Manusmriti 6: atha dvitīyādhyāyaḥ
Manvarthacandrikā 6
- Language
- Sanskrit
atha dvitīyādhyāyaḥ
6.1
( 4 ) rāghavānandaḥ | evamācāratodṛṣṭā dharmasya munayogatimityanena pūrvādhyāye dharmaupakṣiptasmanuṣṭhātṛviśeṣānanuṣṭheyatvenāha vidvadbhiriti | vidvadbhiḥdharmabuddhyāanuṣṭheyatvena vedavedārthavidbhiḥsadbhiḥvedapramāṇakāmihotrādyanuṣṭhānavadbhiḥetena bauddhādīnāṃ parajigīṣākutūhalādinā vedatattvārthavitvepi vedārthānanuṣṭhātṛtvenāśiṣṭatāvyākhyātā | adveṣarāgibhirityanena śyenayāgavāmadevyāpāsanādīnāṃvedabodhitatvepi dṛṣṭārthatayā na dharmateti darśitam | hṛdayeneti śāstradvaithe sati sādhūnāṃ manasyatīveṣṭoyaḥsa dharmaḥ | tathāca vyāsaḥ vaikalpike ātmatuṣṭiḥ pramāṇamiti | tannibodhatetyanvayaḥ | iti tu kāmayamāna etāvānvaikāmaiti śruteratyantakāmātmatā ninditā |
6.2
( 4 ) rāghavānandaḥ | sarveṣāṃkarttavyasya tu kāmamūlatā pratyakṣasiddhā tastanniyamavyavasthāmāha kāmātmateti caturbhiḥ | iheti prāṇibhūmauatīva phalābhilāṣitā kāmātmatā tadabhāvaścākāmatā tathācakiṃkāryamityapekṣāyāmāha vedādhigameti vedādhigamaḥvedatadarthajñānaṃvaidikaḥvedapramāṇako'gnihotrādiḥ cakārātsmārtopi dharmapatnīsaṃyogādiḥkāmyaḥ | etenaivapumarthasiddheḥ na sarvatra kāmamūlapravṛttiritibhāvaḥ |
6.3
( 4 ) rāghavānandaḥ | saca kāmaḥsaṃkalpamūlaityāha saṃkalpamūlaiti kāma jānāmi te mūlaṃsaṃkalpātkilajāyase ityādyukteḥ | saṃkalponāmānena karmaṇedaṃphalaṃsādhyamiti niścayaḥ | tadanantaramiṣṭasādhanatayāvagate tasminkarmaṇi kāmaḥ tadanantaraṃprayatnaityevaṃ yajñāḥsaṃkalpasaṃbhavāiti manasā saṃkalpayati vācā vilapati karmaṇā copapādayatīti śruteḥ |
6.4
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca pravṛtteḥkāmamūlatāmanvayavyatirekābhyāmāha akāmasyeti | nātra pramāṇyuccaya pekṣeti bhāvaḥ |
Linked texts (1)
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit