Manava Dharmashastra 10
Manvarthacandrikā 10
- Language
- Sanskrit
10.1
( 4 ) rāghavānandaḥ | prāṅmukhaityuktaṃtatra godohananyāyena guṇaphalaṃvidhāsyānyāha | āyuṣyamiti | camasenāpaḥpraṇayedgodohanena paśukāmasyetyatra śrutau yathā camasamapalakṣaṇīkṛtya godohanapraveśena paśuphalamevaṃbhojanamāśritya prāṅmukhatvamupalakṣaṇīkṛtya dakṣiṇāmukhādipraveśoyathoktaphalāya āyuṣyamāyuṣehitaṃtenāyuḥkāmaḥprāṅmukhośrīyāditi | evamanyatra śriyaṃ śriyamicchan ṛtaṃsatyamicchan vidigbhojanaṃtuprāṅmukhatvaniyamena nirastam |
52 ||
10.53
(4) rāghavānandaḥ | ācamyetyuktaṃtadanuṣṭhānaṃjñāpayanatatkaraṇakālaṃ bhojananiyamaṃ sārthavādaṃcāha upaspṛśediti daśabhiḥ | upaspṛśedācāmet vāmahastasthābhiradbhiḥ samyakyathāśāstraṃkhāni śīrṣaṇyānīndriyāṇi cakārāddhṛdayaśirasī |
10.54
( 4 ) rāghava़ānandaḥ | kiṃcapūjayeditiaśyataityaśanamannaṃpūjayedbrahmadṛṣṭyāpaśyetakutsayananindayanhṛṣyet ahoprāṇatṛptirbhaviṣyatīti prasīdet tatkāle prakārāntaropasthitaṃkhedaṃtyajetabhinandennityaṃmesyāditi |
10.55
( 4 ) rāghava़ānandaḥ | pūjitāśanedṛṣṭaphalamāha pūjitamiti | balaṃdaihikaṃūrjaṃamayatnopasthitānnaṃvyatirekedoṣamāha apūjitamiti | bhaktaṃbhujyataitiannaṃ ubhayaṃbalamūrjaṃca |
10.56
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃcaneti | ucchiṣṭaṃbhuktāvaśiṣṭaṃkasyaciditi saṃbandhasāmānyaprayogātaśūdrāderapi niṣedhonnahmacāriviṣayaḥ | yattu vakṣyati ucchiṣṭamannaṃdāṃtavyaṃjīrṇānivasanāni ceti tat svadāsaviṣayaṃ | cāturthikaṃtu | nocchiṣṭaṃ bahiṣkṛtamiti śūdrasāmānyaviṣayamiti bhedaḥ | antarā madhyānhasāyānhakālīnayorbhojanayormadhyenādyādbrahmacāryapi sāyaṃprātardvijātīnāmaśanaṃdevanirmitamiti bhojanadvitvamārtheḥ |
10.57
(4) rāghavānandaḥ | atyaśanamatīva ninditamiti dṛṣṭādṛṣṭārthatāmāha anārogyamiti | anārogyaṃvahvyāśinoviṣūcikādirogadarśanātanāyuṣyaṃajīrṇena dhātukṣayātbahutarabhojanaudaragarimṇākāmyanityānadhikṛtatvena svargapuṇye na syātāṃlokaṃvidviṣṭamayaṃbahubhojī lubdhaityādidveṣaviṣayamitibhāvaḥ |
10.58
( 4 ) rāghavānandaḥ | ācamanāṅgatīrthānyāha brāhmeṇeti | kāyaṃtikaḥ prajāpatiḥtasyedaṃtathā traidaśikaṃ tridaśādevāsteṣāmidamupaspṛśedācāmeta |
10.59
( 4 ) rāghavānandaḥ | brāhmeṇetyādyuktaṃtallakṣaṇānyāha aṅguṣṭhetyādinā | aṅgulimūle kaniṣṭhikāṅgulimūle | agre sāṅguṣṭhānāmaṅgulīnāṃtayoraṅguṣṭhadeśinyoḥ | tathā ca yājñavalkyaḥ | kaniṣṭhādeśinyaṅguṣṭhamūlānyagraṃkarasya tu | prajāpatipitṛbrahmadevatīrthānyanukramāditi |
10.60
( 4 ) rāghavānandaḥ | tatrasaṅkhyāmāha tririti | pramṛjyāditioṣṭhaśliṣṭānāmudakāvayavānāṃ sodakena hastenāpanayanamiti medhātithiḥ | khāni śīrṣaṇayāni iṃdriyāṇi cakṣuḥśrotranāsikāḥātmānaṃtvadayaṃtatkatunāvādaprāyoyam |
10.61
(4) rāghavānandaḥ | apoviśinaṣṭi | anuṣṇeti | tīrthena brāhmeṇetyuktena śaucepsuḥśucitāmicchuḥprāgudaṅmukhaḥpratyekaṃviśiṣṭaṃca tajjalāvadhividhatte hṛditi |
10.62
( 4 ) rāghavavānandaḥ | prāśitābhiḥ tālugābhiḥ antatojihvāgreṇa śūdraiti strīṇāmupalakṣaṇam | śudhyeraṃstrīcaśūdraśca | sakṛtspṛṣṭābhi rantataiti yājñavalkyavacanāt | anenaiva jalaparimāṇamapimāptam |
10.63
( 4 ) rāghavavānandaḥ | athayajñopavītī kathaṃbrāhmaṇaḥsyāditi śruteḥ | yajñopabītaṃparamaṃpavitraṃprajāpateryatsahajaṃpurastāt |
10.64
( 4 ) rāghavānandaḥ | jīrṇopavītamapsuprāsyanūtanaṃgrāhyamitiapsuprāsyeti cātvāle kṛṣṇaviṣāṇāṃprāsyatīti vat pratipattiḥ mantravaditi kriyāviśeṣaṇaṃsyagṛhyoktena mantreṇa gṛhṇīyādityarthaḥ |
10.65
( 4 ) rāghavānandaḥ | gṛhyoktasaṃskāraviśeṣasya kālamāha | keśāntaiti ṣoḍaśaityāgarbhāt | tathā ca baudhāyanaḥ | keśāntākhyaḥsvagṛhyoktaḥsaṃskārogarbhādisaṅkhyāvarṣāṇāmiti dvyadhike tataścaturviṃśativarṣeetadeva punargodānākhyaṃkarma|
10.66
( 4 ) rāghavānandaḥ | teṣu strīṇāṃviśeṣamāha | amantriketi dvābhyām | āvṛtjātakarmādikriyākalāpaparipāṭīamantrikāatro payuktāhomāstu samantrakāeva |