<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.dharmapradipa.16.p8 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Legal Digests](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha) › [Dharmapradipa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.dharmapradipa) › 16.p8

# Dharmapradipa 16.p8

Dharmapradīpa 16.p8

- **Language:** Sanskrit

### [16.p8](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.dharmapradipa.16.p8)

pra01-atra gokrīḍanamuktaṃ nirṇayāmṛte | asyāmeva rātrau balipūjoktā hemādrau bhaviṣye“kṛtvaitatsarvameveha rātrau daityapaterbaleḥ | pūjāṃ kuryānnṛpaḥ sākṣādbhūmau maṇḍalake śubhe ||” ityādi | tadetatpūrvaviddhāyāṃ prakarttavyam“pūrvaviddhā prakarttavyā śivarātrirbalerdinam |” iti hemādrau pādmokteḥ | mādhavīye'pi“balyutsavaṃ ca pūrvaidyurupavāsavadācaret |” iti | nirṇayāmṛte'pi“yā kuhūḥpratipanmiśrā tatra gāḥ pūjayennṛpaḥ | pūjanātrīṇi varddhante prajā gāvo mahīpatiḥ || ” iti | tathā“bhadrāyāṃ gokulakrīḍā svadeśo vai vinaśyati | pratipadyabhikaraṇaṃ dvitīyāyāṃ tu gorcanam || chatracchedaṃ kariṣyete vittanāśaṃ kulakṣayam |” ityādidevalavacanācca ete vidhipratiṣedhāḥ pūrvadine pratipadaḥ sāyāhnavyāpitve dvitīyadine candradarśanasambhave ca jñeyāḥ | "gavāṃ krīḍādine yatra rātrau dṛśyeta candramāḥ | somo rājā paśūnhanti surabhīpūjakāṃstathā ||" iti purāṇasamuccayāt| dvitīyadine sāyāhnavyāpitve tu paraiva grāhyā | "varddhamānatithau nandā yadā sārddhatriyāmikā | dvitīyā vṛddhigāmitvāduttarā tatra cocyate ||" iti | tathā"triyāmagā darśatithirbhaveccetsārddhatriyāmāpratipadvivṛddhau| dīpotsave te munibhiḥpradiṣṭe ato'nyathāpūrvayute vidheye||" iti purāṇasamuccayāditi nirṇayāmṛtakāraḥ | 'sārddhatriyāmike' tyanena candradarśanābhāva uktaḥ | dvitīyāyāḥ pañcadhā vibhaktacaturthāṃśarūpā'parāhnavyāptāveva candradarśanāsambhavāt | rāmaprakāśastu dīpaśca utsavaśca dīpotsavaṃ tasminniti atrotsavo balyutsavaḥ natu gokrīḍādistatra dīpavidhau triyāmagā utsavavidhau ca sārddhatriyāmā pratipadityāha, vayantu etadvacanadvayaṃ pūrvaviddhāsaṃbhave veditavyamiti brūmaḥ | dinadvaye pratipadaḥ sāyāhnavyāptyabhāve tu pūrvaiva | rātrau balipūjāvidhānena karmakālatvāt, paradine candrodaye ca tanniṣedhāditi dik | madanaratne tu prātarghaṭikāmātraghaṭīdvayamiti pratipatsattve prātarnārīnīrājanaṃ sāyaṃ maṅgalamālikā pūrvaviddhāyāṃ ca gokrīḍeti| atrāraṃ kūṭasamarpaṇamapyetannirṇītatithāveva kurvanti vaiṣṇavāḥ| atrodayavyāpinyāṃ govarddhanapūjoktā nirṇayasindhau hemādrau skānde"prātargovarddhanaṃ pūjya dyūtaṃ cāpi samācaret ||” iti | jasmantabhāskare'pyevam | dvi02-yamadvitīyā'parāhnavyāpinī grāhyā“ūrje śukladvitīyāyāmaparāhṇe'rcayedyamam | snānaṃ kṛtvā bhānujāyāṃ yamalokaṃ na paśyati ||” iti hemādrau skānde| atra madhyāhne yamamarcayediti pāṭhastu bahugranthavisaṃvādādupekṣya iti| dinadvaye tatsattve'sattve vā pūrveti hemādrijasmantabhāskaranirṇayasindhuṣu bhaviṣye"prathamā śrāvaṇe māsi tathā bhādrapade parā | tṛtīyāśvayuje māsi caturthī kārtike bhavet || śrāvaṇe kaluṣā nāma tathā bhādre ca nirmalā | āśvine pretasañcārā kārtike yāmyakāsitā||” ityuktvā prathamāyāṃ vrataṃ dvitīyāyāṃ sarasvatīpūjā tṛtīyāyāṃ śrāddhamuktvā caturthyāmuktam | “kārtike śuklapakṣasya dvitīyāyāṃ yudhiṣṭhira | yamo yamunayā pūrvaṃ bhojitāḥ svagṛhe'rcitaḥ||” ato yamadvitīyeyaṃ triṣu lokeṣu viśrutā | asyāṃ nijagṛhe vipra na bhoktavyaṃ tato naraiḥ || snehena bhaginīhastādbhoktavyaṃ puṣṭivarddhanam | dānāni ca pradeyāni bhaginībhyo vidhānataḥ || svarṇālaṃkāravastrānnapūjāsatkārabhojanaiḥ | sarvā bhaginyaḥ saṃpūjyā abhāve pratipannakāḥ || pitṛvyabhaginīhastātprathamāyāṃ yudhiṣṭhira | mātulasya sutāhastādvitīyāyāṃ tathā nṛpa || piturmātuḥ svasuḥ kanye tṛtīyāyāṃ tayoḥ karāt | caturthyāṃ sahajāyāśca bhaginyā hastataḥ param || sarvāsu bhaginīhastādbhoktavyaṃ balavarddhanam ||” iti| rāmaprakāśe tu iyaṃ yamadvitīyā bhrātṛdvitīyā ca | tatra dinadvaye'parāhna sattve pūrvā pūrvā'parā pareti| atra bhojanamukhyakālo'ṣṭadhāvibhaktadinapañcamabhāga ityapi tatraiva| gauḍa nibandhe tu kārtikasitadvitīyāyāṃ yamunayā'parāhne yamorcito bhojitāścātastatra bhojanasya pūjāṅgatvena pṛthakkābhāvādaparāhnaḥ pratipadviddho mukhyo 'dvitīyā pratipadyute'ti brahmavaivartāditi sthitam | gauḍāstu 'yamaṃ ca citraguptaṃ ca yamadūtāṃśca pūjayet|' ityāhuḥ | arghadānamaṃtraḥ"ehyehi mārtaṇḍajapāśahastayamāntaka| lokadharāmareśa| bhrātṛdvitīyāṃkṛtadevapūjāṃ gṛhāṇa cārghaṃbhagavannamaste ||” iti|jyeṣṭhānujāneti vadediti smārttāḥ|praṇāmamantraḥ-, kārttikaśuklapakṣīyapratipadāditithinirṇayaḥ| ( 159 )

- [Previous: 16.p7](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.dharmapradipa.16.p7)
- [Next: 16.p9](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.dharmapradipa.16.p9)
- [Up: 16](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.dharmapradipa.16)

## Linked texts (3)

- [Skandamahāpurāṇa (vulgate)](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda*vulgate.2.4.11.159) — Sanskrit
- [Nirṇayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.25.2-3) — Kamalākarabhaṭṭa 1612, Sanskrit
- [Dharmapradīpa (Bhairavadatta Dvivedin)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.kalajyotisa.dharmapradipa.16.p8) — Bhairavadatta Dvivedin, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.dharmapradipa.16.p8](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.dharmapradipa.16.p8) · Pramāṇa
