Manusmriti 7
Manvarthacandrikā 7
- Language
- Sanskrit
7.2
( 4 ) rāghavānandaḥ| tataḥkimityāha teṣviti| teṣu karmasu samyagiti arthakāmādyupādhiṃvinā pravarttate yonuṣṭhātā so'maralokatāṃsvargaṃsākṣātmuktiṃvā sattvaśuddhidvāreti bhāvaḥ| iha ca martya loke kāmānapaśuputrādīn aśnute prāpnoti| iha saṃkalpitānvā paraloke prāpnoti yathā kraturasmam̐lloke puruṣobhavati tathetaḥpretya bhavatīti śruteḥ| ṛtu ratra saṃkalpaḥ |
5 ||
7.6
( 4 ) rāghavānandaḥ | adhunā pratyakṣavedamātramitodharmaititu nārthaityāha vedaiti caturbhiḥ | akhilaṛgyajuḥ sāmātharvāṇaḥdharmamūlaṃdharme pramāṇam | smṛtiśīle smṛtimanvākhyāyā śīlaṃvṛttaṃcaritram | tadvidamanuṣṭheyatvena vedārthavidām | brahmaṇyatāpitṛdevabhaktatā aparopatāpitā mṛdutā anasūyatāapāruṣyaṃmaitratā priyavāditvaṃ kṛtajñatā śaraṇyatā kāruṇyaṃ
7.8
( 4 ) rāghavānandaḥ | tataḥkitrāha sarvamiti | jñānacakṣuṣā jñāyate 'neneti jñānaṃguruḥsaeva cakṣustenopadiṣṭamavekṣya śabdatorthataścādhītyetyarthaḥ | idaṃmanuśāstraṃśrutiprāmāṇyataḥśrutiliṅgavākyaprakaraṇasthānasamākhyābhirgṛhītatātparyārthaḥ | vidvān svadharmeanuṣṭheye kartavyekartavyeti viśeṣataḥpravarteta |
7.9
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca śrutīti | anuttamaṃnāstyuttamaṃyasmāt | mānavaḥmanuṣyādhikārakaṃśastramiti nyāyāt|
7.10
( 4 ) rāghavānandaḥ | śrutismṛtyuditamityuktaṃtatra kā śrutiḥ kā ca smṛtirityākāṅkṣāyāmāha śrutistviti | dharmaśāstraṃdharmapratipādakaṃmanvādi tasya ca kartṛviśeṣātprāmāṇyam | tadāha yājñavalkyaḥ kartārodharmaśāstrāṇāṃmanurviṣṇurya moṅgirāḥ | vasiṣṭhadakṣasaṃvartaśātātapaparāśarāḥ | āpastambauśanovyāsāḥkātyāyanabṛhaspatī | gautamaḥśaṅkhalikhitau hārītotrirahaṃtatheti | śrutismṛtī sarvārtheṣu jñātavyeṣvamīmāṃsye pratikūlatarkeṇa na vicārayitavyeiti kullūkaḥ tanna | sarvārtheṣu mīmāṃsyeevetipāṭhaḥ | tathā ca sarvārtheṣu jñātavyeṣu mīmāṃsye eva dharmasyātīva sūkṣmatvāt | yastarkeṇānusaṃdhatte-
7.11
( 4 ) rāghavānandaḥ | ataevāha yadviti | avamanyeta apramāṇoyaṃvedaḥ svargakāmoyajetetyāderbhuñjānastṛpyatītivatkāryakāraṇādṛṣṭeḥ prāvāṇaḥ śṛṇutetyāderarthavyabhicārāccetyādihetuśāstram | vedanindakatvena patitatvātsarvadharmānadhikāritvamāha bahiṣkāryaiti |
7.12
( 4 ) rāghavānandaḥ | vedokhilaityatroktamanuvadaṃstatrānyeṣāṃsaṃmatimāha vedaiti | vedaityatra pāṭhakramaḥsmṛtervedomūlamiti sūcanārthaḥ | smṛtipūrvakatvādyantaritaācāraḥ | ācāreṣvanuṣṭhānaṃpratyakṣam | kartavyatādhīstu smṛtimūlaiva | lobhādyasattve svasya vedārthānuṣṭhātuḥpriyaṃrāgādyanupahitaṃtadapi dharme pramāṇamityanvayaḥ | saṃmartidyotayati māhuriti | lakṣaṇaṃmānam |
7.13
( 4 ) rāghavandiḥ | saṃprati adhikāriṇaṃ viśinaṣṭi arthakāmeṣviti | asaktānāmalolupānāṃtadvayāṇāṃ dharme'nāśvāsāddharmajñānaṃdharmānuṣṭhānaṃvidhīyate kartavyatayāupaddiśyate | paramaṃpramāṇaṃ paraṃtattvam |
7.14
( 4 ) rāghavānandaḥ | prātaḥbhātaranṛtaṃte vadati purodyājjuvhati yegnihotraṃtathāatithaye mahutāya baliṃharanti yadudite juhotītyarthavādopetodite juhotītyanudite juhotītyādiśrutimāśrityāha śrutidvaidhamiti | dvābhyām |
Linked texts (1)
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit