Danasagara 24.1
Dānasāgara 24.1
- Language
- Sanskrit
24.1.1
atra yajamānaḥ samutpannahiraṇyagarbhamahādānadānecchuḥ tulāpuruṣamahādānalikhitaṃ
khaḍgacarma' - mayaḍālasannāha-tulāsthāpanīyaharipratimāsahita-sālaṅkāra-tulā-vāmahastagrāhya sūryaprati
mā-bahiḥsarvasambhāram, adhikatvenābhimata¹-śuddhasuvarṇaghaṭitaṃ khāṅgulena ²dvāsaptatyaṅgulocchrāyamuparyadho'ṣṭacatvāriṃśadaṅgulavistāraṃ sudṛḍha³-talakānvitaṃ ⁴kuṇḍaṃ, tanmukhācchādanārthaṃ
padmākāraṃ ⁵kuṇḍamukhaveṣṭanenāṅgulādhikamutkṛṣṭamāṇikyabhūṣitaṃ ⁶muktāsragvibhūṣitaṃ sauvarṇaṃ⁷
vidhānaṃ, kuṇḍagarbhasthāpanārthamabhimataparimāṇasuvarṇaghaṭitaṃ padmaṃ, kuṇḍapūraṇārthaṃ ghṛtaṃ kṣīrañca⁸,
kuṇḍapārśva-⁹sthāpanārthamabhimatasuvarṇaghaṭita-¹⁰[ dātra-sūcī ]-¹¹[ kuśa nāla ]-kaṇḍolikāḥ,
sauvarṇa-¹²pattotkhātitādityapratimāṃ, ¹³nābhyācchādanārthaṃ ¹⁴[sauvarṇapatra-¹⁵racitabanākāraṃ,
sauvarṇaṃ yajñopavītaṃ, daṇḍaṃ, kamaṇḍaluṃ, dātrāyalaṅkaraṇārthaṃ ratnāni ca, kuṇḍādhaḥsthāpanārthaṃ tiladroṇaṃ yajamānaprathamasnānārthaṃ tīrthajalaṃ sarvauṣadhiśca, vāmakaradhāraṇārthaṃ ] haimīṃ¹⁶ caturmukhabrahmapratimāṃ¹⁷, gurudakṣiṇārthaṃ kāṣṭhapādukāyugopānadyuga-¹⁸cchatracāmarāsanabhājanāni cotpādayet
tatastulāpuruṣokta-¹⁹samayānāmanyatamasya pūrvataradine yajamānagurṛtvij jāpaqāstulāpuruṣa²⁰-vadvratiṣyabhojanādikaṃ kṛtvā, nivedanasaṅkalpavākyayostulāpuruṣapadasthāne ²¹hiraṇya-garbhapadaṃ prakṣipya
24.1.2
yathāyathaṃ nivedanaṃ saṅkalpañca kuryuḥ | aparadine ca²² yajamānastulāpuruṣa-²³[vad-govindā]dyārādhanādimadhuparkadānāntaṃ karma²⁴ govindādyabhyarcana-brāhmaṇānujñāpana-²⁵-dānasaṅkalpa-puṇyāhādivācana-varaṇavākyeṣu tulāpuruṣapadasthāne hiraṇyagarbhapadaṃ prakṣipya kuryāt | tato gurṛtvig-²⁶[yajamānajāpakā upavase
'proktamanusandhāyānuṣṭhātavyam | 2tata ṛtvijaḥ 3savidhānaṃ hema - 4kuṇḍamānīya pradhānavedikāyāṃ likhitacakropari tilakadroṇaṃ vikīrya 6[tatrāropayeyuḥ ] | 7[kuṇḍamadhye haimaṃ padma
nidhāya ] [ yajamānopaveśanayogyaṃ yathā bhavati, tathā kuṇḍaṃ ghṛtakṣīrābhyāṃ pūrayeyuḥ | kuṇḍapārśvataśca hemānabhimata ratnayutā [ nū dāva-sūcī-nāla-piṭaka-barhi-rāditya pratimā"nābhyāvaraṇa-yajñopavīta-daṇḍakamaṇḍalūn saṃsthāpayeyuḥ | ] tato yajamānaṃ svasvavedasthābhiṣeka-12 mantraiḥ sarvauṣadhimiśrajalena' 'kṣapayeyuḥ | tadā ca maṅgala-1'[tūryyavandi-]ghoṣān
kārayeyuḥ
[tato yajamānaḥ] śuklamālyāmbaradharo dhṛtasarvālaṅkāraḥ puṣpāñjalimādāya 'namo hiraṇyagarbhāye'tyādi - 'duḥkhasaṃsārasāgarā 'dityanta- mantairhiraṇyagarbhamāmantrya puṣpāñjalinārcayet
tato dakṣiṇakrameṇa hastadvaya- "dhṛtahaimadharmarāja- 18 caturmukhapratimo 19 hiraṇyagarbhamadhyaṃ praviśyodaṅmukha upaviśya jānumadhyārpitaśirā 20 21 ucchvāsapañcakaṃ yāvattiṣṭhet | tadā ca 22 brāhmaṇāḥ
pidhānena 23 kuṇḍamācchādya hiraṇyagarbhasya garbhādhānapuṃsavanasīmantonnayana saṃskārānabhidhyāya 24
svasvagṛhyoktaṃstattatsaṃskārapradhānamantrān paṭheyuḥ | tato gūḍhamaṅgalatūryagītavandighoṣeṣu satsu
24.1.3
"hiraṇyagarbhasthaṃ yajamānaṃ kare 2" vidhṛtyotthāpayet | tata 27 [ ṛtvijo hiraṇyagarbhānnirgatasya ] yajamānasya saṃskārārthaṃ svasvagṛhyavihitān jātakarmādiṣoḍaśasaṃskārānabhidhyāya
tattatsaṃskārapradhānamantrān paṭheyuḥ
saṃskārāśca ṣoḍaśa ṛgvede-jātakarma nāmakaraṇaṃ niṣkramaṇam annaprāśanaṃ cūr̤ākaraṇam
upanayanaṃ trīṇi vedavratāni snānaṃ vivāhaḥ devapitṛmanuṣyabhūtabrahmaṇāṃ pañcamahāyajñāḥ| yajurvede
tu nāmakaraṇaṃ nāsti, 'catvāri vedavratānīti 2viśeṣaḥ| sāmavede nāmakaraṇamasti,
annaprāśanaṃ nāstīti yajurvedādviśeṣaḥ| atharvavede-jātakarma niṣkramaṇam annaprāśanaṃ
godānam upanayanaṃ sāvitrovrataṃ 'vedavrataṃ sāvitrovratavisarjanaṃ 'vedavratavisarjanaṃ samāvartanaṃ
vivāhaḥ pañcamahāyajñāśceti
tato yajamānaḥ pūrvoktaṃ dātrādikaṃ gurave pratipādayet | tato 'namo hiraṇyagarbhāya
"brahmagarbhāya vai namaḥ' ityādi mantradvaya japet | tata ṛtvijo'ṣṭau varaṇādilabdhālaṅkārairalaṅkṛtāḥ kanaka mayāsanopaviṣṭaṃ' yajamānaṃ 'devasya tve'ti vedacatuṣṭayasthamantreṇa 'adya
jātasya te'ṅgāneo'tyādinā ca purāṇamantreṇa kuṇḍasamīpasthakumbhacatuṣṭayajalena snapayeyuḥ
tato yajamānaḥ śuklamālyāmbaradharo dhṛtasarvālaṅkāro gurvṛtvikpramukhanānābrāhmaṇebhyo
hiraṇya-"garbhamutsṛjya dadyāt | tadyathā - ' "oṃ adya yathāsambhavagotranāmabhyo gurvṛtvikpramukhabrāhmaṇebhyo matsyapurāṇoktahiraṇyagarbha-''mahādānadānaphalaprāptikāmo'hametaṃ 12 hiraṇyagarbha' dadāni | pratigrahātāraḥ svastātyuktvā sāvitrīṃ paṭhitvā hiraṇyagarbhā'yaṃ viṣṇudaivataḥ' ityuktvā yathāśākhaṃ kāmastutiṃ' paṭheyuḥ
24.1.4
tato gurave pādukopānacchatracāmarāsana- 'bhājanagrāmān dakṣiṇāṃ dadyāt | tadyathā'oṃ adya kṛtaitaddānapratiṣṭhārthaṃ tubhyamahaṃ dakṣiṇāmetāni pādukopānacchatracāmarāsanabhājanāni
'iyadupapattiyāgāśca bhūmiṃ dadāni | svastoti guruvadet
'tata ṛtvigbhyo dakṣiṇādānam | tad yathā - ' ' " oṃ adya kṛtaitaddānapratiṣṭhārthaṃ
yuṣmabhyamahaṃ dakṣiṇā'miyadutpattiyomyāṃ bhūmim etāni ca 2 ratnāni dadāni | svastīti
pratyekamṛtvijo bra yuḥ | tato gurhṛtvijaḥ svaṃ svaṃ suvarṇabhāga' spṛśeyuḥ | yadvā gurave hiraṇyagarbhasyārddham "ṛtvigbhyaśvārddhaṃ dadyāt | tata ca - oṃ adyāmukāmukasagotrebhyo'mukāmuka'vedāsukāmukaśākhādhyāyibhyo'mukāmuka- devaśarmabhyo yuṣmabhyaṃ matsyapurāṇoktabhāgavyavasthayā
tiladroṇāropitaṃ phala-[puṣpopaśobhitaṃ pañcavarṇa]- vitānakasahitamiti ca pūrvadānavākyādviśeṣaḥ
tato yajamānastulāpuruṣa- vajjāpakebhyo dakṣiṇādānaṃ dīnānāthāditarpaṇaṃ brāhmaṇavācanaṃ
"tvarayā yathāyathaṃ hiraṇyagarbhapratipādanaśca kuryāt
iti hiraṇyagarbhamahādānaṃ samāptam 10
tathā brahmāṇḍamahādānam | ( matsyapurāṇam—276aḥ)
athātaḥ saṃpravakṣyāmi brahmāṇḍavidhimuttamam
¹yacchreṣṭhaṃ sarvadānānāṃ mahāpātakanāśanam