Pramāṇa · Search · About · API

Manava Dharmashastra 6

Manvarthamuktāvalī 6

Language
Sanskrit

6.1

caturthamāyuṣo bhāgamādyamityuktaṃ brahmacaryakālopalakṣaṇārtham| aniyataparimāṇatvādāyuṣaścaturthabhāgasya durjñānatvāt| naca "śatāyurve puruṣaḥ" iti śruteḥ pañcaviṃśativarṣaparatvam| ṣaṭtriṃśadābdikaṃ brahmacaryamityādivirodhāt| āśramasamuccayapakṣamāśrito brāhmaṇa uktabrahmacaryakālaṃ janmāpekṣādyaṃ yathāśakti gurukule sthitvā dvitīyamāyuṣaścaturthabhāgaṃ gṛhasthāśramamanutiṣṭhet| "gṛhasthastu yadā paśyet" (a0 6 ślo0 2) ityaniyatatvāddvitīyamāyuṣo bhāgamityapi gārhasthyakālameva|

6.2

parasyāpīḍā śiloñchāyācitādiradrohaḥ īṣatpīḍā yācitādiralpadrohaḥ natu hiṃsaiva drohaḥ tasyā niṣiddhatvāt| adroheṇa tadasaṃbhave'lpadroheṇa yā vṛttirjīvanopāyaḥ tadāśrayeṇa bhāryādibhṛtyapañcayajñānuṣṭhānayukto brāhmaṇo natu kṣatriyādiranāpadi jīvet| āpadi daśame vidhirbhaviṣyati| ayaṃ ca sāmānyopadeśo yājanādhyāpanaviśuddhapratigrahādisaṃgrahārthaḥ| vakṣyamāṇartādiviśeṣamātraniṣṭhatve saṃkucitasvarasatvahāniranadhikārārthatvaṃ yājanādevṛttiprakaraṇāniveśaśca syāttayāpi jīvet|

6.3

yātrā prāṇasthitiḥ śāstrīyakuṭumbasaṃvardhananityakarmānuṣṭhānapūrvakaprāṇasthitimātrārthaṃ na tu bhogārthaṃ svasaṃbandhitayā śāstravihitārjanarūpaiḥ karmabhirṛtādikṣyamāṇaiḥ kāyakleśaṃ vinā'rthasaṃgrahaṃ kuryāt |
kaiḥ karmabhirityatrāha-

6.4

anāpadītyanuvartate| ṛtādibhiranāpadi jīvet| sevayā tvanāpadi kadāpi na varteta |
aprasiddhatvādṛtādīni vyācaṣṭe-

6.5

abādhitasthāneṣu pathi vā kṣetreṣu vāpratihatāvakāśeṣu yatra yatrauṣadhayo vidyante tatra tatrāṅgulibhyāmekaikaṃ kaṇaṃ samuccāyitveti baudhāyanadarśanāt ekaikadhānyādiguḍakoccayannamuñchaḥ| mañjaryātmakānekadhānyoccayanaṃ śilaḥ, uñchaśca śilaścetyekavadbhāvaḥ tatsatyasamānaphalatvādṛtamityucyate| ayācitopasthitamamṛtamiva sukhahetutvādamṛtam| prārthite punarbhaikṣaṃ bhikṣāsamūharūpaṃ maraṇasamapīḍājananalabelnmamṛtam| etacca sāgnergṛhasthasya bhaikṣamapakvataṇḍulādirūpaṃ natu siddhānnaṃ parāgnipakvena svāgnau homābhāvāt| karṣaṇaṃ ca bhūmigatapracuraprāṇimaraṇanimittatvādbahuduḥkhaphalaṃ prakarṣeṇa mṛtamiva pramṛtam |

6.6

prāyeṇa satyānṛtavyavahārasādhyatvātsatyānṛtaṃ vāṇijyam| natu vāṇijye śāstreṇa satyānṛtābhyanujñānam| tena caivāpi jīvyata iti ca śabdena vāṇijyasamaśiṣṭatvātkusīdamapi gṛhyate| pūrvaślokoktā kṛṣiretacchloke ca vāṇijyakusīde| anāpadītyanuvṛtterasvayaṃkṛtānyetāni boddhavyāni| yathāha gautamaḥ| kṛṣivāṇijye svayaṃ cākṛte kusīdaṃ ca| sevā tu dīnadṛṣṭisaṃdarśanasvāmitarjananīcakriyādidharmayogācchuna iva vṛttirataḥ śvavṛttiruktā tasmāttāṃ prakṛto brāhmaṇastyajet|