Dharmapradipa 16.p1
Dharmapradīpa 16.p1
- Language
- Sanskrit
16.p1.1
śrūyate | 'madhyāhna' ityadhikaraṇakārakasya darśoti pradhānakriyāyāmevānvaye'rcayantamiti laṭpratyayasya "varttamānasāmīpye varttamānavadvā" ityanuśāsanavaśena niścitakālārthatayā madhyāhnaiti bhūtārthavādagatasya liṅgasyānyathā vyupapādayituṃ śakyatvenā kiñcitkaratvādudayavyāpinyeva grāhyā | "pūjāvrateṣu sarveṣu madhyāhnavyāpinī tithiḥ | tayā karmāṇi kurvīta hrāsavṛddhī na kāraṇam||" iti vacanārambhastu caturdaśīkṣaye niṣiddhatrayodaśīyutacaturdaśyāmeva tadvidhānārthe vṛddhau ca 'muhūrttamapi cedbhādre' ityādiyugmavākyopodvalakaśāstramupekṣya pūrvadina eva tadvidhānārthamiti | jayantabhāskare tu trimuhūrttavyāpinī mukhyā dvimuhūrttā'nukalpā | tannyūnā pūrveti | mādhavīyavratārkayorapyevam, tanmatamapi heyam | udaye dvimuhūrttavyāptirmukhyaḥ kalpo muhūrttā'nukalpa iti jābālokteriti rāmaprakāśaḥ| titherdvimuhūrttavyāpitve ghaṭikāmātravyāpitve'pyudayasambandhenānantavratamityeṣā vyavasthā gauḍasammatāpīti nirṇayāmṛte|yuktā caiṣā dinadvayepyaudayikatve saṃpūrṇatvātpūrvākṣaye ca pūrveti nirṇayasindhubhagavantabhāskarādisarvanibandhasiddhāntaḥ | atra pūrvāhne kadalīvratamuktaṃ vratārke | pū015-induleyaṃ pūrṇimā mādhavīyadīpikayoḥ parā| nirṇayā'mṛte'tra lokapālapūjoktā pūrvāhṇe | pūrvābhādrapadāyoge sati viśeṣataḥ | āśvinakṛṣṇapratipadāditithinirṇayaḥ| pra01-mahālyārambhaḥ | dvi02-atrāpyaśūnyaśayanavratametannirṇayaḥ śrāvaṇakṛṣṇadvitīyāyāṃ kṛto'smābhistatra draṣṭavyaḥ | tṛ03-atra lalitādevīyātroktā kāśikhaṇḍe"iṣakṛṣṇa tṛtīyāyāṃ lalitāṃ pratipūjya vai |
16.p1.2
nārī vā puruṣo vāpi labhate vāñchitaṃ phalam||" ityatra pūrvāhṇamadhyāhnau mukhyānukalpau | vratārke'tra bṛhadgaurīvratamuktaṃ candrodayavyāpinyām | ca04-... paṃ05-... ṣa06-iyaṃ yogaviśeṣeṇa kapilā | tathā ca vārāhe"nabhasye kṛṣṇapakṣe tu rohiṇīśatabhairavaiḥ | yuktā ṣaṣṭhī purāṇajñaiḥ kapilā parikīrtitā || vratopavāsaniyamairbhāskaraṃ tatra pūjayet | kapilāñca dvijāgryāya datvā kratuphalaṃ labhet ||” iti| atra nabhasya iti śuklapakṣādimāsābhiprāyam| nirṇayāmṛte hemādrau caivam | hastārkastu phalātiśayārthaḥ| “saṃyoge tu caturṇāṃ vai nirdiṣṭā parameṣṭhinā ||” iti tatraivokteḥ | iyameva candraṣaṣṭhī sā candrodayavyāpinī grāhyā| ubhayatra tathātve pūrvā| taduktaṃ bhaviṣye“tadvadbhādrapade māsi ṣaṣṭhyāṃ pakṣe sitetare | candraṣaṣṭhīvrataṃ kuryātpūrvavedhaḥ praśasyate || candrodaye yadā ṣaṣṭhī pūrvāhne vā pare'hani | candraṣaṣṭhyasite pakṣe saivopoṣyā prayatnataḥ ||” iti nirṇayasindhujasmantabhāskarabhagavantabhāskarāḥ | saptamī7-... ... ... ... ... a08--atra mahālakṣmīvrataṃ tatra candrodayavyāpinī grāhyā paradine candrodayādūrdhvaṃ trimuhūrtavyāpitve paraiva kāryā'nyathā pūrvaiva | “pūrvā vā paraviddhā vā grāhyā candrodaye sadā | trimuhūrtāpi sā pūjyā parataścordhvagāminī ||” iti madanaratne nirṇayāmṛte ca saṃgrahokteḥ | “arddharātramatikramya vartate yottarā tithiḥ | tadā tasyāṃ tithau kāryaṃ mahālakṣmīvrataṃ sadā ||” iti vacanācca | mādhavīyavratārkarāmaprakāśanirṇayāmṛtanirṇayasindhujasmantabhāskarabhagavantabhāskarā apyevam|
16.p1.3
vratārke'trāśokāṣṭamīvratamuktaṃ hemādrāvādityapurāṇe“aṣṭamīṣu ca sarvāsu pūjanīyāpyaśokakā | gandhamālyanamaskāradhūpadīpānna sampadā || tasminnahani vā bhuṅke naktaminduvivarjitam | bhavatyatha viśokā sā yatra yatrābhijāyate || aṣṭamīṣu ca sarvāsu na cecchaknoti vai mune || prauṣṭhapadyāmatītāyāṃ yā syātkṛṣṇāṣṭamī dvija | tatra kāryaṃ vrataṃ tvetatsarvakāmaphalapradam ||” iti | idaṃ naktavratamatrendū dayātprāgvratakālaḥ | atra mahālakṣmyaśokāṣṭamyubhayavratavatīnāṃ prathamamaśokapūjanaṃ tato mahālakṣmīpūjanādīdamekadina evobhayaprāptau jñeyam | taditaratve tu tattatkālavyāpinyau grāhye | na09-atra devīprabodha ukto rāmaprakāśe | da010- ... ... ... ... ... ... e011- ... ... ... ... ... ... dvā012- ... ... ... ... ... ... tra013-atra piṇḍarahitaṃ śrāddhamavaśyaṃ kāryam | taduktaṃ śātātapena"piṇḍanirvapaṇarahitaṃ yattu śrāddhaṃ vidhīyate | svadhāvācanalopotra vikirastu na lupyate || akṣayyadakṣiṇāṃ svastisaumanasye tathāstviti ||” hemādrau vṛddhaparāśaraḥ"yugādiṣu maghāyāṃ ca viṣuvatyayane tathā | bharaṇīṣu ca kurvīta piṇḍanirvapaṇaṃ nahi ||” iti | atra gajacchāyāyoge phalātiśaya uktaḥ | tatra gajacchāyāmāha śrutau rāmaprakāśe“kṛṣṇapakṣe trayodaśyāṃ maghāsvinduḥ kare raviḥ | yadā tadā gajacchāyā śrāddhe puṇyairavāpyate ||” tathā"maghāyāṃ piṇḍadānena jyeṣṭhaputro vinaśyati ||” ityādivākyadvayaṃ maghāṃśe trayodaśyatiriktatithisambandhe śrāddhaniṣedhaviṣayakaṃ jyeṣṭhaputravadviṣayaṃ kevalanakṣatravihitaśrāddhaniṣedhaviṣayakaṃ vā bodhyam |
16.p1.4
maghāyuktatrayodaśyāṃ śrāddhavidhānasyāvaśyakatvāditi rāmaprakāśaḥ|kṣapāhāviṣayakamiti dīpikā | anye tvapiṇḍakaṃ śrāddhamatra karttavyamityāhuḥ
Linked texts (2)
- Dharmapradīpa (Bhairavadatta Dvivedin) — Bhairavadatta Dvivedin, Sanskrit
- Nirṇayasindhu — Kamalākarabhaṭṭa 1612, Sanskrit