<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Mānava Dharmaśāstra](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu) › [Manvarthacandrika](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda) › 10

# Manava Dharmashastra 10

Manvarthacandrikā 10

- **Language:** Sanskrit

### [10.1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10.1)

( 4 ) rāghavānandaḥ | prāṅmukhaityuktaṃtatra godohananyāyena guṇaphalaṃvidhāsyānyāha | āyuṣyamiti | camasenāpaḥpraṇayedgodohanena paśukāmasyetyatra śrutau yathā camasamapalakṣaṇīkṛtya godohanapraveśena paśuphalamevaṃbhojanamāśritya prāṅmukhatvamupalakṣaṇīkṛtya dakṣiṇāmukhādipraveśoyathoktaphalāya āyuṣyamāyuṣehitaṃtenāyuḥkāmaḥprāṅmukhośrīyāditi | evamanyatra śriyaṃ śriyamicchan ṛtaṃsatyamicchan vidigbhojanaṃtuprāṅmukhatvaniyamena nirastam |  
52 ||

### [10.53](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10.53)

(4) rāghavānandaḥ | ācamyetyuktaṃtadanuṣṭhānaṃjñāpayanatatkaraṇakālaṃ bhojananiyamaṃ sārthavādaṃcāha upaspṛśediti daśabhiḥ | upaspṛśedācāmet vāmahastasthābhiradbhiḥ samyakyathāśāstraṃkhāni śīrṣaṇyānīndriyāṇi cakārāddhṛdayaśirasī |

### [10.54](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10.54)

( 4 ) rāghava़ānandaḥ | kiṃcapūjayeditiaśyataityaśanamannaṃpūjayedbrahmadṛṣṭyāpaśyetakutsayananindayanhṛṣyet ahoprāṇatṛptirbhaviṣyatīti prasīdet tatkāle prakārāntaropasthitaṃkhedaṃtyajetabhinandennityaṃmesyāditi |

### [10.55](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10.55)

( 4 ) rāghava़ānandaḥ | pūjitāśanedṛṣṭaphalamāha pūjitamiti | balaṃdaihikaṃūrjaṃamayatnopasthitānnaṃvyatirekedoṣamāha apūjitamiti | bhaktaṃbhujyataitiannaṃ ubhayaṃbalamūrjaṃca |

### [10.56](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10.56)

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃcaneti | ucchiṣṭaṃbhuktāvaśiṣṭaṃkasyaciditi saṃbandhasāmānyaprayogātaśūdrāderapi niṣedhonnahmacāriviṣayaḥ | yattu vakṣyati ucchiṣṭamannaṃdāṃtavyaṃjīrṇānivasanāni ceti tat svadāsaviṣayaṃ | cāturthikaṃtu | nocchiṣṭaṃ bahiṣkṛtamiti śūdrasāmānyaviṣayamiti bhedaḥ | antarā madhyānhasāyānhakālīnayorbhojanayormadhyenādyādbrahmacāryapi sāyaṃprātardvijātīnāmaśanaṃdevanirmitamiti bhojanadvitvamārtheḥ |

### [10.57](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10.57)

(4) rāghavānandaḥ | atyaśanamatīva ninditamiti dṛṣṭādṛṣṭārthatāmāha anārogyamiti | anārogyaṃvahvyāśinoviṣūcikādirogadarśanātanāyuṣyaṃajīrṇena dhātukṣayātbahutarabhojanaudaragarimṇākāmyanityānadhikṛtatvena svargapuṇye na syātāṃlokaṃvidviṣṭamayaṃbahubhojī lubdhaityādidveṣaviṣayamitibhāvaḥ |

### [10.58](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10.58)

( 4 ) rāghavānandaḥ | ācamanāṅgatīrthānyāha brāhmeṇeti | kāyaṃtikaḥ prajāpatiḥtasyedaṃtathā traidaśikaṃ tridaśādevāsteṣāmidamupaspṛśedācāmeta |

### [10.59](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10.59)

( 4 ) rāghavānandaḥ | brāhmeṇetyādyuktaṃtallakṣaṇānyāha aṅguṣṭhetyādinā | aṅgulimūle kaniṣṭhikāṅgulimūle | agre sāṅguṣṭhānāmaṅgulīnāṃtayoraṅguṣṭhadeśinyoḥ | tathā ca yājñavalkyaḥ | kaniṣṭhādeśinyaṅguṣṭhamūlānyagraṃkarasya tu | prajāpatipitṛbrahmadevatīrthānyanukramāditi |

### [10.60](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10.60)

( 4 ) rāghavānandaḥ | tatrasaṅkhyāmāha tririti | pramṛjyāditioṣṭhaśliṣṭānāmudakāvayavānāṃ sodakena hastenāpanayanamiti medhātithiḥ | khāni śīrṣaṇayāni iṃdriyāṇi cakṣuḥśrotranāsikāḥātmānaṃtvadayaṃtatkatunāvādaprāyoyam |

### [10.61](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10.61)

(4) rāghavānandaḥ | apoviśinaṣṭi | anuṣṇeti | tīrthena brāhmeṇetyuktena śaucepsuḥśucitāmicchuḥprāgudaṅmukhaḥpratyekaṃviśiṣṭaṃca tajjalāvadhividhatte hṛditi |

### [10.62](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10.62)

( 4 ) rāghavavānandaḥ | prāśitābhiḥ tālugābhiḥ antatojihvāgreṇa śūdraiti strīṇāmupalakṣaṇam | śudhyeraṃstrīcaśūdraśca | sakṛtspṛṣṭābhi rantataiti yājñavalkyavacanāt | anenaiva jalaparimāṇamapimāptam |

### [10.63](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10.63)

( 4 ) rāghavavānandaḥ | athayajñopavītī kathaṃbrāhmaṇaḥsyāditi śruteḥ | yajñopabītaṃparamaṃpavitraṃprajāpateryatsahajaṃpurastāt |

### [10.64](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10.64)

( 4 ) rāghavānandaḥ | jīrṇopavītamapsuprāsyanūtanaṃgrāhyamitiapsuprāsyeti cātvāle kṛṣṇaviṣāṇāṃprāsyatīti vat pratipattiḥ mantravaditi kriyāviśeṣaṇaṃsyagṛhyoktena mantreṇa gṛhṇīyādityarthaḥ |

### [10.65](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10.65)

( 4 ) rāghavānandaḥ | gṛhyoktasaṃskāraviśeṣasya kālamāha | keśāntaiti ṣoḍaśaityāgarbhāt | tathā ca baudhāyanaḥ | keśāntākhyaḥsvagṛhyoktaḥsaṃskārogarbhādisaṅkhyāvarṣāṇāmiti dvyadhike tataścaturviṃśativarṣeetadeva punargodānākhyaṃkarma|

### [10.66](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10.66)

( 4 ) rāghavānandaḥ | teṣu strīṇāṃviśeṣamāha | amantriketi dvābhyām | āvṛtjātakarmādikriyākalāpaparipāṭīamantrikāatro payuktāhomāstu samantrakāeva |

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.10) · Pramāṇa
