Manava Dharmashastra 8.63
Manuṭīkā 8.63
- Language
- Sanskrit
8.63.1
ahnācaikeneti | ekenāhorātreṇa navabhiścāhorātrairevaṃ vṛttavaśāddaśāhena nirdiṣṭena mūlyena brāhmaṇasya brāhmaṇasya snānālaṃkāraniharaṇaṇādikāriṇobrāhmaṇaḥsapiṇḍasamānodakavyatiriktāḥśudhyanti | lehannirharaṇesati piṇḍaṃdvijaṃpretamitivakṣyati | dharmārthaṃpunarnirharaṇamāṇānāmā śaucābhāvaeva | etadvaiparamaṃtapoyanpretamaraṇyaṃnayantītiśruteḥ || nateṣāmaśucirkiṃcitpāpaṃvāśubhakarmaṇāṃ || jalāvaragāhanātteṣāṃsadyaḥśaucaṃvidhīyata itiparāśarasmaraṇāt || caivaṃvaidaṃpāraśipyānmūlyaviṣayeca tiṣṭhate | udakadāyinaḥkevalamudakaṃsamānodakāstrirātreṇaśudhyanti | 65 || rātribhiriti | (1) navamedaśamevāpiprabalaiḥsrutimārutaiḥ | niḥsāryatebāṇaivayaṃtracchidreṇasajvaraḥ || itiyājñavalkyena prasavakālasmaraṇāt navamāsādṛrvāk garbhasrāve sati yāvanmāsogarbhastatsaṃkhyābhiḥrātribhirviśudhyati | yatrapunarāpte kāle jātasya kathaṃcijjīvanaṃbhavati tatra paripūrṇamevāśaucaṃ vṛddhavyavahārābhidyaṃgyatvāccaddhvārthasaṃvandhasya tathāvidhegarbhasrāvaśabdāprayogāt | rajasvalāstrī rajonivṛttausatyāṃsnāte sādhvīdharmārthakarmayogyābhavati | sparśayogyāpunastrirātraṃrajasvalāśucirbhavatītivasiṣṭhasmaraṇāccaturthe'hnisnānaṃkṛtvā śuddhā bhavati || ādantajanmanaḥsadyaācūḍānnaiśikīsmṛtā | trirātramātratadeśāddaśarātramataḥparamiti || yājñavalkyenasmaraṇāddantajananādūrdhvaṃ prākcūr̤ākaraṇātkālāt mṛtānāṃrāṇāṃsapiṇḍeṣvahorātreṇa śuddhiḥ | cūḍākaraṇakālādūrdhvaprāgupanayanakālānmṛtānāṃcirātreṇa śuddhiriṣyate | 66 |
8.63.2
67 || ūnadvivārṣikamiti | māsamātronavarṣadvayapramāṇaṃpretamalaṃkṛtyagrāmādvahiḥśuddhāyāṃ bhūmaukālāntarasaṃbhāvyasthisañcayanavarjaṃ bāndhavāḥprakṣipeyuḥ | 68 || nāsyeti | asyonadvivārṣikasya pretasyāgnisaṃskāronakartavyonāpi sakṛnmasiñcatyudakaṃnāmagotreṇa vāgyatāḥ | ityevamādiyājñavalkyānyuktaprakriyodakakriyācaurdhvadaihikaṃkiñcinnakartavyaṃ | kiṃtarhiagnisaṃskāranirapekṣyamaraṇyekāṣṭhavatparityajya tryahaṃ apetāśauce sati śāstroktakarmāṇinkuryādyaṃcārukatacūḍasya tryahavikalpaḥ | kṛtacūḍaviṣaye tryahasyoktatvāt | anarthakamidaṃsyādvikalpaścavṛttādyapekṣayetyuktaṃ | 69 || nātrivarṣasyeti | yasyatṛtīyaṃvarṣanāpakrāṃtaṃtasyodakakriyāagnisaṃskārādyaurdhvadaihikaṃnakartavyamityuttaravidhitsārthaṃpūrvānuvādaḥ | jātadantasyacodakakriyāagnisaṃskārādyaurdhvadaihikaṃ kartavyaṃdaśamyāmupasthāpyapitānāmakarotītigṛhyadarśanādasmādvākyādūrdhvakartavyaṃ | yadyakaraṇapakṣasaṃ bhavekaraṇapakṣādaraṇaṃkleśāvahaṃ tathāpakṣadvayānnānājātandatanāmnokaraṇepretopakārobhavatyakaraṇātpunaḥpratyavāyābhāvaityavasīyate | 70 || sabrahmacāriṇīti | sahādhyāyiniprete [ e ] kāhaṃmāśaucaṃ samānodakānāṃpunarjanme sati trirātrācchuddhiriṣyate | tryahāntūdakadāyinaiti prathamaviṣayamuktaṃ | 71 || strīṇāmiti | vāgdattānāṃnavivāhitānāṃbhartrādyayarūyahācchudhyanti | bhrātrādayaḥ punastrīṇāmakṛtacūḍānāṃityetaduktenavidhineti | 72 || akṣāralavaṇānāiti | biḍalavaṇādikṣāravarjitamannamaśnīyuḥ | nadyādaumṛdāvarjasnānaṃkuryuḥ | māṃsavarjacānnamśūddheriti gautamasmaraṇāt | yāvadāśaucanāśīyurbhūmaucaikakāḥśayīran |
8.63.3
73 || saṃnidhāveṣaiti | pretadāhāvasthānāparijñānena satyevaśāvāśaucasyakīrtitovidhiḥkathitodeśāntarāvasthānādajñānesatyaṃvakṣyamāṇovidhiḥ sapiṇḍasamānodakairboddhavyaḥ | 74|| vimatanviti | taccheṣaṃdaśarātraṃsyāditi | deśāntarasthaṃmṛtaṃjātaṃvā anirgatadaśāhādikaṃśrutvā daśarātrādeyacchiṣṭaṃtāvadevāśaucavān bhavennatuparijñānātaprabhṛtidaśāhāśaucamādriyate | 75 || atikrāntaiti | āśaucātikrame nanamaraṇaṃvā jñātvā trirātramāśaucavānbhavati | saṃvatsarepunaratīte jñātvā snātvaiva śudhyati | 76 || nirgamaraṇamiti | nirgatadaśāhādikaṃsapiṇḍamaraṇaṃśrutvā putrasyaca janmamanuṣyaḥśrutvā sacailaṃsnātvā śuddhobhavatyevaṃ cakṣattaroktena | trirātreṇāsyasahasyevikalpaḥ | 77 || bāḷaiti | ādeśāntarasthepi dantajātyūne bāleddeśāntarasthevā bālepi asapiṇḍasamānodake deśāntarastheti mṛte sacailaṃsnātvā sadyaevaviśuddhyati | deśāntarasthasapiṇḍajananamaraṇayostaccheṣaśuddhiruktā | samānodakānāṃca tryahaśuddhiruktā tadvaikalpikamanenasadyaḥśaucamucyate | 78 || antardaśāhaiti | tāvatsyādaśucirviproyovannasyādaharniśaṃ || daśādimadhye yadi japunarmaraṇemaraṇaṃ janane jananaṃsyāt | punaḥśabdāt, sūtakesūtakaṃ bhūyoyadyapi syātkathaṃcana || taccheṣeṇaiva śuddhiḥsyānmṛtake mṛtakaṃtathā ityaṃgirasaḥsmaraṇāt || ca tadā tāvatkālameva brāhmaṇāderaśaucaṃyāyāvatpūrvotpannāśaucanāpagataṃtatapaścādatītam daśāhādi yāvattatrāpica rātriśeṣe dvābhyāṃprabhāte tisṛbhiriti gotamīyoviśeṣodraṣṭavyaḥ | 79 || trirātramiti | ācārye prete trirātramāśaucamāhustatputrapatnyoścāhorātramiti śāstramaryādā |
8.63.4
80 || śrotriyaiti | vedādhyayini kenāpi maitryādinā nimittena nikaṭavartiśca sabrahmacāriṇyapi prete trirātramāśaucavānbhavati | mātulaśiṣyātvikūbhāgineyādiṣu ubhayatohaīyaṃpakṣadvayamiva | yasyāstāṃrātrimaucabāṃdhavatvepi mātulasya punarvacanaṃ mātuleyādīnāṃvikalpārthaṃ | 81 || preterājanisajyotirairyasyasyādviṣayeṣuceti | yatsaṃbandhini deśe brāhmaṇādiḥsthitaḥtasminrājani prete sajyotiṣādinādityena rātrau tārakābhiḥsahavartate iti sajyotirdivātpannedivaivāśaucarātrāvupajāyate rātrāveveti | śrotriyesaṅgate tridivasamityuktamaśrotriyepunaḥsaṅgatehaḥsamagraṃrātrau na bhavati | rātrāvutpannerātrimevanāhau ahnādi avaktarivālapaṃvābahuvāyasyetyevaṃ dharmakegurāvevameva | 82 || śudhyediti | anupūrvaśaścaturṇāvarṇānāṃ pretaśuddhivakṣyāmītyuktamaṃtatpūrvoddaśāhavidhiḥ | brāhmaṇaviṣayaevaivaṃcāsaudaśāhenabrāhmaṇaḥśudhyedditītaravicitsayā vihitamanūdyate | jananamaraṇanimittaāśauce | kṣatriyodvādaśena vaiśyaḥpañcadaśāhena śūdromāsenaśudhyati | 83 || navardhayediti | yasyāgnihotrādyapekṣamarvāksañcayanādasthnāṃityevamāśaucasaṅkocauktaḥsatakriyārthantāvadevāśaucamāśrayennatuniṣkarmā sukhamāśiṣyaḥ itibuddhyā āśaucasaṃyuktānyahānivardhayettasyāṃkriyāyāṃdaśāhenāśrayet | rateṣucāgniṣvapi hotrādikriyānisyannacatacchrautaṃkarmakurvansapiṇḍopyaśuddhobhavati kiṃpunaranyastasmādanyaṃkārayettaduktaṃ | gṛhe nityāninivartante | vaitānavajrjaṃ śālāgnaucaikeanyaetāni kuryurīti |
8.63.5
84 || divākīrtimiti | caṇḍālarajasvalāpatitasūtikāśavatatspṛṣṭinaḥspṛṣṭvā snānena śudhyati | anyetu caṇḍālādisparśopi tatspṛṣṭinyāyamicchanti | kiṃtudakyāśucibhiḥ snāyātsaṃpṛṣṭastairupaspṛśedityevaṃyājñavalkyavacanamasti | itthaṃsmṛtyaryepisamācāronveṣyaḥ | 85 || ācamyeti | prakṛtacaṇḍālādyaśucidarśane sarvadā''camyaśuciḥ | sasūryadaivatyānmaṃtrānyatāsāmarthyapāvamānīśca svādiṣyetyādyāḥ bhaktyā japet | 86 || nāramiti | snehayuktāṃmā ṣāsthispṛṣṭvā brāhmaṇādi snātvāviśuddhyati | lehaśūnyaṃpunaḥ spṛṣṭropaspṛśya gosparśanādityekṣaṇayoranyataraṃkṛtvā viśudhyati | 87 || ādiṣṭīnodakamiti | vratādeśayogādādiṣṭo brahmacārī brahmacāriṇaḥśavakarmiṇavratānnivṛttiranyatra mātāpitnoriti vasiṣṭhasmaraṇānmātāpitṛvyatiriktānāṃsapiṇḍādīnāṃaniṣṭodakasamāvarttanānnakuryāt | samāpte punaḥ- brahmacaryetebhyoniṣṭodakaṃdatvā trirātreṇaiva śudhyati | 88 || vṛthāsaṃkarajātānāmiti | vṛthājātanotsṛṣṭasvadharmāṇāṃsaṅkarajātānāṃvā niyuktāsutādīnāṃvyatikramasāhartyācca vedabāhyeṣuca vrateṣu raktāpāditvādi nānāṃ | 89 || tathā
Linked texts (1)
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit