Manusmriti 46
Manvarthacandrikā 46
- Language
- Sanskrit
46.1
]
46.3
( 4 ) rāghavānandaḥ | jīvanmuktaścetkṛtaṃdehasthityā tatrāha neti | bhṛtakaḥ bhṛtimupajīvyakarmakartā sayathākālakṣayeuparatavyāpāraḥsyādevaṃkālaṃ prārabdham |
45 || [ rāghavānandaḥ | grīṣmeti | teṣumāseṣukṣudrajaṃtūnāṃnaviśeṣataḥ saṃcāraṇaṃ itareṣuteṣāṃbāhulyamiti bhāvaḥ |
46.6
( 4 ) rāghavānandaḥ | voyuṣmabhyaṃ caturvidhaḥ brahmacaryādibhedabhinnaḥ puṇyaḥ puṇyapradaḥ akṣayaphalaḥ akṣayaṃdviparārdha kālaparyantaṃ sthāyiphalarendered yasyasaḥ |
|| cha ||
46.46
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca | dṛṣṭīti | bhūtānāmanukampāyai dṛṣṭipūtamityādicatuṣṭayam | agrāhyādapi yadgṛhyate tadpyātmāniriktaṃnāstītimanaḥpūtatā | paradravyānabhilāṣitā vā pratiṣiddhasaṃkalpaśūnyatā vā yogānniruddhatāvā |
46.47
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃcātivādānanyenoktānsahetetyāha ativādāniti | dehanimittaṃtadrakṣārtham |
46.48
( 4 ) rāghavānandaḥ | ākruṣṭaḥ pareṇa tamākroṣṭāraṃ | saptabhiścakṣuḥśrotratvagjihvāghrāṇamanobuddhibhirindriyairavakīrṇāṃttattadviṣayaviṣayiṇīṃataevānṛtāmanṛtaviṣayatvāttairgṛhītairarthe vākpravartate yanmanasā dhyāyati tadvācā vadatīti śruteḥ | ṛtaṃca sūnṛtā vāṇī tadbhinnāṛkṣā atauktaṃ sarvendriyakṣobhakāriṇīṃtāṃvācaṃ vadediti | satyasya satyamityādisatyaṃbrahma tadviṣayiṇīṃvācaṃ kuryāditi maunaṃ kuryāditi tātparyārthaḥ omityevaṃ dhyāyatyātmānamanyāvācovimuñcathetyādiśruteḥ |
46.49
( 4 ) rāghavānandaḥ | ataevādhyātmaratiḥ ātmānamadhikṛtyapravartate'dhyātmaṃtasya dhyānaṃtadvācakaśabdovā | ātmā vā re dṛṣṭavyaḥśrotavyomantavyonididhyāsitavyaiti tatraiva ratiḥśraddhāyasyasatathā| nirāmiṣaḥ āmiṣaṃviṣayaḥmanomatsyākarṣakatvāttatra hetuḥ ātmanaivadehena paramātmanā vā śarīrasukhārthī mokṣasukhāntreṣī vā || śārīraṃkevalaṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣamityukteḥ |
46.50
( 4 ) rāghavānandaḥ | etādṛśasya bhikṣorupādhinirāha neti | nacotpātanamittābhyāṃ utpātobhūmikampaḥcakṣurādisphandonimittaṃ tayoḥphalakathanena nakṣatravidyayā grahasaṃcārādinirṇayaḥ aṅgavidyā vyākaraṇādi tābhyāṃca | nānuśāsanavādābhyāmanuśāsanamupadeśaḥ vādaśchalavitarkātmakaḥtābhyāmapi na bhikṣāṃ lipseta karhicidatyantakaṣṭadaśāyāmapītyanvayaḥ |
46.51
( 4 ) rāghavānandaḥ | sopi śvādibhirākīrṇagṛhaṃbhikṣārthaṃ na gacchedityāha neti | tāpasairviraktavānaprasthaiḥ brāhmaṇaiḥ brahmaniṣṭhaiḥ bhikṣukaiḥ saṃnyāsibhiḥ anyaiḥ cāturvarṇyasādhāraṇaduḥkhitaiḥ ākrāntāgāraṃbhikṣārthaṃsaṃnyāsī nopasaṃvrajedityanvayaḥ |
46.52
( 4 ) rāghavānandaḥ | ṛtusandhiṣu vāpayediti śrutimāśrityāha kḷpteti | kḷptāni chinnāni keśādīni yasya saḥ | kusumbhī kamaṇḍalurudakādhāraḥ saca mṛdādivikāraḥ mṛtpātraṃalābupātraṃdārupātraṃceti śruteḥ | bhikṣāpātraṃ tridaṇḍināmeva naikadaṇḍinām pāṇipātramudarapātraṃvetiśruteḥ |
46.53
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca ataijasānīti | nirvraṇāni niśchidrāṇi | taijasetu || suvarṇarūpyapātreṣu tāmrakāṃsyāyaseṣu ca | bhikṣāṃdatvā na dharmosti gṛhītvā narakaṃnnrajediti yamavacanāt | taijasapātrāsvīkṛtiḥ | tatra bhakṣaṇe na doṣaḥ | prāptaṃ prāptaṃbhaṃjenmuniritismaraṇāt | adbhiriti | govālacchedadāhānāṃsnātakādipātre prāptānānnivṛttyarthaṃ camasānāṃgrahāṇāṃca śuddhiḥprakṣālanena cetyukteḥ |
46.54
( 4 ) rāghavānandaḥ | ataijasānītyuktaṃvivṛṇoti alābumiti | vaidalaṃ vaṃśaparvātmakaṃ viśiṣṭapatranirmitaṃvā |
46.55
(4) rāghavānandaḥ | bhikṣākālasya niyamamāha eketi | bahubhikṣaṇe bahuvārabhikṣaṇeca doṣamāha bhaikṣaiti | viṣayeṣu strībhogādyanartheṣu |
46.56
(4) rāghavānandaḥ | ekakālepi prātarādinivartayannāha vidhūmetyādi | gatapākadhūme sannamusale nivṛttāvaghātamusalevyaṅgāre pākāṅgāranivṛttau bhuktavajjane gṛhasthasyāpi bhojananivṛttau vṛtteśarāvasaṃpāte pariveṣaṇanivṛttau | eteṣāṃpratyekasamudāyayorananugamāt ṣaṣṭhakālaikabhojanetātatparyam tadāha yājñavalkyaḥ || apramattaścaredbhaikṣyaṃsāyānhenābhilakṣitaiti | idaṃsarvayācitaparaṃtaccamādhukaraṃasaṃkḷptamātkālikopapannamiti trividhaṃ | asaṃkḷptaṃkarapātramiti prasiddhaṃ | ayācitaṃdvividhaṃprākpraṇītamayācitamiti | mākūpraṇītaṃnimantritaṃ atra tu dāturanurodhātkālāniyamo'yācitepitathā |
46.57
( 4 ) rāghavānandaḥ | tasminsamaye'pi lābhālābhayoraudāsīnyamāha alābhaiti | lābhaḥ prāptirapi | na harṣayenna modayet | enaṃyatiṃ | prāṇayātrikamātraṃsyāt prāṇasya yātravyavahārasāmarthyayāvanmātreṇatatprāṇayātrikaṃtāvanmātraṃsvīkṛtaṃyena saḥ | mātrāsaṃgādvivarjitaḥ mātrātu daṇḍakamaṇḍalvādi teṣvapi idamaśobhanaṃ tyajāmi idaṃśobhanaṃgṛhṇāmītyabhiniveśarahitaḥ dvandvātītovā |
46.58
( 4 ) rāghavānandaḥ | pūjāpūrvakabhaikṣyaprasaktiratīvānarthāyetyāha abhīti | ajagupsinettvāha | muktopi jīvanmuktopi badhyate | garvāsaktibhyāmiti śeṣaḥ |
46.59
( 4 ) rāghavānandaḥ | tatraiva dṛṣṭārthamāha alpānnābhyavahāreṇeti | tathāca gītā | viviktasevī laghvāśī yatavākkāyamānasaityādi || viṣayairhriyamāṇānīndriyāṇyākṛṣyamāṇāni viṣayebhyo turn nivastatusrtayedityanvayaḥ |
46.60
( 4 ) rāghavānandaḥ | tatkāraṇamanyena samuccitya tatra phalamāha indriyeti | etaistribhiramṛtatvāya mokṣāya kalpate samarthaḥsyāt |
46.61
( 4 ) rāghavānandaḥ | vairāgyaṃvinā namokṣaiti vairāgyopāyamāha aveti pañcabhiḥ | avekṣeta śāstrādṛṣṭopapattibhiḥ | karmadoṣeti karma puṇyāpuṇyaṃ doṣorāgādiḥ tadudbhavāgatīrjanmāni | niraye asipatrādinarake yātanā asahyaduḥkhaṃ yamakṣaye yamapuryām |
46.62
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃcātra viprayogaṃ viyogaṃ priyaiḥ putrādibhirihāmutrā'priyaiḥ | śātravādibhiḥ |
46.63
( 4 ) rāghavānandaḥ | asmāt sthūladehāt | sṛtīrjanmāniantarātmanaḥ liṅgadehasyaavekṣetetyanuṣaṅgaḥ |
46.64
( 4 ) rāghavandaḥ | dharmārthaprabhavamiti dharmaprabhavayorthaḥ brahmasākṣātkārastatprabhavaṃmokṣalakṣaṇaṃ anyasukhasya mukhyatvākṣayatvānupapatteḥ |
46.65
( 4 ) rāghavandaḥ | kiṃca sūkṣmatāmiti | yogena cittavṛttinirodhena | paramātmanaḥsūkṣmatāṃniravayavatāmasaṅgataṃ | utpattiṃ ghaṭākāśavadadhyāsavaśātpratītima | uttameṣu devādiṣu adhameṣu paścādiṣu uttamādhameṣu nṛṣvapi |
46.66
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca dūṣitopīti | āśramaliṅgarahityena dūṣitobhraṣṭaḥ abhiśastovā rūyādinā | samastulyodūṣakeṣvapi dharmacāśramadharmaṃcaret yatra kuṭīcakabahūdakahaṃsaparamahaṃseṣu brahmacaryādyāśrameṣu vā | svasvadharmannatyajediti | yadvā rūyādisaṃgadoṣayuktopi dharmamadhiṣṭhānatayā sarvadhāraṇādbrahma taccaretdhyāyet | ataevāha | samaiti brahmaiva sarvabhūteṣu dhārakatyā vartamānatvāt | nāhamasmyadhikārīti budhyātmyaktāśrāmāntaraprāyaścittāntaraṃvā nāśrayet | tathoktaṃ || yadi daivātpramādena yogī kuryādvigarhitaṃ | yogenaiva dahedaṃhonānyatkiṃcitsamācaret || upapātakeṣu sarveṣu pātakeṣu mahatsu ca | praviśya rajanīpādaṃbrahmadhyānādyapohatīti || kusumakaṭakamukuṭādyairbhūṣitaiti medhātithiḥ tathāsati | samaityādi na cāru |
46.67
( 4 ) rāghavānandaḥ | dharmacaraṇaṃvinā''śramābhimānovyarthaityāha phalamiti | katakaphalacūrṇapaṅkile payasi kṣiptaṃ
46.68
( 4 ) rāghavānandaḥ | dṛṣṭipūtamityasyānuvādaḥ samitti | svaśarīrasyātyaye pīḍāprasaktautasyāṃpīḍāyāmapibhūtapīḍānakāryetibhāvaḥ|
46.69
( 4 ) rāghavānandaḥ | yodatveti bhūtābhayadasyājñānakṛte kiṃsyāttatrāha ahneti |
46.70
( 4 ) rāghavānandaḥ | prāṇāyāmalakṣaṇākāṃkṣāyāṃsārthavādaṃtallakṣaṇamāha prāṇeti | vyāhṛtīti gāyatryupalakṣaṇaṃ tathācavasiṣṭhaḥ | savyāhṛtiṃsapraṇavāṃgāyatrīṃśirasāsaha | triḥpaṭhedāyataprāṇaḥprāṇāyāmaḥsaucyataiti || brāhmaṇasyeti prakaraṇātsaṃnyāsinaḥ tatrāpi tridaṇḍinovyāhṛtyāditibhiḥ ekadaṇḍinastu praṇavenaiva taduktaṃ yogiyājñavalkyena || oṃkāreṇa tu kartavyaḥ prāṇāyāmoyathoditaiti |
46.71
( 4 ) rāghavānandaḥ | prāṇāyāmena pāpakṣaye dṛṣṭāntamāha dahyantaiti | dhmāyamānānāṃ vahnineti śeṣaḥ |
46.72
(4) rāghavānandaḥ | prāṇāyāmaprasaṃgena pratyāhārādvitīyāha prāṇeti | dhāraṇā ṣaṭcakramadhye pṛthivyādicintanaṃ | deśabandhaścittasya dhāraṇeti | kilbiṣaṃviṣayaśodhyānādhyāsaṃ pādapūraṇārthamitimedhātithiḥ | pratyāhāreṇeti pratyāhāroviṣayebhyaindriyākarṣaṇaṃ | tathācapatañjalisūtram || svaviṣayāsaṃprayoge cittasyasvarūpānukāraivendriyāṇāṃpratyāhāraiti | saṃsargān viṣayasaṃparkajān prītiparitāpān | dhyāneneśvarasyaanīśvarān īśvarānāritānkāmakrodhādīn |
46.73
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃcocceti | uccāvaceṣu utkṛṣṭāpakṛṣṭeṣu | devamanuṣyatiryakṣugatirdurjñeyāṃ apyakṛtātmabhirajitendriyaiḥantarātmanojivasya dhyānayogena | ekaevāyamupāyaḥ param athavāekaevatubhūtātmābhūtebhūtevyavasthitaiticintābhyāsena ahokarmaphalamāhātmyaṃ yadevaṃkarmaṇānīśvaropiīśvaraḥkriyate'thavāgatimaikyātmyalakṣaṇāṃ saṃpāditavatoyoniko ṭisahasreṣusṛtīrvimocayatītikimuvaktavyamityatra cintanasyatātparyaṃ | tathācataccaṃ tatsūtraṃ tatra pratyayaikatānatādhyānamiti |
46.74
( 4 ) rāghavānandaḥ | atastadeva darśanaṃstauti samyagiti | darśanena jñānena saṃpannasyaiva sarvapāpavirahāt || bhidyate hṛdayagranthiścchidyantesarvasaṃśayāḥ | kṣīyante cāsyakarmāṇi tasmindṛṣṭe parāvare || sarvepāpmānotonirvartate ityādiśruteḥ | tadsaṃpattau doṣamāha darśaneneti |
46.75
( 4 ) rāghava turn:| samyagdarśanasya sarvasādhyatvaṃsvīkurvanprāpyupāyamāha ahiṃsayeti | tatpadaṃ tattvajñānaṃ brahmaṇosādhyatvāt |
46.76
( 4 ) rāghavānandaḥ | tadarthaṃpunarvairāgyopāyamāha asthīti | nāviraktasya jñānedhikāroyataḥ nirvedamāyāditi | ataḥ asthīni sthūlasūkṣmāṇi sthūṇāstambhoyasya bhūtāvāsamimaṃtyajediti dvitīyenānvayaḥ | snāyuyutaṃsnāyavaḥśirāḥtābhireva baddhamantare bahiścarmāvanaddhaṃ pūrṇaṃmūtrapurīṣayostābhyāṃpūrṇamityarthaḥ |
46.77
( 4 ) rāghavānandaḥ | āturaṃkutpipāsāśītādiyuktaṃ | rajasvaṃlaṃ māyeṇa rajoguṇayuktaṃpāpajanakatvāt tyajet | anātmatayājānīyāt āyuṣaḥkṣaye svataeva naṣṭatvāt jīvāpetaṃvāvakiledaṃmriyate najīvaitiśruteḥ | imaṃdehaṃjīvastyaktumaśakyatvāt |
46.78
( 4 ) rāghavānandaḥ | avaśyaṃmuktiṃyāsyatītyatra dṛṣṭāntamāha nadīti | nadīvegena praśithilamūloyathāvṛkṣaḥkṛcchrarūpadgrāhātsaṃsārāt nadaniviṣṭasya nājīryadvahirbhāvaityanubhavaḥ |
46.79
(4) rāghavānandaḥ | suhṛdaḥ sādhukṛtyāṃdviṣantaḥ pāpakṛtyamityādiśrutimāśrityavidvatsatkāranindāvidhānātthaṃstutimāha priyeṣviti | priyeṣ sveṣu jñātiṣu apriyeṣu dviṣatsu ca dhyānena nididhyāsanena yujyate janyataiti dhyānayogobrahmasākṣātkārastena tatastataṃ paśyandhyāyamānaiti śruterdhyānasādhyādbrahmadhīririti kṛtasakṣātkārasya jñānena puṇyāpuṇyayordāhādanyāgāmitvasya nyāyavirodhāddhānautūpāyanamityādinyāyai nirṇītatvācca stutimātram |
46.80
(4) rāghava़ānandaḥ | sukhaprāptiprakāramāha yadābhāveneti | saṃsāradoṣabhāvanayā paramātmabhāvanayā vā bhāveṣu viṣayādiṣu | taduktam || rasavarjaṃrasopyasya paraṃdṛṣṭvā nivartataiti |
46.81
(4) rāghavānandaḥ | brahmaṇyavasānaprakāramāha aneneti | śanaiḥśanairityayamabhiprāyaḥ ādau kramaprāptastridaṇḍīsyāttataekadaṇḍī tato'daṇḍīti ataevāhaṃbrahmāsmīti brahmaṇāvasthānam | tathācaśrutiḥ daṇḍānlokāyīnavisṛjedityupakramya vaiṇavaṃdaṇḍaṃkaupīnaṃpariyehenna tathā na daṇḍaṃ na śikhāṃ na kamaṇḍaluṃyajñopavītaṃcarati paramahaṃsaḥ tathātmanyevāvatiṣṭhataiti |
46.82
(4) rāghavānandaḥ | nanuvidyamāne jagati kathaṃ brahmaṇyevāvasthānaṃtatrāha dhyānikamiti | abhiśabditaṃ śabdabodhyaṃ śabdajñānānupātīvastuśūnyovikalpaḥ | tathā vācārambhaṇaṃ vikāronāmadheyaṃmṛttiketyevasatyamataḥ sarvajagatdhyānikaṃ sāṃkalpikaṃ ataḥsaṃkalpādyadhiṣṭhānaṃnityātmeti jñāne karmaphalaprāmirapītyāha nahīti | athayohāvāsmāllokātsvaṃlokamadṛṣṭvāpraitisaevamaviditona bhunaktīti śruteḥ | uktaṃca nāviditvā''tmanaḥparalokasaṃbandhaṃkarmatvadhikriyataiti | ataeva medhātithiḥ dhyānikaṃ dhyāne kriyamāṇe lakṣyate kiṃttadyadetadanantaramabhiśabditaṃtātparyaṇoktaṃbrahmaṇyavasthānaṃtadavidone kriyāphalamapītyāha nahīti | athavaitamevātmānaṃvedānuvacanena brāhmaṇā vividiṣanti yajñena dānena tapaseti || sarvakarmākhilaṃpārthajñāneparisamāpyate itiśrutismṛtibhyāṃsarvakarmaṇāmātmavidhopayoginididhyāsane paryavasānārthamāha anadhyātmaviditi |
46.83
( 4 ) rāghavānandaḥ | ataevāha adhīti | adhiyajñaṃ yajñamadhikṛtya pravṛttaṃkarmakāṇḍaṃiṣetvorjetvetyādi | brahma vedaṃ japet ādhidaivikaṃ devatāīśvarāditadviṣayakaṃ sahasraśīrṣādisaṃkarṣaṇakāṇḍaṃ | ādhyātmikaṃ tattvamasi satyaṃjñānamanantaṃbrahmetyādi vedāntābhihitaṃ vedāntapadavācyaṃ japedityanuṣajyate |
46.84
( 4 ) rāghavānandaḥ | sarvasādhye vedasyaivasādhanatvamāha idamiti | idaṃ vedarūpaṃ ajñānāṃ vedārthānabhijñānāṃ pāṭhamātreṇa ṛcodhadhīteityādiphalahetutvāvagamāt | vijānatāṃ karmakartavyatayā viduṣāṃtadupāyabhūtam | idamevasvargamicchatā̍yāgādyanuṣṭhāyināmapīdaṃsādhanaṃ yāgādibodhahetutvāt | ānantyaṃmokṣamicchatā̍mumukṣūṇāṃ tadupāyatattvajñānajanakatvāditi taduktamatraiva | brāhmaṇeṣu ca vidvāṃsovidvatsu kṛtabuddhayaḥ | kṛtabuddhiṣu kartāraḥkartṛṣu brahmavedinaiti | upavītaṃvātatpradhānatvāditi nyāyādvā sarvasādhanastutyātmadhyānaṃvighatte idamiti nivītaṃmanuṣyāṇāṃprācīnāvītaṃ pitṝṇāmupavītaṃ devānāmityatropavītameva nivītādipadābhyāṃśrūyate upavyayate devalakṣmameva tatkurutaityupavītasya prādhānyavataiti nyāyārthaḥ | athavā'jñānāmityādipadacatuṣṭayena brahmacaryādicaturṇāṃgrahaṇam |
46.85
( 4 ) rāghavanndaḥ | ataāha aneneti brahmacaryaṃ samāpya gṛhībhavet gṛhībhūtvā vanībhavet vanībhūtvā pravrajediti |
46.86
( 4 ) rāghavānandaḥ | yatidharmamupasaṃharati eṣaiti | yatīnāṃ traṇāyāṃ bahūdakahaṃsaparamahaṃsabhedena | vedasaṃnyāsikānāṃ kuṭīcakānāṃ vedoktāgnihotrādikarmatyāgināṃ natu tajjapatyāgināmitimedhātithiḥ |
46.87
( 4 ) rāghavānandaḥ | kuṭīcakākhyānāṃvedasaṃnyāsitvena pañcamāśramatvaṃprāptamitiśaṅkāsyāttadarthamuktānāśramānanuvadati brahmacārīti | eṣāṃnaiṣṭhikopakurvāṇaṣaṭkarmatrikarmavālakhilyaphenapakuṭīcakabahūdakādyavāntarabhedepi catvāraevataiti | gṛhasthaprabhavāgṛhasthamāśrityaiva prakarṣeṇatebhavanti | gṛhasthasyāpi śiloñchanādivṛttirgṛhasthamāśrityaiva bhavati | yadvāgṛhasthasyaiva sarve catvāraḥputrāstadanyeṣāmputrābhāvāditi tathāca gautamasūtraṃ eṣā gṛhasyaikāyoniriti |
46.88
( 4 ) rāghavānandaḥ | sarve dharmābrahmacaryādayaḥ kramaśauktakrameṇa niṣevitāanuṣṭhitāḥ | yathoktakāriṇaṃ yathāvidhyāśramacatuṣṭayānuṣṭhātāraṃ | vipramiti manuvacanādvimradehasyaiva saṃnyāsātmajñānānmuktiḥ | brāhmaṇāvividiṣanti brāhmaṇāḥputraiṣa ṇāyāśca sabrāhmaṇaḥkena syāditibāmhaṇaśruteḥ | garbhasthovāmadevaḥpratipedaitimantraliṅgāt śvetaketubhṛgvādisaṃvādāt | kāśyādimṛtānāmapyanyeṣāntākālikavipradehonemeyaiti paramāmiśritaviśeṣaṇānmokṣākhyām |
46.89
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca sarveṣāmiti | vidhānamācaraṃstebhyastrīnetānbibhartīti kṛtvā śreṣṭhaḥ | vānaprasthasyāpi gṛhasthakālīnavidyādyupajīvitvāt |
46.90
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca yatheti | saṃsthitiṃ gṛhasthasamīpeiti kullūkaḥ | saṃsthitiṃ mṛtiṃ prāpya gṛhastheṣveva yāntijāyantaiti vārthaḥ | gṛhasthe sati samyakūristhatiṃvā taeva gṛhasthaprabhavāityuktaṃ | gṛhasthaṃsarvadharmeṣvadhikṛtyetyarthamarthavādaitimedhātithiḥ |
46.91
(4) rāghavānandaḥ | caturṇāsādhāraṇadharmānāha caturbhiriti |
46.92
(4) rāghavānandaḥ | tānevāha dhṛtiriti | dhṛtiḥ svasvadharmāsskhalanaṃ | kṣamā dvandvasahiṣṇutā | damomanasoniyagrahaḥ | śaucaṃ bāhyamābhyantaraṃ | dhīḥ śāstratattvajñānaṃ | vidyātmajñānaṃsaguṇopāsanā vā |
46.93
( 4 ) rāghavānandaḥ | vedābhyāsārthameva saṃnyāsī vedasaṃnyāsī tasya ca kṛtyamāha daśetidvābhyāṃ | eteṣāmadhyayanenāpi kṛtakṛtyatāmāha adhīyataiti | anuvartante śabdatorthataścābhyasyanti paramāmanupamām |
46.94
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca daśeti apaṭhitavedāntasya saṃnyāsenādhikāra ityāha vedāntāniti | vidhivaditi gurumukhāt ṣaḍvidhaliṃgapuraḥsaraṃśrutvā vedāntānāṃtātparyanirṇayaṃca | ṣaḍvidhaliṅgaṃtu || upakramopasaṃhārāvabhyāso'pūrvatāphalam | arthavādopapattī ca liṅgaṃtātparyanirṇaya iti |
46.95
( 4 ) rāghavānandaḥ | putraiśvaryeputradattabhikṣādau |
46.96
( 4 ) rāghavānandaḥ | svakāryaṃ paramaḥ ātmasākṣātkārapradhānaiti kecit tanna putraiśvaryaiti vacanāt | aviraktayā saṃnyāsādbrahmaṇaḥsthānamityukteśca tadupāyanārāyaṇamantropāsanayā saha svadharmānuṣṭhānaparobhavedityarthaḥ | saṃnyāsenāpahṛtya enaḥ pāpaṃ || manovākkāyakarmāṇi me śudhyantāṃjyotirahaṃ virajāvipāpmābhūyāṃsaṃsvāhetimantraliṅgāditi | paramāṃgatiṃ brahmalokāvāptiṃ prāpnoti | paramapadaprayogātputraiṣaṇāyāśceti śruteśca | tatrāpyāśrame viraktaḥsanparamahaṃsasaṃnyāsaṃ kṛtvā vā mokṣāvāptiriti |
46.97
iti śrīrāghavānandaviracitāyāṃ manvarthacandrikāyāṃ ṣaṣṭhodhyāyaḥ |
Linked texts (1)
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit