Manava Dharmashastra 15
Manvarthacandrikā 15
- Language
- Sanskrit
15.1
( 4 ) rāghavānandaḥ | gṛhasthobhūtvā ātithyalobhenātithirna syādityāha upāsataiti | upāsanaṃ tātparyeṇa pravṛttiḥ | abuddhayaḥ paśutvaprāptimavidvāṃsaḥ | dātāraḥ ślāghyā ityāha paśutāmityādi | tenātithyalobhamātreṇa |
104 ||
15.105
( 4 ) rāghavānandaḥ | atithimanuvadaṃstasyāparihāryakālamāha apraṇodyaiti | apraṇodyaḥ apratyākhyeyaḥ | yataḥ sūryoḍhaḥ | astaṃgacchatā sūryeṇa prāpitaḥ | atoviprakṛṣṭasvagṛhe gamanāśaktonānandanvasedityāha kāleti | akāle sāyaṃbhojananivṛttau | kālāivākālepi nānandanvasediti vā |
15.106
( 4 ) rāghavānandaḥ | ātithyasya phalavādamanuvadaṃstatkartunniyamaṃsārthavādamāha neti | tanmadhurādi | dhanyaṃ dhanāya hitaṃ | evamuttaratra dhanyādi catuṣṭayasya mahāphalatvenāvyājenātithyaṃkāryamiti bhāvaḥ |
15.107
( 4 ) rāghavānandaḥ | tatraiva prakārabhedamāha āsaneti | āvasathotra gṛhaṃ | ātithyasya brāhmaṇeṣveva niyamāt guṇādinotttamādi niyamaḥ |
15.108
( 4 ) rāghavānandaḥ | akālaityuktatatra kathaṃtannopavāsastatrāha vaiśvadevetviti | vaiśvadevapūrvakaṃdampatyorbhojane nivṛtteiti jñeyam | anyathā tadannenātithibhojane svārthaeva pākaḥsyādataeva sthāpākasaṃskārārthovaiśvadevonātmamātrasaṃskārārthaḥ | yathāśakti paktvā |
15.109
( 4 ) rāghavānandaḥ | ātithyabhokturniyamamāha neti | sve svakīye | tatkṛtau nindāmāha bhojanārthamiti | te kulagotre nivedayitvā vāntabhakṣaṇatulyapāpīsyāditi bhāvaḥ |
15.110
( 4 ) rāghavānandaḥ | atithirbrāhmaṇaityuktaṃ tadvyatirekaṃ prāsaṅgikamanuvadati nabrāhmaṇasyeti | gṛhaiti viśeṣaṇādaraṇye sarve atithayaḥ ananyaśaraṇatvāt |
15.111
( 4 ) rāghavānandaḥ | taddharmeṇa kṣatriyādyupasthitau kā gatisteṣu saṃbhavaprakāramāha yadiditi tribhiḥ | atithidharmeṇeti yuktārthe tṛtīyā | ekarātramityādiviśeṣaṇaviśiṣṭaḥ | kāmaṃ yatheṣṭam |
15.112
( 4 ) rāghavānandaḥ | kuṭumbe gṛhe | ānṛśaṃsyaṃ dīyatāmiti kārpaṇyaṃ prakaṭayan |
15.113
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca gṛhadārādiṣu bhuktavatsu prakṛtya saṃpādya annaṃ atrasahabhāryayeti bhāryābhojanapratipatikramaṃ |
15.114
( 4 ) rāghavānandaḥ | na vai svayaṃ tadaśrīyādityatrātithibhojanapūrvaprāptaṃ tatra pratiprasavamāha suvāsinīmiti | suvāsinīṃ navoḍhāṃsnuṣāṃ tādṛśīṃduhitaraṃvā | tadarthamatithau praśnopi nāstītyāha avicārayanniti |
15.115
( ) rāghavānandaḥ | uktavaiparītye niyrahaṃcāha adatveti | adatvā adāpayitvā bhuṅkte | avicakṣaṇaiticchedaḥ | jagdhaṃ bhojanaṃ | saityatithiviśeṣaṇaṃ tasyaiva prathamabhojanasya prāpteḥ |
15.116
( 4 ) rāghavānandaḥ | bhojanasya rāgataḥ prāptatvāt tatkālavidhimāśritya dampatyostadviśeṣamāha bhuktavatsviti | vipreṣu atithiparyanteṣu | sveṣu jñātiṣu | bhṛtyeṣu garbhadāsādiṣviti medhātithiḥ | nātrocchiṣṭāśaṅketyāha paścāditi |
15.117
( 4 ) rāghavānandaḥ | etadeva sārthavādaṃ pramāṇayati devāniti dvābhyāṃ | gṛhe bhavāgṛhyādevāḥ śrīvāstudevādayaḥ bhūtāni vā | etena vāstubhūtabaliruktaḥ |