Pramāṇa · Search · About · API

Manava Dharmashastra 10

Manvarthacandrikā 10

Language
Sanskrit

10.1

( 4 ) rāghavānandaḥ | prāṅmukhaityuktaṃtatra godohananyāyena guṇaphalaṃvidhāsyānyāha | āyuṣyamiti | camasenāpaḥpraṇayedgodohanena paśukāmasyetyatra śrutau yathā camasamapalakṣaṇīkṛtya godohanapraveśena paśuphalamevaṃbhojanamāśritya prāṅmukhatvamupalakṣaṇīkṛtya dakṣiṇāmukhādipraveśoyathoktaphalāya āyuṣyamāyuṣehitaṃtenāyuḥkāmaḥprāṅmukhośrīyāditi | evamanyatra śriyaṃ śriyamicchan ṛtaṃsatyamicchan vidigbhojanaṃtuprāṅmukhatvaniyamena nirastam |
52 ||

10.53

(4) rāghavānandaḥ | ācamyetyuktaṃtadanuṣṭhānaṃjñāpayanatatkaraṇakālaṃ bhojananiyamaṃ sārthavādaṃcāha upaspṛśediti daśabhiḥ | upaspṛśedācāmet vāmahastasthābhiradbhiḥ samyakyathāśāstraṃkhāni śīrṣaṇyānīndriyāṇi cakārāddhṛdayaśirasī |

10.54

( 4 ) rāghava़ānandaḥ | kiṃcapūjayeditiaśyataityaśanamannaṃpūjayedbrahmadṛṣṭyāpaśyetakutsayananindayanhṛṣyet ahoprāṇatṛptirbhaviṣyatīti prasīdet tatkāle prakārāntaropasthitaṃkhedaṃtyajetabhinandennityaṃmesyāditi |

10.55

( 4 ) rāghava़ānandaḥ | pūjitāśanedṛṣṭaphalamāha pūjitamiti | balaṃdaihikaṃūrjaṃamayatnopasthitānnaṃvyatirekedoṣamāha apūjitamiti | bhaktaṃbhujyataitiannaṃ ubhayaṃbalamūrjaṃca |

10.56

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃcaneti | ucchiṣṭaṃbhuktāvaśiṣṭaṃkasyaciditi saṃbandhasāmānyaprayogātaśūdrāderapi niṣedhonnahmacāriviṣayaḥ | yattu vakṣyati ucchiṣṭamannaṃdāṃtavyaṃjīrṇānivasanāni ceti tat svadāsaviṣayaṃ | cāturthikaṃtu | nocchiṣṭaṃ bahiṣkṛtamiti śūdrasāmānyaviṣayamiti bhedaḥ | antarā madhyānhasāyānhakālīnayorbhojanayormadhyenādyādbrahmacāryapi sāyaṃprātardvijātīnāmaśanaṃdevanirmitamiti bhojanadvitvamārtheḥ |

10.57

(4) rāghavānandaḥ | atyaśanamatīva ninditamiti dṛṣṭādṛṣṭārthatāmāha anārogyamiti | anārogyaṃvahvyāśinoviṣūcikādirogadarśanātanāyuṣyaṃajīrṇena dhātukṣayātbahutarabhojanaudaragarimṇākāmyanityānadhikṛtatvena svargapuṇye na syātāṃlokaṃvidviṣṭamayaṃbahubhojī lubdhaityādidveṣaviṣayamitibhāvaḥ |

10.58

( 4 ) rāghavānandaḥ | ācamanāṅgatīrthānyāha brāhmeṇeti | kāyaṃtikaḥ prajāpatiḥtasyedaṃtathā traidaśikaṃ tridaśādevāsteṣāmidamupaspṛśedācāmeta |

10.59

( 4 ) rāghavānandaḥ | brāhmeṇetyādyuktaṃtallakṣaṇānyāha aṅguṣṭhetyādinā | aṅgulimūle kaniṣṭhikāṅgulimūle | agre sāṅguṣṭhānāmaṅgulīnāṃtayoraṅguṣṭhadeśinyoḥ | tathā ca yājñavalkyaḥ | kaniṣṭhādeśinyaṅguṣṭhamūlānyagraṃkarasya tu | prajāpatipitṛbrahmadevatīrthānyanukramāditi |

10.60

( 4 ) rāghavānandaḥ | tatrasaṅkhyāmāha tririti | pramṛjyāditioṣṭhaśliṣṭānāmudakāvayavānāṃ sodakena hastenāpanayanamiti medhātithiḥ | khāni śīrṣaṇayāni iṃdriyāṇi cakṣuḥśrotranāsikāḥātmānaṃtvadayaṃtatkatunāvādaprāyoyam |

10.61

(4) rāghavānandaḥ | apoviśinaṣṭi | anuṣṇeti | tīrthena brāhmeṇetyuktena śaucepsuḥśucitāmicchuḥprāgudaṅmukhaḥpratyekaṃviśiṣṭaṃca tajjalāvadhividhatte hṛditi |

10.62

( 4 ) rāghavavānandaḥ | prāśitābhiḥ tālugābhiḥ antatojihvāgreṇa śūdraiti strīṇāmupalakṣaṇam | śudhyeraṃstrīcaśūdraśca | sakṛtspṛṣṭābhi rantataiti yājñavalkyavacanāt | anenaiva jalaparimāṇamapimāptam |

10.63

( 4 ) rāghavavānandaḥ | athayajñopavītī kathaṃbrāhmaṇaḥsyāditi śruteḥ | yajñopabītaṃparamaṃpavitraṃprajāpateryatsahajaṃpurastāt |

10.64

( 4 ) rāghavānandaḥ | jīrṇopavītamapsuprāsyanūtanaṃgrāhyamitiapsuprāsyeti cātvāle kṛṣṇaviṣāṇāṃprāsyatīti vat pratipattiḥ mantravaditi kriyāviśeṣaṇaṃsyagṛhyoktena mantreṇa gṛhṇīyādityarthaḥ |

10.65

( 4 ) rāghavānandaḥ | gṛhyoktasaṃskāraviśeṣasya kālamāha | keśāntaiti ṣoḍaśaityāgarbhāt | tathā ca baudhāyanaḥ | keśāntākhyaḥsvagṛhyoktaḥsaṃskārogarbhādisaṅkhyāvarṣāṇāmiti dvyadhike tataścaturviṃśativarṣeetadeva punargodānākhyaṃkarma|

10.66

( 4 ) rāghavānandaḥ | teṣu strīṇāṃviśeṣamāha | amantriketi dvābhyām | āvṛtjātakarmādikriyākalāpaparipāṭīamantrikāatro payuktāhomāstu samantrakāeva |