<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.danasagara.24.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Legal Digests](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha) › [Danasagara](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.danasagara) › 24.1

# Danasagara 24.1

Dānasāgara 24.1

- **Language:** Sanskrit

### [24.1.1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.danasagara.24.1.1)

atra yajamānaḥ samutpannahiraṇyagarbhamahādānadānecchuḥ tulāpuruṣamahādānalikhitaṃ  
khaḍgacarma' - mayaḍālasannāha-tulāsthāpanīyaharipratimāsahita-sālaṅkāra-tulā-vāmahastagrāhya sūryaprati  
mā-bahiḥsarvasambhāram, adhikatvenābhimata¹-śuddhasuvarṇaghaṭitaṃ khāṅgulena ²dvāsaptatyaṅgulocchrāyamuparyadho'ṣṭacatvāriṃśadaṅgulavistāraṃ sudṛḍha³-talakānvitaṃ ⁴kuṇḍaṃ, tanmukhācchādanārthaṃ  
padmākāraṃ ⁵kuṇḍamukhaveṣṭanenāṅgulādhikamutkṛṣṭamāṇikyabhūṣitaṃ ⁶muktāsragvibhūṣitaṃ sauvarṇaṃ⁷  
vidhānaṃ, kuṇḍagarbhasthāpanārthamabhimataparimāṇasuvarṇaghaṭitaṃ padmaṃ, kuṇḍapūraṇārthaṃ ghṛtaṃ kṣīrañca⁸,  
kuṇḍapārśva-⁹sthāpanārthamabhimatasuvarṇaghaṭita-¹⁰\[ dātra-sūcī \]-¹¹\[ kuśa nāla \]-kaṇḍolikāḥ,  
sauvarṇa-¹²pattotkhātitādityapratimāṃ, ¹³nābhyācchādanārthaṃ ¹⁴\[sauvarṇapatra-¹⁵racitabanākāraṃ,  
sauvarṇaṃ yajñopavītaṃ, daṇḍaṃ, kamaṇḍaluṃ, dātrāyalaṅkaraṇārthaṃ ratnāni ca, kuṇḍādhaḥsthāpanārthaṃ tiladroṇaṃ yajamānaprathamasnānārthaṃ tīrthajalaṃ sarvauṣadhiśca, vāmakaradhāraṇārthaṃ \] haimīṃ¹⁶ caturmukhabrahmapratimāṃ¹⁷, gurudakṣiṇārthaṃ kāṣṭhapādukāyugopānadyuga-¹⁸cchatracāmarāsanabhājanāni cotpādayet  
tatastulāpuruṣokta-¹⁹samayānāmanyatamasya pūrvataradine yajamānagurṛtvij jāpaqāstulāpuruṣa²⁰-vadvratiṣyabhojanādikaṃ kṛtvā, nivedanasaṅkalpavākyayostulāpuruṣapadasthāne ²¹hiraṇya-garbhapadaṃ prakṣipya

### [24.1.2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.danasagara.24.1.2)

yathāyathaṃ nivedanaṃ saṅkalpañca kuryuḥ | aparadine ca²² yajamānastulāpuruṣa-²³\[vad-govindā\]dyārādhanādimadhuparkadānāntaṃ karma²⁴ govindādyabhyarcana-brāhmaṇānujñāpana-²⁵-dānasaṅkalpa-puṇyāhādivācana-varaṇavākyeṣu tulāpuruṣapadasthāne hiraṇyagarbhapadaṃ prakṣipya kuryāt | tato gurṛtvig-²⁶\[yajamānajāpakā upavase  
'proktamanusandhāyānuṣṭhātavyam | 2tata ṛtvijaḥ 3savidhānaṃ hema - 4kuṇḍamānīya pradhānavedikāyāṃ likhitacakropari tilakadroṇaṃ vikīrya 6\[tatrāropayeyuḥ \] | 7\[kuṇḍamadhye haimaṃ padma  
nidhāya \] \[ yajamānopaveśanayogyaṃ yathā bhavati, tathā kuṇḍaṃ ghṛtakṣīrābhyāṃ pūrayeyuḥ | kuṇḍapārśvataśca hemānabhimata ratnayutā \[ nū dāva-sūcī-nāla-piṭaka-barhi-rāditya pratimā"nābhyāvaraṇa-yajñopavīta-daṇḍakamaṇḍalūn saṃsthāpayeyuḥ | \] tato yajamānaṃ svasvavedasthābhiṣeka-12 mantraiḥ sarvauṣadhimiśrajalena' 'kṣapayeyuḥ | tadā ca maṅgala-1'\[tūryyavandi-\]ghoṣān  
kārayeyuḥ  
\[tato yajamānaḥ\] śuklamālyāmbaradharo dhṛtasarvālaṅkāraḥ puṣpāñjalimādāya 'namo hiraṇyagarbhāye'tyādi - 'duḥkhasaṃsārasāgarā 'dityanta- mantairhiraṇyagarbhamāmantrya puṣpāñjalinārcayet  
tato dakṣiṇakrameṇa hastadvaya- "dhṛtahaimadharmarāja- 18 caturmukhapratimo 19 hiraṇyagarbhamadhyaṃ praviśyodaṅmukha upaviśya jānumadhyārpitaśirā 20 21 ucchvāsapañcakaṃ yāvattiṣṭhet | tadā ca 22 brāhmaṇāḥ  
pidhānena 23 kuṇḍamācchādya hiraṇyagarbhasya garbhādhānapuṃsavanasīmantonnayana saṃskārānabhidhyāya 24  
svasvagṛhyoktaṃstattatsaṃskārapradhānamantrān paṭheyuḥ | tato gūḍhamaṅgalatūryagītavandighoṣeṣu satsu

### [24.1.3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.danasagara.24.1.3)

"hiraṇyagarbhasthaṃ yajamānaṃ kare 2" vidhṛtyotthāpayet | tata 27 \[ ṛtvijo hiraṇyagarbhānnirgatasya \] yajamānasya saṃskārārthaṃ svasvagṛhyavihitān jātakarmādiṣoḍaśasaṃskārānabhidhyāya  
tattatsaṃskārapradhānamantrān paṭheyuḥ  
saṃskārāśca ṣoḍaśa ṛgvede-jātakarma nāmakaraṇaṃ niṣkramaṇam annaprāśanaṃ cūr̤ākaraṇam  
upanayanaṃ trīṇi vedavratāni snānaṃ vivāhaḥ devapitṛmanuṣyabhūtabrahmaṇāṃ pañcamahāyajñāḥ| yajurvede  
tu nāmakaraṇaṃ nāsti, 'catvāri vedavratānīti 2viśeṣaḥ| sāmavede nāmakaraṇamasti,  
annaprāśanaṃ nāstīti yajurvedādviśeṣaḥ| atharvavede-jātakarma niṣkramaṇam annaprāśanaṃ  
godānam upanayanaṃ sāvitrovrataṃ 'vedavrataṃ sāvitrovratavisarjanaṃ 'vedavratavisarjanaṃ samāvartanaṃ  
vivāhaḥ pañcamahāyajñāśceti  
tato yajamānaḥ pūrvoktaṃ dātrādikaṃ gurave pratipādayet | tato 'namo hiraṇyagarbhāya  
"brahmagarbhāya vai namaḥ' ityādi mantradvaya japet | tata ṛtvijo'ṣṭau varaṇādilabdhālaṅkārairalaṅkṛtāḥ kanaka mayāsanopaviṣṭaṃ' yajamānaṃ 'devasya tve'ti vedacatuṣṭayasthamantreṇa 'adya  
jātasya te'ṅgāneo'tyādinā ca purāṇamantreṇa kuṇḍasamīpasthakumbhacatuṣṭayajalena snapayeyuḥ  
tato yajamānaḥ śuklamālyāmbaradharo dhṛtasarvālaṅkāro gurvṛtvikpramukhanānābrāhmaṇebhyo  
hiraṇya-"garbhamutsṛjya dadyāt | tadyathā - ' "oṃ adya yathāsambhavagotranāmabhyo gurvṛtvikpramukhabrāhmaṇebhyo matsyapurāṇoktahiraṇyagarbha-''mahādānadānaphalaprāptikāmo'hametaṃ 12 hiraṇyagarbha' dadāni | pratigrahātāraḥ svastātyuktvā sāvitrīṃ paṭhitvā hiraṇyagarbhā'yaṃ viṣṇudaivataḥ' ityuktvā yathāśākhaṃ kāmastutiṃ' paṭheyuḥ

### [24.1.4](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.danasagara.24.1.4)

tato gurave pādukopānacchatracāmarāsana- 'bhājanagrāmān dakṣiṇāṃ dadyāt | tadyathā'oṃ adya kṛtaitaddānapratiṣṭhārthaṃ tubhyamahaṃ dakṣiṇāmetāni pādukopānacchatracāmarāsanabhājanāni  
'iyadupapattiyāgāśca bhūmiṃ dadāni | svastoti guruvadet  
'tata ṛtvigbhyo dakṣiṇādānam | tad yathā - ' ' " oṃ adya kṛtaitaddānapratiṣṭhārthaṃ  
yuṣmabhyamahaṃ dakṣiṇā'miyadutpattiyomyāṃ bhūmim etāni ca 2 ratnāni dadāni | svastīti  
pratyekamṛtvijo bra yuḥ | tato gurhṛtvijaḥ svaṃ svaṃ suvarṇabhāga' spṛśeyuḥ | yadvā gurave hiraṇyagarbhasyārddham "ṛtvigbhyaśvārddhaṃ dadyāt | tata ca - oṃ adyāmukāmukasagotrebhyo'mukāmuka'vedāsukāmukaśākhādhyāyibhyo'mukāmuka- devaśarmabhyo yuṣmabhyaṃ matsyapurāṇoktabhāgavyavasthayā  
tiladroṇāropitaṃ phala-\[puṣpopaśobhitaṃ pañcavarṇa\]- vitānakasahitamiti ca pūrvadānavākyādviśeṣaḥ  
tato yajamānastulāpuruṣa- vajjāpakebhyo dakṣiṇādānaṃ dīnānāthāditarpaṇaṃ brāhmaṇavācanaṃ  
"tvarayā yathāyathaṃ hiraṇyagarbhapratipādanaśca kuryāt  
iti hiraṇyagarbhamahādānaṃ samāptam 10  
tathā brahmāṇḍamahādānam | ( matsyapurāṇam—276aḥ)  
athātaḥ saṃpravakṣyāmi brahmāṇḍavidhimuttamam  
¹yacchreṣṭhaṃ sarvadānānāṃ mahāpātakanāśanam

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.danasagara.24.1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.danasagara.24.1) · Pramāṇa
