Dharmapradipa 15.p3
Dharmapradīpa 15.p3
- Language
- Sanskrit
15.p3.1
pra0 1-atra phalamaṇḍalavrataṃ tacca pūrvāhṇavyāpinyāṃ kāryam | ubhayadine pūrvāhnepratipatsattve maṇḍalavratamajāpatidānavratāyuttaraviddhāyāṃ vṛddhau kṣaye caṃ pūrvaviddhāyāmiti mādhavaḥ|rāmaprakāśepi pūrvāhnaeva| jasmantabhāskare tu “rudravrateṣu sarveṣu kartavyā sammukhī tithiḥ |” iti brahmavaivartāt sāyaṃkālavyāpinyāṃ pūrvaviddhāyāṃ rudravratamidamuktaṃ nirṇayāmṛte'pi | tatra mahattamrākhyaṃ rudravrataṃ, phalamaṃḍalākhyavrataṃ tu prajāpatidaivatamevamanayoḥ pṛthaktve mahattamrākhye sāyaṃkālavyāpinī dvitīye pūrvāhṇavyāpinīti yuktam | dvi02-atra nīlāmbaradarśanamudayavyāpinyām | tṛ03-atra haritālikāvrataṃ tatrodayavyāpinī grāhyā| “caturthīsahitā yā tu sā tṛtīyā phalapradā | avaidhavyakarī strīṇāṃ putrapautrapravarddhinī||” iti mādhavokteḥ | dvitīyāśeṣasaṃyuktāṃ niṣedhati tatraivāpastambaḥ“dvitīyāśeṣasaṃyuktāṃ yā karoti vimohitā | sā vaidhavyamavāpnoti pravadanti manīṣiṇaḥ||” iti| tṛtīyāvṛddhāvapi paraiva nirṇayasindhau|jasmantabhāskare'pyevam | kṣaye tviyaṃ pūrvā| parehni nāsti cetpūrvaviddhāpyuktā vratāntare iti mādhavokteḥ | atra koṭīśvaravrataṃ hastigaurīvratañca | tatra hāritālika eva kālaḥ | iyaṃ manvādistatra pūrvāhṇavyāpinī | iyaṃ varāhajayantyaparāhṇavyāpinī | atra guḍāpūpapāyasadānaṃ vāmadevaprītaye | taccodayavyāpinyāṃ vṛddhau parehni| bhādrasyādhikye haritālikādivrataṃ śuddha eva kāryam | ca04-iyaṃ siddhivināyakavrate madhyāhnavyāpinī grāhyā|‘prātaḥ śuklatilaiḥ’ityādi hemādrau bhaviṣyokteḥ| madanaratne'pyevam |
15.p3.2
paradina evāṃśena sākalyena vā madhyāhnavyāpyabhāve sarvapakṣeṣu pūrvā grāhyā | tathā ca nirṇayasindhusthavṛhaspatiḥ“caturthī gaṇanāyasya mātṛviddhā praśasyate | madhyāhnavyāpinī cetsyātparataśca parehani||” iti | mādhavo'pyevam | jasmantabhāskare-pūrvadine madhyāhne caturthyabhāve paradine eva| tatsattve nāgaviddhā| ubhayatra tatsattve pūrvā 'mātṛviddho gaṇeśvara' iti vacanāt | atra ravisaumavārayoge'tiprāśastyam | atra candradarśananiṣedhaḥ | taddarśane tu prāṅmukha udaṅmukho vā"siṃhaḥprasenamavadhītsiṃho jāmbavatā hataḥ | sukumāraka mārodīstava hyeṣa syamantakaḥ ||" iti mantrābhimantritaṃ jalaṃ pivet | atra kapardīśvaravrataṃ tatra pradoṣavyāpinī | paṃ05-iyamṛṣipañcamīvrate madhyāhnavyāpinī | "pūjāvrateṣu sarveṣu madhyāhnavyāpinī tithiḥ |" iti mādhavīye hārītokteḥ | dinadvaye madhyāhne tatsattve'sattve vāpipūrveti mādhavanirṇayasindhumadanaratnavratārkajasmantabhāskarāḥ | 'yugabhūtānām' iti yugmavākyāt | yattu hemādridīpikayoḥ pareti | 'pañcamī tu prakarttavyā ṣaṣṭhyā yuktā tu nārada' | ityāpastambīye'sti tadayuktam | "caturthīsaṃyutā kāryā pañcamī parayā na tu | daive karmaṇi pitrye ca śuklapakṣe tathā'site ||" iti hārītena pakṣadvaye'pi pūrvāyāṃ eva vidhānāt | "śrāvaṇe pañcamī śuklā saṃproktā nāgapañcamī | tāṃ parityajya pañcamyaścaturthīsahitā hitāḥ||" iti smṛtyantarācca | hemādyādivākyaṃ tu nāgapūjāviṣayatvena bhavatu samāhitam | ṣaṣṭhī6-sauraṣaṣṭhīyaṃ pūrvāhnavyāpinī | iyaṃ sūryaṣaṣṭhī sūryavrate saptamīyutetinirṇayasindhuḥ| jayantabhāskare madhyāhnavyāpinī |
15.p3.3
ubhayatra tattve pareti | yadā dvādaśaghaṭikā prātaḥ pañcamī tadā parā | tannyūnapañcamīsattve pūrveti mādhavaḥ | iyaṃ dakṣiṇāpathaskandadarśane pūrvāhnavyāpinī | iyaṃ yogavaśāccampā ca | tannirṇayo mārgaśuklaṣaṣṭhyā nirṇaye draṣṭavyaḥ | sa07-iyaṃ devīpūjane parā | atra muktābharaṇavratamuktaṃ vratārke | tatra madhyāhnavyāpinī | atra saṃtānasaptamīvratārambhastatrāpi madhyāhnavyāpinyeva | aṣṭamī8-iyaṃ dūrvāṣṭamī pūrvā grāhyā | 'śrāvaṇī durganavamī pūrvā' ityādi hemādrau bṛhadyamokteḥ | 'śuklāṣṭamī' tyādipurāṇāntarācca | yattu"muhūrttaṃ rauhiṇe'ṣṭamyāṃ pūrvā vā yadi vā parā | dūrvāṣṭamī tu sā kāryā jyeṣṭhāṃ mūlaṃ ca varjayet ||” iti | tatreva parā kāryetyuktaṃ tatpūrvadine jyeṣṭhādiyoge draṣṭavyam | "dūrvāṣṭamī sadā tyājyā jyeṣṭhāmūlarkṣasaṃyutā |" tathā"aindrarkṣe pūjitā dūrvā hantyapatyāni nānyathā | bharturāyurharā mūle tasmāttāṃ parivarjayet ||” iti tatraiva sanniṣedhāt | idaṃ vratamagastyodaye kanyā'rke ca na kāryam | “śukle bhādrapade māsi dūrvāsaṃjñā tathāṣṭamī | siṃhārka eva kartavyā na kanyārke kadācana || siṃhasthe sottamā sūrye'nudite munisattama |” iti madanaratne skāndokteḥ | “agastya udite tāta pūjayedamṛtodbhavām | vaidhavyaṃ putraśokaṃ ca daśa varṣāṇi pañca ca ||” iti tatraiva doṣokteḥ| atrāgastyodaye bhāvini sati pūrvakṛṣṇāṣṭamyāmeva kuryāditi hemādridīpikādisarvanibandhasiddhāṃtaḥ| niṣedhasya prathamārambhaparatvādagastyodaye kanyārke ca bhādrakṛṣṇāṣṭamyāmuktaṃ, tanna yuktamiti rāmaprakāśaḥ| iyaṃ ca strīṇāṃ nityam|
15.p3.4
yadā jyeṣṭhādikaṃ vināṣṭamī na labhyate tadaikabhaktaṃ kāryam | “kartavyā caikabhaktena jyeṣṭhā mūlaṃ yadā bhavet | dūrvāmabhyarcayedbhaktyā na vandhyaṃ divasa nayet ||” iti| atra dūrvayā śivapūjanamanipakkānnākṣāralavaṇāśanañca putrārthinyā kāryamiti nirṇayasindhuḥ| mādhavīye sāyaṃṃṃṃkālavyāpinī pūrvaviddhā,śeṣaṃ samānam|śivaśaktyorutsave tu navamīviddhoktā | adhimāse tu dūrvāvratamarvākkāryam | ‘adhimāse tvi’tyādinirṇayaddīpasthaskāndāt| atra jyeṣṭhāpūjoktā mādhavīye| tatra jyeṣṭhāyogavaśena pūrvā parā vā grāhyā| dinadvaye parā| pūrvehni rātriyoge pūrveti tasyāpavādaḥ| "yasmindine bhavejjyeṣṭhā madhyāhnādūrdhvamapyaṇuḥ| tasminhaviṣyaṃ pūjā ca nyūnā cetpūrvavāsare||" iti| dūrvāvrataṃ kevalatithau, jyeṣṭhāvrataṃ tu kevalarkṣe| tatrā'nurādhāyāmāvāhanaṃ jyeṣṭhāyāṃ pūjā mūle visarjanam| jasmantabhāskare'pyevam| atra mahālakṣmīvratārambhastatra niśīthavyāpinī vratārkai
Linked texts (1)
- Dharmapradīpa (Bhairavadatta Dvivedin) — Bhairavadatta Dvivedin, Sanskrit