśāstrānabhijñatayā dātṛbhiradhyayanavidhiyajñānuṣṭhānatejaḥśūnyatvādbhasmarūpeṣu vipreṣu dattāni tāni teṣāṃdānaśāstrānabhijñānāṃmanuṣyāṇāṃ niṣphalībhavanti || 97 ! vidyātapaḥsamṛddheṣviti | jñānānuṣṭhānatejaḥsaṃpanneṣu vipramukheṣu agnitulyeṣu havyakavyādi yatprakṣiptaṃtadiha dustarācchatruvyādhyādirbhavavādmutraca mahataḥpāpātrāyate |  
98 ||  
| saṃprāptāyeti | svayamupasthitāyātithayaāsanācamanāyudakānnaṃca vyañjanaviśeṣaiḥyathāsaṃbhavaṃ satkṛtyāsanāvasathāvityādivakṣyamāṇavidhipūrvakaṃdadyāt |  
99 || śilānapyuñchatonityamiti | atidaurgatyādvṛttisaṃyarmātiśāyārthitayā śilānkṣetraphalaśeṣān apyuñcinvantaḥsabhyāvasathyābhyāṃsahatretāyā paścāsvapyagniṣu homaṃvā kurvāṇasya sarvavṛttisaṃkocapañcāgnirahomārjitaṃpuṇyaṃ anārcitotithirdhasan svīkarotyadānadoṣakathanena nityatāmāha | sabhyonāmāgnirmahāsādhanasītācapannuttryartha yastatra tatra vihiyate |  
|| annāsaṃbhavepunaḥ tṛṇānīti | tṛṇāni viśramabhūmyācamanādyudakapriyasatyavacanāni sādhugṛheṣvatithyarthanakadācidapyucchidyante ato'nnābhāveetānyavaśyaṃdeyāni |

### [5.1.102](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.102)

101|| aprasiddhatvādatithilakṣaṇamāha ekarātramiti | brāhmaṇaekārātriparagṛhevasan atithiḥyatiḥsmṛtaḥ yadasyāhanityāvasthāne na vidyate dvitīyātithiresyetyevamatithirucyate |  
|| naikagrāmīṇamiti | samānagrāmanivāsinaṃ yaṃcasaṃgatyālokayātrayācaritaṃ vicitraparihāsakathājīvanaṃ yasya sabhāyāṃyastasminneva grāme saṃprāmastaṃvaiśvadevakālepi saṃprāmamatithinavinyāt ātitheyoddeśataevagrāmāntarāṇigatvā |

### [5.1.103](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.103)

|| upāsataiti | yegṛhasthādurmedhasaḥ audarikatayāparānnaṃsevante tena parānnabhojanena te janmāntare'nnādyadāyināṃgṛhe paśutāṃvrajanti itiphalapratipādanaparametadataḥparapākopaṃsevanaṃnakāryam |

### [5.1.104](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.104)

|| apraṇodyeti | yasmādayamādityenāstaṃgacchatā prāpitotithistadānīntagṛhamanāśakeḥ samunuṣṭheyapañcayajñavatā gṛhasthena na pratyākhyeyaḥ | sacavaiśvadevakāle prāptastaduttarakālevā nāsyagṛhasthasyānke vaset | avaśyamasyāśanaṃ deyaṃ ayaṃca pratiṣiddhātithipratiprasavārthamāraṃbhonvathāvaiśvadevahīnānnaitat sāyaṃprātati vakṣyamāṇeneva sāyamatithidānasiddhāvānāraṃbhaḥsyāt |

### [5.1.105](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.105)

|| neti | yadatithaye rocate tattasmāadattvāgronā nāśnīyāt | atithibhojanaṃca dhanakhyātyāyuḥ svarganimittamityātitheyaphalakathanaṃnatvānityatvāpattiḥ | sarvemādattaityādyuktatvāt |

### [5.1.106](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.106)

|| āsanāvasathāviti | yugapadanaikātithyasthānesati hyāsanasthānaviśramasthādvādiśayanānugamanaparicaraṇamitaretarāpekṣāyotkṛṣṭāvaruṣṭamadhyameṣu utkṛṣṭāvaruṣṭamadhyamaṃkuryāt | annaṃpunastulyameva tatraviśeṣāśravaṇāt |

### [5.1.107](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.107)

|| vaiśvadevaiti | kṛte'tithibhojanaparyante vaiśvadeve yadyaparotithivrājet tasmai tadācānnaṃyathāśaktipunaḥpaktvāpradadyāt | baliharaṇaṃca tatonnānnakuryāt | baliharaṇaniṣedhādātmasaṃskārārthatā vaiśvadevasyābhihitetyavasīyate | annasaṃskārapakṣekathanamasaskṛtasanna bhojanamanujānīyāt |

### [5.1.108](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.108)

|| prasaṅgādvoktṛdharmamāha nabhojanārtheti | bhojanalābhārthavipraḥsve kulagotre nakathayet | yasmādbhojanārthete kathayan udrauṇāṃśīti vidbhiḥkathyate |

### [5.1.109](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.109)

|| brāhmaṇasyatvanatithiriti | brāhmaṇagṛhe gurumitrabandhukṣatriyavaiśyaśūdrānātithayobhavanti | guroḥprabhutvāt mitrabandhūnāmātmasamatvāt kṣatriyādeśca hīnajātitvāt kṣatriyasyotkṛṣṭaḥ brāhmaṇaḥ syāt | brāhmaṇakṣatriyāvutkṛṣṭajātodyau syātāmeva vaiśyasyāpi |

### [5.1.110](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.110)

|| yadīti | kṣīṇapātheyoyāmāntaravāstitvādatithidharmeṇa yadikṣatriyovipragṛhe āgacchet tadā gṛhāvasthitavipreṣu kṛtabhojaneṣu tamapi bhojayet |

### [5.1.111](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.111)

|| vaiśyaśūdrāviti | vaiśyaśūdrāvapātheyāvatithirūpau gṛheprāptau tadokāruṇyātsaṃbhojanīyau |

### [5.1.112](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.112)

|| itarāniti | uktakṣatriyādivyatiriktān sakhibandhusahādhyāyiprabhṛtīn prītyāhetubhūtayā gṛhamāgatānannaṃyathāśakti saṃskṛtya bhāryābhojanakāle bhojayet | ātmanopi kālovaśiṣṭaṃtudaṃpatītivakṣyamāṇatvāt | gurostukālānvabhidhānaprabhutvena svāyattakālatvāt |

### [5.1.115](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.115)

113|| suvāsinīriti | jīvacchvaśura pitṛkāḥ striyaḥ kumāryāṃturagarbhiṇīśca atithyanugatānevāvilaṃbamānobhojayet | agrataḥ eva pāṭhe 'tithibhyaḥ pūrvameva |  
114|| adattveti | etebhyobhṛtyaparyantebhyotithyādibhyodatvā yovyatikramādoṣa'nabhijñaḥ pūrvaṃ bhuṅkte sabhuñjānaetatphalabhūtaṃmaraṇā samanaṃtaraprāptamātmanaḥ śvagṛdhrakhādanaṃnajānāti |  
|| bhuktavatsviti | ātithyādijñātisaṃbaṃdheṣu dāseṣu kṛtabhojaneṣu tatonnāvaśiṣṭaṃjāyāpatī paścādaśnīyātām |

### [5.1.117](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.117)

116|| devāniti | gṛhebhavā gṛhyāityantena bhūtayajñauktaiti vakṣyamāṇapratyavāyakathanārthoyamanuvādaḥ |  
|| aghamiti | yaātmārthamevapacati nadevādibhyodadāti sapāpahetutvātpāpamevakevalaṃ bhuṅktenānnaleśamapi yasmādyadetatyākayajñaśiṣṭāśanaṃsādhūnāṃ annamupadiśyate |

### [5.1.118](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.118)

|| atithipūjāprasaṅgenāṃyarājādīnāṃpūjā.viśeṣaucyate rājāttviksnātakagurupriyaśvaśuramātulāniti | janapadābhiṣiktaṃkṣatriyaṃgṛhyāgataṃ yājakaṃṛtvijaṃ yaḥkaścidgṛhasthodvijātirvidyāvratasnātakaṃ ṣṇipyoguruṃ śvaśurojāmātaraṃ jāmātāśvaśuraṃ bhāgineyomātulaṃ madhuparkākhyena gṛhyoktarūpeṇa karmaṇā pūjayet | parimitānsaṃvatsarān saṃvatsare'tīte punargṛhāgatānetānyūjayet | ye tu snātakamācāryaḥpūjayettaṃpratītamityuktvā dityāhusteṣāṃparisavatsarānitisnātakaviśeṣaṇaṃkathaṃsyāta |

### [5.1.119](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.119)

|| rājasnātakayoḥsaṃkocāyedmāha | rājeti | rājasnātakau yajñakarmaṇyeva saṃgrāmau madhuparkeṇa pūjanīyau | natvayajñe saṃvatsarādūrdhvaṃ apīti śāstramaryādā |

### [5.1.120](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.120)

arvāk yajñe'pi na pūjyau | pūrvavākyoparisaṃvatsarādityupādāne atra ca natuyajñaityupādānān rājasvātantryārthatvaṃ asya pratīyate |  
|| sāyamiti | dinānte'nnasyasiddhasya indrāya namaityevamādimantravadvāriṇa patnī baliharaṇaṃbhūtayajñākhyaṃkuryāt | yasmāddevānnāmayajñādyātmabhojanaparyantaṃ etatsāyāṃprātargṛhasthasyorpādjñānam |

### [5.1.121](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.121)

|| pitṛyajñamiti | āhitāgniramāvāsyāyāṃ śrautaṃ piṇḍayajñākhyaṃ karma kṛtvā aupasadāgnirapyevamanāhitāgnirnitye śrapayitvetisūtravacanāt sūtroktaṃtadeva kṛtvā māsibharvāpiṇḍapitṛyajñāṅgabhūtānāṃpiṇḍānamanupaścādāhriyate itipiṇḍānvāhāryakaṃśrāddhaṃkuryāt | vipragraharṇādvajapradarśanāṃrthatrayāṇāṃprakṛtatvāt |

### [5.1.122](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.122)

|| adhunā nāmavacanena piṇḍapitṛyajñānantarakaraṇamusya samarthayate piṇḍānāmiti | yataeva tanmāsikaṃśrāddhaṃpiṇḍānamanupaścādāhriyate tataḥpiṇḍānvāhāryakametadvidvāṃsomanyante | evaṃ ca yuktaṃ yatpiṇḍapitṛyajñānantaraṃkriyateiti | tanmāṃsena viśeṣeṇa vihitena khaḍgamāṃṃsādinā prayatnataḥkāryaṃ tadabhāve punaranyairhaviṣyaiḥ |

### [5.1.123](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1.123)

|| tatreti | tasmin śrāddhe bhojanīyāyeca varjanīyāḥ yathāsaṃkhyākāścayaiścā-

## Linked texts (1)

- [Mānava Dharmaśāstra](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu.3.98) — Manu & Bhṛgu, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!govindaraja.5.1) · Pramāṇa
