<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Mānava Dharmaśāstra](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu) › [Manvarthacandrika](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda) › 12

# Manava Dharmashastra 12

Manvarthacandrikā 12

- **Language:** Sanskrit

### [12.2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.2)

( 4 ) rāghavānandaḥ | naikānnādīnaikamātrasthānaṃgṛhṇīyāt | upavāsasamāiti parapākarucirnasyādanindyāmantraṇāditaiti yatparapakānnāśane pāpaṃtanna syātsaṃnyāsī brahmacārī ca pakvānnasvāmināvubhauityukteḥ | stutiriti medhātithiḥ |  
188 ||

### [12.189](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.189)

( 4 ) rāghavānandaḥ | devadaivatye āgrayaṇyādiṣu tatra brāhmaṇaṃbhojayitvā svastyayanaṃvācayītetyukteriti medhātithistanna karmāṅgatvātasya kiṃtumārkaṇḍeyoktaviṣṇvādiśrāddhe tatra śrāddhabhedāḥ nityaṃnaimittikaṃkāmyaṃvṛddhiśrāddhaṃsapiṇḍanam | pārvaṇaṃceti vijñeyaṃgoṣṭhyāṃśuddhayarthamaṣṭakam || karmāṅganavamaṃproktaṃdaivikādaśamaṃsmṛtamiti viśvāmitrokteḥ || naimittikamevediṣṭam | tatraikānnamadyātpratavanmadhumāṃsavarjamaśrīyāntathāpitretraṛṣivadarṣe samyagdarśanasaṃpannatvepi madhumāṃsayorvarjanātū athavā ṛṣiyuniḥ saṃnyāsīti tadvadāsvādāsakta auṣadhavadaśanamācarediti saṃnyāsaprakaraṇa śruteḥ | evaṃdevārthamyarthitovratalopanaṃna prāpnotītyāha kāmamiti | taduktaṃyājñavalkyena brahmacaryesthitonaikamannamadyādanāpadi | brāhmaṇaḥkāmamaśrīyācchrāddhevratamapīḍayanniti|

### [12.190](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.190)

( 4 ) rāghava walk | etatkarmanimantritabhojanaṃrājanyavaiśyayorbrahmacāritvepi śrāddhādiṣu nāśrīyādityāhuḥrājanyeti |

### [12.191](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.191)

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca coditaiti | kuryādyogamupāyam |

### [12.192](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.192)

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca śarīramiti | prāpte gurau tathā bhūtastiṣṭhannamukhaṃnirīkṣamāṇaityadhyayanakālaiti śeṣaḥ|

### [12.193](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.193)

(4) rāghava parse: | kiṃca nityamiti | uddhṛtapāṇiḥ vastrādvibhyovikāsitadakṣiṇapāṇiḥ susaṃvṛtaḥ vastrāvṛtadehaḥ proktoguruṇeti śeṣaḥ |

### [12.194](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.194)

(4) rāghava parse: | hīnānnavastraveṣaḥ apakṛṣṭānnādirgurotaḥ prathamaṃ gururutthānātpūrva caramaṃ gurusaṃveśanādanantaraṃ saṃviśet śayīta |

### [12.195](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.195)

( 4 ) rāghavānandaḥ | pratiśravaṇasaṃbhāṣeājñāṅgīkaraṇasaṃbhāṣaṇe nāsīnaḥpīṭhādiṣu na tiṣṭhandūratitiśeṣaḥna parāṅmukhaḥ guruṃpṛṣṭhataḥkṛtvā |

### [12.196](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.196)

( 4 ) rāghavānandaḥ | āsīnoyadā jātastadā sthitaāsanādutthitaḥabhigacchankaticitpadāni pratyudgamyāsanāderutthitaḥtattatkriyāṃkurvanpratiśravaṇasaṃbhāṣaṇe kuryātgurorityanvayaḥ |

### [12.197](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.197)

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca parāṅiti | parāṅmukhasyaguroḥabhimukhaḥsan‌dūrasthasya gurorantikametyagatvā nirdeśenikaṭadeśe tiṣṭhatoguroḥpraṇamyaśayānasya | guroḥnideśe samīpepratiśravaṇādikaṃkuryādityanuṣajyate | uktapadārthajātamatiśayavinayasūcanārtham |

### [12.198](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.198)

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca nīcamiti | asya śiṣyasyanīcamityādiniṣedhārthaḥ na yatheṣṭāsanaḥkṛtaparyaṅkabandhaḥ |

### [12.199](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.199)

( 4 ) rāghavānandaḥ | kevalaṃbhagavacchabdādiśūnyaṃṉānukurvīteti anukaraṇāṃtādṛśagatyādikaraṇaṃceṣṭitaṃkaracālanādi tatkaraṇe parihāsādipratītyā krodhādisaṃbhāvanā syāt |

### [12.200](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.200)

( 4 ) rāghavānandaḥ kiṃca guroriti | parīvādoavidyamānadoṣābhidhānepidhātavyāvācchāditavyau |  
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca parivādādeḥśiṣyakartṛkatve pratyavāyamāha parivādāditi | parakṛtaparivādaśravaṇe vā paribhoktāanucitagurudhanādyupajīvī kṛmirapadaḥ | sapadaḥkīṭaḥ | matsarī guruguṇāsahiṣṇuḥ |

### [12.202](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.202)

( 4 ) rāghavānandaḥ | enaṃgurun | kruddhaḥsvayam | striyā guroḥ | avaruhya bhūmau |

### [12.203](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.203)

(4) rāghavānandaḥ | gurudeśācchiṣyaṃ anugacchanvāyuḥprativātaḥ| anuvātaḥśiṣyadeśādgurumanugacchan | tasminnasaṃśrave yatragururna śṛṇotītyarthaḥ |

### [12.204](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.204)

(4) rāghavānandaḥ | teṣāṃtvyāsane na praśvasitavyamitiśruteḥ paryudāsamāhagośveti | gavādyukteṣu śakaṭeṣu tadrūpeṣu vāprāsādedevabhūbhujāṃgṛhe saṃstare ūrṇāntatvādikṛteṣu kaṭeṣu tṛṇalatādinirmiteṣuphalakaṃdārughaṭitavistīrṇāsanam |

### [12.205](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.205)

( 4 ) rāghavānandaḥ | vṛttimabhivādanādi | guroḥ gurau gurorācārye kuryāt | guruṇā brahmadātrā | svāngurūnpitrādīn |

### [12.206](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.206)

( 4 ) rāghavānandaḥ | atideśārthamupadeśamupasaṃharatividyeti | vidyāguruvyatirikteṣusvayoniṣu pitṛvyādiṣu | nityāvṛttirabhyāsaḥ | pratiṣedhatsuadharmānnivartakeṣu hitaṃcopadiśatsuhitaṃdṛṣṭopakāram |

### [12.207](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.207)

( 4 ) rāghavānandaḥ | śreyassu vidyātapaḥsamṛddheṣu | guruvannamaskārotthānādi |

### [12.208](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.208)

( 4 ) rāghava़ānandaḥ | adhyāpayangṛhītavedatvena tatra samarthaḥyajñakarmaṇi śiṣyopi brahmacāriṇaḥtatodhyetāyajñakarmadarśanārthamāgataḥ | dvitīyovāśabdoguṇānādare | sarvadānamānāīḥsaḥ|

### [12.209](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.209)

( 4 ) rāghavānandaḥ | pūjāṅgatvena prāptaṃpariceṣṭauditi | utsādanaṃ gātramalānāṃtyājanam | avanejanaṃpādakṣālanam | etena gurorucchiṣṭaṃbhojyam |

### [12.210](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.210)

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca guruvaditi | savarṇāḥsamānajātīyāḥ |

### [12.211](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.211)

( 4 ) rāghavānandaḥ | guruvatnāsāmabhyañjanādiprāpte nirākaraṇamāhaabhyañjanamiti | prasādhanaṃkeśasaṃskāraḥ |

### [12.212](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.212)

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca pūrṇaviṃśativarṣeṇa brahmacāriṇā guṇadoṣau guṇaśca śuśrūṣayādoṣaśca sparśane tau vijānatā guṇabuddhyā pravartamānasya sparśadarśanādinā vā gurudrohedoṣaiti bhāvaḥ |

### [12.213](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.213)

( 4 ) rāghavānandaḥ | dūṣaṇaṃśṛṅgāraceṣṭayāvyāmohanam yataḥatorthādaparihāryakāryavaśādapi sākṣānna pramādyanti sparśālāpādinā pramattāna bhavanti |

### [12.214](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.214)

( 4 ) rāghavandanaḥ | alaṃsamarthāutpathanetuṃpramadāityanvayaḥ | tatra hetuḥkāmakrodhavaśānugamiti krodhena vaśībhūta miva janāḥkāmena vaśībhūtaṃpramadāiti vārthaḥ | taduktaṃjñānavāsiṣṭhe | rogām̐rttiraṅganā tṛṣṇā gambhīramapi mānavam | uttānatāṃnayantyāśusūryyāṃśavaivāmbujamiti |

### [12.215](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.215)

( 4 ) rāghavannadaḥ | tāsāṃdoṣamanusmarannāhamātreti | viviktaṃvigatānyajanaṃtatraitābhirnāsīteti tatra heturbalavāniti | ahobalavānindriyagrāmoyatomātṛduhitrostriṃśadvatsarāntarepiputrādermaithunādisaṃbhāvanā tatrānyāsukākatheti |

### [12.216](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.216)

( 4 ) rāghavannadaḥ | evaṃ cedgurupatnyavandanaṃprāptaṃtatrāhakāmamiti | bhuvi tadagrabhūmau vidhivatbāhubhyāṃsaha jānubhyāṃśirarasā vacasādhiyeti vināpādgrahaṇamityarthaḥ |

### [12.217](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.217)

( 4 ) rāghavānandaḥ | viproṣya pravāsaṃkṛtvā | anyadābhivādanamātram | satāṃ śiṣṭānāmayamācāraitismaran |

### [12.218](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.218)

( 4 ) rāghavānandaḥ | guruśuśrūṣaiva vidyāprāptau kāraṇamāhayatheti | khananchidrārthaṃdārayan | vārikūpādijam |

### [12.219](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.219)

(4) rāghavānandaḥ| kiṃcānyatmuṇḍaiti | muṇḍaḥkeśarahitamastakaḥ yatra bāṇāḥsa̍ṃpatanti kumārāviśikhāivetyukteḥ | jaṭilaḥjaṭāyuktaḥ| śikhājaṭaḥśikhāmātraṃjaṭāyasyasaiti| śākhābhedena nainamiti| grāmaityupalakṣaṇaṃnagaradervasatyanukūlatvāt | enaṃbrahmacāriṇaṃśayānamabhilakṣīkṛtya nimlocedastaṃgacchedvetathā nodiyādudayaṃnāsādayetsūryaḥ |

### [12.220](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.220)

( 4 ) rāghavānandaḥ | daivādyadyevaṃṃsyāttatrāha | taṃceti | kāmakārato'nāturatvāt icchayā śayānaṃ japansāvitrīmitiśeṣaḥ| upavaseddinamiti abhyudite'harabhojanaṃrātrau bhuktiḥ astamite tu rātrau japaḥ sūryodayaparyaṃṃtaṃsūryābhyuditobrahmacārītiṣṭhettadaharabhuñjāno'stamitaśca rātriṃjapansāvitrīmiti gautamavacanāt | upoṣagaṃ sajjyotiḥparaṃ nāsāyamupavaseditividhismaraṇāt |

### [12.221](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.221)

( 4 ) rāghavānandaḥ | tadakaraṇe doṣamāha | sūryeṇeti | hi yatobrahmacārī bhūtvā śayānaeva sūryeṇābhinirmuktastaṃvihāya sūryo'staṃgataiti tathāsūryeṇodayataabhitaḥśayānaṃuditaḥudayena vyāptaḥ brahmacārīśayānasya yasya sūryaraśmināsaṃyogaviyogau staiti bhāvaḥ | saceduktaprāyaścittamakurvāṇaevaṃṃtiṣṭhedenasā pāpena mahatāyuktaḥ syāditi pūrvapāpasyāvaśyaphalabhāgiti |

### [12.222](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.222)

(4) rāghavānandaḥ | yataḥśayānasya mahatpāpatve saṃndhyākaraṇameva heturataāha ācamyeti | japyaṃgāyatryākhyaṃvidhivadupāsīta | taddevatāmityarthaḥ |

### [12.223](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.223)

(4) rāghavānandaḥ | śāstrāviruddhaṃstrībālādyācaritaṃdṛṣṭādṛṣṭaśreyaḥ sādhanamapyācaraṇīyamityāha yadīti | avarajaḥkanīyāniti medhātithiḥ | tatra strīsamabhivyāhārāt śūdraḥśāstrāviruddhe karmaṇi ramettoṣamāgacchet |

### [12.224](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.224)

(4) rāghavānandaḥ | tatra kiṃśreyaityapekṣāyāṃmatabhedena pūrayati dharmeti | sthitiḥśāstramaryādā mokṣarūpaśreyasovakṣyamāṇatvāt | śreyaḥsopādhikasukhaṃ tadupāyaudharmārthāviti kecit | kāmārthāvityapare kāmaḥśabdādiviṣayoḥ arthodhanamiti tatdvayaṃśreyaiti kecit dharmaḥpāratrikasukhopāyaḥ aihikasukhopāyo'rthaḥśreyaḥtvamaṃtaṃtu śreyodharmārthakāmātmakastrivargaiti |

### [12.225](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.225)

( 4 ) rāghavānandaḥ | ācāryādīnāmanāvajñāśuśrūṣayorāvaśyakatvaṃvidadhattānabrahmadṛṣṭirutkarṣāditinyāyena devatālokāptidṛṣṭyā mahīkartumanuvadati | ācāryyaścetyarddhabhiḥ | ācāryādiṣu brahmadṛṣṭiḥkāryā teṣāmutkarṣāvāptyeti nyāyārthaḥ |

### [12.226](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.226)

( 4 ) rāghavānandaḥ | tatra kaḥkasya mūrtirityapekṣāṃpūrayati | ācāryaiti | brahmaṇaḥparamātmanomūrttirmūrcchitāvayavatayāśarīraṃprajāpaterhiraṇyagarbhasya | athavā brahmaṇohiraṇyagarbhasya prajāpatervirājaḥ | māturivapṛthivyādhārakatvādāmanaḥkṣe trajñasya svāsamāgarbheṣu |

### [12.227](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.227)

( 4 ) rāghavānandaḥ | mātāpitroḥkleśaṃsmārayannūtayoḥśuśrūṣādaramāha | yamiti piturapigarbhādhānasaṃskṛtipoṣaṇādyaiḥ kleśostīti vabhāvanīyam | samyakūlokyatāparyata putramanuśiṣṭalokyamiti śruteḥniṣkṛtirānṛṇyaṃ |

### [12.228](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.228)

( 4 ) rāghavānandaḥ | ācāryasyānanyaśaraṇatve tayoriva taddharaṇīyatāmāha ācāryasyeti | triṣu mātṛpitrācāryeṣu | tapaḥsarvamiti tapaḥkṛcchracāndrāyaṇādi kleśāya yauvā śuśrūṣuriti śeṣaḥ tasya sarvatapaḥsādhyatvāt |

### [12.229](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.229)

( 4 ) rāghavānandaḥ | ananujñātaḥpratiṣiddhaḥ apratiṣiddhaṃkṛtvā nivedayediti vakṣyati |

### [12.230](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.230)

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca taeveti | lokāstatra lokāvāptihetutvāt |

### [12.231](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.231)

( 4 ) rāghavānandaḥ | agnaya ityuktaṃ tadvanakti piteti | stutirniragni kasyā hotraphalāvāptyarthaṃ vā | seyamagni tretā gārhapatyāditritayaṃgarīyaḥ evaṃ pitā ṛgvedo mātā yajurvedaḥ ācāryaḥ sāmavedaḥ ṛgvedogārhapatyaḥ pṛthivī brahmavetyādiśrutau ṛgvedagārhapatyayoḥ sāhacaryāt | ṛgvedagārhapatyāgyordṛṣṭiḥ pitarividhīyate | evamātari yajurvedadakṣiṇāgnyoḥ | ācārye sāmavedāhavanīyayoḥ |

### [12.232](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.232)

( 4 ) rāghavānandaḥ | apramādyanniti cchedaḥ | dīpyamānaḥ parānudyotayanniti svarge |

### [12.233](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.233)

( 4 ) rāghavānandaḥ | trīnlokānvijayedityuktaṃkena kaṃjāyatītyapekṣāyāmāha imamiti | imaṃbhūrlokaṃmadhyamaṃ bhuvarlokaṃācāryobrahmaloke śaityukterbrahmalokam |

### [12.234](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.234)

( 4 ) rāghavānandaḥ | punarapi trayāṇāṃśuśrūṣāṃstutinindābhyāṃvidhatte sarvaiti dvābhyāṃ | ādṛtā ādareṇavṛtāḥsyuḥ aphalāḥkriyāḥtadā caritaṃpuṇyamātraṃniṣphalamityarthaḥ |

### [12.235](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.235)

( 4 ) rāghavānandaḥ | priyahite ihaprītisādhanaṃpriyaṃ | āyatyāmiṣṭasādhanaṃhitamiti |

### [12.236](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.236)

( 4 ) rāghavānandaḥ | dharmamācaredityukataṃ apratiṣiddhaḥ sannayadācaret tannivedayedevetyāha teṣāmiti | anuparodhenāpīḍayā pārakyaṃparalokaphalakaṃ manovacanakarmabhirityubhayatrācaraṇe nivedane ca saṃbadhyate |

### [12.237](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.237)

( 4 ) rāghavānandaḥ | etadācaraṇenaiva kṛtakṛtyobhavatītyāha triṣviti | anyastadbhinnoyaḥ saupadharmo'nyadharmo'dharmaḥ pākhaṇḍadharmovā |

### [12.238](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.238)

( 4 ) rāghavānandaḥ | brāhmaṇagurvabhāve kṣatriyādapi vedo grāhyaiti vadan dāne doṣamāha | śraddadhānaiti caturbhiḥ | śubhāṃdṛṣṭaśaktiṃgāruḍādividyāṃ dharmaṃlaukikaṃsiddhauṣadhāt |

### [12.239](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.239)

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca viṣādviṣavyāptādamṛtamiti dṛṣṭāntārthovidheyārthovā | subhāṣitaṃmāgacchāgrekūpaiti hitopadeśaṃsadvṛttaṃ sucaritaṃdharmaṃvā |  
( 4 ) rāghavānandaḥ | stryādisamasvabhāvaśuddhāni nopādānatoduṣṭānītyāhastriyaiti | somaḥśaucaṃdadautāsāṃgandharvāścaśubhāṃgiraṃ | pāvakaḥ sarvamedhyatvaṃmedhyāvaiyoṣitaḥsadā ityukteḥ || strīratnaṃsarvadāśuddhamevakūṭakārṣāpaṇādivyāvṛttyarthamāha aduṣṭānīti teṣāmṛdarkaiprāptaprakṛtitvena steyādirūpatvāt |

### [12.241](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.241)

( 4 ) rāghavānandaḥ | abrāhmaṇādhītavedasyottarakālaṃtacchuśrūṣādyabhāvamāha abrāhmaṇāditidvābhyāṃ | na brāhmaṇānnavaiśyāttatkṣatriyādvā āpadi ityupalakṣaṇaṃ yataḥbrāhmaṇeṣvasaṃbhāvyamānā rājanyaudvaiḥvānaravidyāgṛhītāmūrdhātavyapatiṣyadyanmānāgamiṣyeti tathāpaṃcāgnividyācetyasti śrutyākhyāyikā |

### [12.242](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.242)

( 4 ) rāghavānandaḥ | ananūcāne sāṃgavedānadhyetari ātyantikaṃyāvajjīvaṃ na vaset kiṃtu yāvadadhyayanaṃtāvadvasedityanvayaḥ |

### [12.243](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.243)

( 4 ) rāghavānandaḥ | saṃprati naiṣṭhikabrahmacāriṇodharmasārthavādamāha yadīti dvābhyāṃ | yuktojitendriyaḥ āśarīravimokṣaṇāt |

### [12.244](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.244)

( 4 ) rāghavandanaḥ | śuśrūṣostasyaevamevaanūcānaṃvipraṃsadastathānaṃśāśvataṃdviparādhaikālasthāyitvāt | añjasā tatvatona stutimātraṃ brahmacaryeṇa vindediti śruteḥ vindetprāpnuyādbrahmalokamiti śeṣaḥ |

### [12.245](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.245)

( 4 ) rāghavandaḥ | snāsyansamāvartanākhyasnānaṃkariṣyan | upakurvāṇasya dakṣiṇādānenaiva samāptiṃbruvan tasyāḥkāla māha neti dvābhyāṃ | nopakurvīta dhaneneti śeṣaḥ |

### [12.246](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.246)

(4) rāghavānandaḥ | aṃtataḥpūrveṣāmaśaktau dhānyādyuttarāharaṇamityarthaḥ dakṣiṇāyāadṛṣṭārthatvaṃmīmāṃsāstaṃtrakesthāpitam | ataāha prītimitiprītyarthamityarthaḥ |

### [12.247](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.247)

(4) rāghavānandaḥ | yastu śuśrūṣate gurumityuktaṃ tasyāsatve kāgattistatrāha ācāryetviti dvābhyāṃ | guruvadgurutulyāṃvṛttiṃsukhādikāṃ |

### [12.248](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.248)

( 4 ) rāghavānandaḥ | sthānāsanavihāravānagreḥguroritivāśeṣaḥ | sthānāsanādisamīpagamanādināmahīkuryāt | dehaṃbrahmalokagamanaparyantam |

### [12.249](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12.249)

( 4 ) rāghavānandaḥ | eteṣvācāryādiṣu naiṣṭhikasya brahmasadmaprāptirityupasaṃharati evamiti | aviplutabrahmacaryaḥapracyutavrataḥ | iheti viśeṣaṇātmānavāntare jāyate yadi tatra śravaṇādikṛtaṃtadāmucyate | tathā ca smṛtiḥ brahmaṇāsahate sarve saṃprāpte pratisaṃcare | parasyānte kṛtātmānaḥpraviśanti paraṃpadamiti | pratisaṃcare pralaye kṛtātmānaḥkṛtasākṣātkārāḥ |  
iti śrīrāghavānandaviracitāyāṃmanvarthacandrikāyāṃdvitīyodhyāyaḥ |

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu!raghavananda.12) · Pramāṇa
