Pramāṇa · Search · About · API

Manava Dharmashastra 15

Manvarthacandrikā 15

Language
Sanskrit

15.1

( 4 ) rāghavānandaḥ | gṛhasthobhūtvā ātithyalobhenātithirna syādityāha upāsataiti | upāsanaṃ tātparyeṇa pravṛttiḥ | abuddhayaḥ paśutvaprāptimavidvāṃsaḥ | dātāraḥ ślāghyā ityāha paśutāmityādi | tenātithyalobhamātreṇa |
104 ||

15.105

( 4 ) rāghavānandaḥ | atithimanuvadaṃstasyāparihāryakālamāha apraṇodyaiti | apraṇodyaḥ apratyākhyeyaḥ | yataḥ sūryoḍhaḥ | astaṃgacchatā sūryeṇa prāpitaḥ | atoviprakṛṣṭasvagṛhe gamanāśaktonānandanvasedityāha kāleti | akāle sāyaṃbhojananivṛttau | kālāivākālepi nānandanvasediti vā |

15.106

( 4 ) rāghavānandaḥ | ātithyasya phalavādamanuvadaṃstatkartunniyamaṃsārthavādamāha neti | tanmadhurādi | dhanyaṃ dhanāya hitaṃ | evamuttaratra dhanyādi catuṣṭayasya mahāphalatvenāvyājenātithyaṃkāryamiti bhāvaḥ |

15.107

( 4 ) rāghavānandaḥ | tatraiva prakārabhedamāha āsaneti | āvasathotra gṛhaṃ | ātithyasya brāhmaṇeṣveva niyamāt guṇādinotttamādi niyamaḥ |

15.108

( 4 ) rāghavānandaḥ | akālaityuktatatra kathaṃtannopavāsastatrāha vaiśvadevetviti | vaiśvadevapūrvakaṃdampatyorbhojane nivṛtteiti jñeyam | anyathā tadannenātithibhojane svārthaeva pākaḥsyādataeva sthāpākasaṃskārārthovaiśvadevonātmamātrasaṃskārārthaḥ | yathāśakti paktvā |

15.109

( 4 ) rāghavānandaḥ | ātithyabhokturniyamamāha neti | sve svakīye | tatkṛtau nindāmāha bhojanārthamiti | te kulagotre nivedayitvā vāntabhakṣaṇatulyapāpīsyāditi bhāvaḥ |

15.110

( 4 ) rāghavānandaḥ | atithirbrāhmaṇaityuktaṃ tadvyatirekaṃ prāsaṅgikamanuvadati nabrāhmaṇasyeti | gṛhaiti viśeṣaṇādaraṇye sarve atithayaḥ ananyaśaraṇatvāt |

15.111

( 4 ) rāghavānandaḥ | taddharmeṇa kṣatriyādyupasthitau kā gatisteṣu saṃbhavaprakāramāha yadiditi tribhiḥ | atithidharmeṇeti yuktārthe tṛtīyā | ekarātramityādiviśeṣaṇaviśiṣṭaḥ | kāmaṃ yatheṣṭam |

15.112

( 4 ) rāghavānandaḥ | kuṭumbe gṛhe | ānṛśaṃsyaṃ dīyatāmiti kārpaṇyaṃ prakaṭayan |

15.113

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca gṛhadārādiṣu bhuktavatsu prakṛtya saṃpādya annaṃ atrasahabhāryayeti bhāryābhojanapratipatikramaṃ |

15.114

( 4 ) rāghavānandaḥ | na vai svayaṃ tadaśrīyādityatrātithibhojanapūrvaprāptaṃ tatra pratiprasavamāha suvāsinīmiti | suvāsinīṃ navoḍhāṃsnuṣāṃ tādṛśīṃduhitaraṃvā | tadarthamatithau praśnopi nāstītyāha avicārayanniti |

15.115

( ) rāghavānandaḥ | uktavaiparītye niyrahaṃcāha adatveti | adatvā adāpayitvā bhuṅkte | avicakṣaṇaiticchedaḥ | jagdhaṃ bhojanaṃ | saityatithiviśeṣaṇaṃ tasyaiva prathamabhojanasya prāpteḥ |

15.116

( 4 ) rāghavānandaḥ | bhojanasya rāgataḥ prāptatvāt tatkālavidhimāśritya dampatyostadviśeṣamāha bhuktavatsviti | vipreṣu atithiparyanteṣu | sveṣu jñātiṣu | bhṛtyeṣu garbhadāsādiṣviti medhātithiḥ | nātrocchiṣṭāśaṅketyāha paścāditi |

15.117

( 4 ) rāghavānandaḥ | etadeva sārthavādaṃ pramāṇayati devāniti dvābhyāṃ | gṛhe bhavāgṛhyādevāḥ śrīvāstudevādayaḥ bhūtāni vā | etena vāstubhūtabaliruktaḥ |