Danasagara 120

Dānasāgara 120

Language: Sanskrit

120.1

atha vanaspatidaivatārāmadānāvartaḥ | (48)
nandipurāṇe :—
krīr̤ārāmantu yo dadyādudyānaṃ puṣpasaṅkulam²
sakalpatarukhaṇḍeṣu³ mahendrodyānaveśmasu
vinodyate'psarovṛndairvaseccātra yugaṃ budhaḥ

atra yajamānaḥ kror̤ocitavāpī⁴ gṛhādisahitaṃ [puṣpitaṃ vakulacampakādipādapopeta]⁵-mudyānamarcita⁶-marcitāya brāhmaṇāya dadyāt | oṃ adyāmukasagotrāyāmukavedāmukaśākhādhyāyine'mukadevaśarmaṇe tubhyaṃ nandipurāṇoktodyānadānaphalaprāptikāmo'hametat krīr̤ārāmeodyānaṃ dadāni
pratigrahītā svastītyuktvā sāvitrīṃ paṭhitvā udyānamidaṃ vanaspatidaivatamityuktvā yathāśākhaṃ
kāmastutiṃ paṭhet | [tata oṃ adya]⁷ kṛtaitaddānapratiṣṭhārthaṃ tubhyamahaṃ dakṣiṇāmidaṃ⁸ kāñcanaṃ
dadāni | pratigṛhītā svastotyuktvā yathecchaṃ vṛkṣamūlāni spṛśet
mahābhārate⁹ (anu—23|66) :—
vihārāvasathodyāna-[kūpārāmasabhāpradāḥ]¹⁰
viprāṇāñcopakarttāraḥ¹¹ puruṣāḥ¹² svargagāminaḥ

120.3

udyānaṃ sarvajanopabhogyaṃ nānājātīyataru¹³-vanam | ārāmo grāmasamopasthasajātīyataruvanam | udyānamārāmaṃ vā kārayitvā sakalasattvebhya¹⁴ utsṛjya dadyāt | oṃ¹⁵ svarga prāptikāmo'haṃ nānāsattvebhyo yathāsambhavaphala-[puṣpāyupabhogārtha]¹⁶-metadudyānamutsṛje | tata oṃ
adya kṛtaitaddānapratiṣṭhārthaṃ tubhyamahaṃ dakṣiṇāmetat kāñcanaṃ dadānīti kasmaicid¹⁷brāhmaṇāya
dakṣiṇādānam | evamārāmadāne etamārāmamiti ¹⁸vākye viśeṣaḥ
viṣṇudharmottare yamamārgānuvṛttau :—
ārāma-[dānāt saṃyānti]1 tathaiva dru maropakāḥ
śītalena tu mārgeṇa phalapuṣpavatā sukham

120.4

yathāśaktyārāmamupakalpyārcitamarcitāya brāhmaṇāya oṃ adyādi tubhyamantamuktvā dadyāt
viṣṇudharmottarokta2-kevalārāmadānaphalaprāptikāmo'hametamārāmaṃ dadāni | svastyādisvīkārāntaṃ
pūrvvavat
tathā :—
3ārāmamatha sodyānaṃ nandane krīr̤ate vane

120.1-2

dattveti 4śeṣaḥ | arcitāya brāhmaṇāyārcitamārāmamudyānañca oṃ adyādi tubhyamantamuktvā
dadyāt | nandanavanakrīr̤ā5-prāptikāmo'hametaṃ6 7sodyānamārāmaṃ dadāni | svastyādisvīkārāntaṃ pūrvvavat
iti mahārājādhirāja-niḥśaṅka-śaṅkara-śrīmadballālasenadevaviracite
śrīdānasāgare ārāmadānāvarttaḥ
atha vanaspatidaivatavṛkṣadānāvartaḥ | (49)
mahābhārate (anu-57|36) :'puṣpopagaṃ vātha phalopagaṃ vā yaḥ pādapaṃ sparśayate dvijāya
²[sa strīsamṛddhaṃ]bahuratnapūrṇāṃ labhatyayatnopagataṃ³ gṛhaṃ vai

120.2-2

puṣpopagaṃ puṣpapradaṃ⁴ phalopagaṃ phalapradam | atra yajamāno'rcitāya brāhmaṇāyārcitaṃ
puṣpopagaṃ vṛkṣaṃ dadyāt | oṃ adyāmukagotrāyāmukavedāmuka⁶-śākhādhyāyine'mukadevaśarmaṇe
tubhyaṃ mahābhāratokta-puṣpopagapādapadānaphalaprāptikāmo'hametaṃ pādapaṃ dadāni | pratigrahītā
svastītyuktvā sāvitrīṃ paṭhitvā pādapo'yaṃ vanaspatidaivata' ityuktvā yathāśāstraṃ kāmastutiṃ paṭhet
tata oṃ adya kṛtaitaddānapratiṣṭhārthaṃ tubhyamahaṃ dakṣiṇāmidaṃ kāñcanaṃ dadāni | pratigrahītā
svastītyuktvā [vṛkṣaṃ mūladeśe] spṛśet | 'phalopagavṛkṣadāne tu 10 vākye puṣpopagapada''-sthāne
phalopagapada¹²-[niveśo viśeṣaḥ]¹³
ādityapurāṇe :skandhena ¹⁴tārayed yastu ¹⁵tṛṣārtānāṃ jalapradaḥ
¹⁶pakvān dadāti ¹⁷kedārān ¹⁸saphalāṃścaiva pādapān

120.3-2

ṣaṣṭi¹⁹ koṭisahasrāṇi arbudānāñca vai ²⁰tathā
krīḍanti ²¹te śvetapure etaduktaṃ dvijottama²²

120.4-2

arcitāya brāhmaṇāyārcitān¹ yathecchasaṃkhyān ²saphalapādapān oṃ adyādi tubhyamantamuktvā dadyāt | ādityapurāṇokta-pādapadānaphalaprāptikāmo'hametān pādapān dadāni
svastyādisvīkārāntaṃ pūrvvavat
nandipurāṇe :—
phalavṛkṣantu³ yo dadyād dharmamuddiśya mānavaḥ
sa sarvakāmavṛptātmā gacchedruṇamandiram
⁴[vasecca tatra] puruṣo yugaṃ kāmaphalānvitaḥ

120.5

arcitāya bhagavate dharmāyārcitaṃ phalasahitaṃ⁵ vṛkṣamrāmrādīnā⁶-manyatamaṃ dadyāt | oṃ
adya nandipurāṇokta-vṛkṣadānaphalaprāptikāmo'haṃ bhagavate dharmāyaitaṃ phalavṛkṣaṃ dadāni | tata
oṃ ⁷adya kṛtaitaddānapratiṣṭhārthaṃ dharmāyāhaṃ dakṣiṇāmetat⁸ kāñcanaṃ dadāni
viṣṇudharmottare (3|267|11ka) :—
āmrāmnoḍa⁹-pradānena ¹⁰sarvān kāmānavāpnuyāt
akṣoḍaḥ¹¹ khanāmaprasiddhaḥ | ¹²[āmrāmnoḍetyatra dvandvanirdeśo yadyapyubhayoḥ] kriyāsambandhamātreṇaiva upapadyate ¹³tathāpyāgrasyottaratrāpi śravaṇādata ca ¹⁴phalabhūyastvānmilitayoreva dānam
arcitāya ¹⁵brāhmaṇāyārcitāvāmrāmnoḍavṛkṣau ¹⁶oṃ adyādi tubhyamantamuktvā dadyāt | amukaprāptikāmo'hametāvāmrāmnoḍau¹⁷ dadāni | svastyādisvīkārāntaṃ pūrvvavat
¹⁸[tathā (3|267|10kha) :—
dattvā pālīvatāmrau tu tṛptimāpnotyanuttamām

120.6

120.7

tathā :—
puṣpadaṃ phaladaṃ vṛkṣaṃ dattvā viprāya bhaktitaḥ
svargalokaparibhraṣṭo 6nagarādhipatirbhavet

120.8

tathā (3|267|7kha-8ka) :—
campakaṃ mallikājātī-10[śreṣṭhāḥ puṣpaphalā matāḥ]
11anyebhyo'dhikamāpnoti dattvaitānnātra saṃśayaḥ

120.6-2

mallikājātīdānayorvākye tu campakapadasthāne yathāyathaṃ mallikāpadaniveśo jātīpadaniveśaśca1
viśeṣaḥ
tathā :–
gulmaṃ 2puṣpapradaṃ yastu 3latāvāsaṃ prayacchati
vimāne nandane so'tha krīḍatyapsarasāṃ gaṇaiḥ

120.4-3

gulmo'bhimuktādiḥ4 latā navamallikādiḥ5 | arcitāya brāhmaṇāyarcitaṃ puṣpitaṃ
gulmam oṃ adyādi tubhyamantamuktvā dadyāt | viṣṇudharmoktaroktagulmadānaphalaprāptikāmo'hametaṃ gulmaṃ dadāni | svastyādisvīkārāntaṃ pūrvvavat | evaṃ puṣpitanavamallikādi6dāne latādānaphalaprāptikāmo'hametāṃ7 latāmiti vākye viśeṣaḥ
iti mahārājādhirāja-niḥśaṅka-śaṅkara-śrīmadvallālasenadevaviracite
śrīdānasāgare vṛttadānāvarttaḥ
atha viṣṇudaivatasambhāradānāvartaḥ | (50)
yamaḥsambhāro vivāhopanayana-3yajñādyupakaraṇasāmagrī | brāhmaṇebhya iti bahuvacanaṃ jātyapekṣatvādavivakṣitam | ata ekasmai dvābhyāṃ bahubhyo vā dānam| ata yajamāno'rcitāya
"brāhmaṇāyārcitaṃ yamoktasambhāraṃ dadyāt | oṃ adyāmukasagotrāyāmukavedāmukaśākhādhyāyine'mukadevaśarmaṇe tubhyaṃ yamoktasambhāradānaphalaprāptikāmo'hametaṃ sambhāraṃ dadāni | pratigrahītā svastītyuktvā sāvitrī paṭhitvā sambhāro'yaṃ viṣṇudaivata' ityuktvā yathāśākhaṃ
kāmastutiṃ paṭhet | [tataḥ oṃ ] 8 atha kṛtaitaddānapratiṣṭhārthaṃ tubhyamahaṃ dakṣiṇāmetat kāñcanaṃ
dadāni | pratigrahītā svastītyuktvā sambhāraṃ spṛśet | dvābhyāṃ sambhāradvayadāne bahubhyo vā
bahusambhāradāne 'deyasampradānathārdvivacana' bahuvacanamūhanīyam
arjitāya brāhmaṇāyārcitaṃ vivāhopakaraṇadravyam oṃ adyādi tubhyamantamuktvā dadyāt
svarga prāptikāmo'hametāni vaivāhikāni dravyāṇi dadāni | svastyādisvīkārāntaṃ pūrvavat
tathā (anu-57|33):naiveśikaṃ vivāhādikriyāsiddhyucita'-mupakaraṇam | arci̍ṃtāya vidyātapaḥśīlaśāline
brāhmaṇāya tadabhimatavivāhayajñādyucitopakaraṇaṃ yathāśaktyupakalpyārcitam oṃ adyādi tubhyamantamuktvā dadyāt | 2uttarakurulākaprāptikāmo'hametannaiveśikaṃ dadāni | svastyādisvīkārāntaṃ
pūrvavat
viṣṇudharmottare (3|316|20kha-21ka) :—
vivāhādikriyākāle tatkriyāsiddhikārakam³
yaḥ prayacchati dharmajñāḥ so'śvamedhaphalaṃ labhet

120.1-3

tatkriyāsiddhikārakam 4tadupayogyadravyam | ādiśabdena 5yajñopanayanapratiṣṭhāgrahaṇam
arcitāya brāhmaṇāyā'-rcitāmuktāmanyatamāṃ sāmagnīm oṃ adyādi tubhyamantamuktvā dadyāt
aśvamedhaphalaprāptikāmo'hametāmamukakriyocitasāmagrīṃ dadāni | svastyādisvīkārāntaṃ pūrvavat
iti mahārājādhirāja-niḥśaṅka-śaṅkara-śrīmadvallālasenadevaviracite
śrīdānasāgare sambhāradānāvartaḥ
atha nānādaivatapaśudānāvartaḥ | (51)
viṣṇudharmottare ( 3|306|56kha–60ka )—
ajāmalaṅkṛtāṃ dattvā vahniloke mahīyate
tameva lokamāpnoti dattvājaṃ¹ vidhivannaraḥ

120.2-3

tathā ( 3|306|61kha–62ka ) :—
¹⁰vāruṇaṃ lokamāpnoti dattvā vastaṃ¹¹ narottamaḥ¹²
avipradātā ca tathā tadeva phalamaśnute

120.3-3

tathā (3|306|62kha) :ārarāyapaśudānena vāyuloke mahīyate

120.4-4

tathā (3|312|5kha-6ka) :[ uṣṭraṃ vā gardabhaṃ vāpi]⁴ kharaṃ vā yaḥ prayacchati
alakāṃ sa samāsādya⁵ yakṣendraiḥ saha modate

120.2-4

iti mahārājādhirāja-niḥśaṅka-śaṅkara-śrīmadvallālasenadevaviracite
śrīdānasāgare paśudānāvartaḥ
atha prajāpatidaivata-kṛṣṇājina-dānāvataḥ| (52)
matsyapurāṇe (206|12|1ka, 22kha-30):kṛṣṇājinapradānasya ¹vidhiṃ kālaṃ mamānagha
brāhmaṇāṃśca ²samācakṣva [tatra me saṃśayo mahān]³
matsya uvāca :vaiśākhī paurṇamāsī ca⁴ grahaṇaṃ⁵ śaśisūryayoḥ
paurṇamāsī ⁶tathā māghī⁷ [āṣāḍhī⁸ kārtikī tathā

120.3-4

⁹uttarāyaṇe dvādaśyāṃ]¹⁰ tasyāṃ dattaṃ mahāphalam¹¹
āhitāgnirdvijo yastu¹² yaddeyaṃ¹³ tasya pārthiva

120.4-5

¹⁴tathā yena vidhānena tanme nigadataḥ śṛṇu
gomayenopalipte tu śucau deśe narādhipa
ādāveva samāstīrya śobhanaṃ ¹⁵vastramāvikam

120.5-2

tataḥ saślaṅga¹⁹ sakhuramāstaret²⁰ kṛṣṇamārgamṛgam²¹
²²kartavyaṃ rukmaśṛṅgantad²³ rukmadantaṃ²⁴ tathaiva ca

120.6-3

[2lāṅgale vidrumañcaiva netrayormauktikaṃ nyaset
3tilairātmasamaṃ kṛtvā vāsasācchādayedbudhaḥ]4

120.7-2

6suvarṇanābhaṃ tat kuryāddalaṅkuryādviśeṣataḥ
7ratnairrgandhairyathāśaktyā tasya dikṣu ca vinyaset

120.8-2

kāṃsyapātrāṇi catvāri 10teṣāṃ dadyāt yathākramam
mṛnmayeṣu ca pātreṣu pūrvādiṣu 11krameṇa tu

120.6-4

12ghṛtaṃ kṣīraṃ dadhi kṣaudramevaṃ 13dadyād yathāvidhi
campakasya tathā śākhāmavraṇaṃ kumbhameva ca

120.10

bāhyopasthānakaṃ kṛtvā śubhacitto14 niveśayet
15jīrṇavastreṇa pītena sarvāṅgāni ca mārjayet

120.11

dhātumayāni pātrāṇi pādeṣvasya pradāpayet
yāni kābhyāni19 pāpāni mayā 20lobhāt kṛtāni tu21

120.12

lohapātrapradānena [praṇaśyantu mamāśu vai]1
tilapūrṇantu tat kṛtvā vāmapāde niveśayet

120.13

yāni [pāpāndhakāmāni karmotthāni kṛtāni tu]2
kāṃsyapātrapradānena tāni naśyantu me sadā

120.14

madhupūrṇantu tat kṛtvā pāde vai dakṣiṇe nyaset
parapavādapaiśunyād3 4vṛthā māṃsasya bhakṣaṇāt
5tatrotthitañca 6pāpaṃ me tāmrapātrāt praṇaśyatu

120.15

7[kanyāyā dūṣaṇañcaiva] paradārapradharṣaṇam8
rupyapātrapradānāddhi kṣipraṃ nāśaṃ prayātu me
9[ūrddha pāde tvime kārye tāmrasya rajatasya ca ]

120.16

janmajanmasahasreṣu kṛtaṃ pāpaṃ kubuddhinā12
suvarṇapātradānāttu [nāśayāśu janārdana ]13

120.17

hemamuktāvidrumañca dāḍimaṃ bījapūrakam
14praśaste pātraśravaṇe 15khuraiḥ śṛṅgāṭakāni ca

120.18

evaṃ kṛtvā yathoktena sarvaśākaphalāni ca
tatpratigraha-[vidvidvānā] 11-hitāmirdvijottamaḥ

120.16-2

12snāto vastrayugacchannaḥ svaśaktyā 13cāpyalaṅkṛtaḥ
pratigrahaśca tasyoktaḥ pucchadeśe mahīpate

120.20

suvarṇanābhika' dadyāt prīyatāṃ vṛṣabhadhvajaḥ
anena vidhinā 14dattvā [yathāvat kṛṣṇamārgatvam ] 15

120.21

na 16spṛśyaḥ sa dvijo rājaṃścityūpa-[samo hi saḥ] 17
18 [dāne ca] śrāddhakāle ca dūrataḥ parivarjayet

120.22

svagṛhāt preṣya 19 taṃ vipra maṇḍale 20 jñānamācaret
pūrṇakumbhena rājendra [śākhayā campakasya ca] 21

120.23

'kṛtvācāryaśca kalasaṃ mantreṇānena mūrddhani
āpyāyatāṃ samudrasya dvayorjapyāstu ṣoḍaśa

120.24

[āpyāyatāmityekaḥ samudrasya tveti] 3 pañcadaśa | evaṃ ṣoḍaśa bhavanti
' [āhate vāsasī vīta ācāntaḥ śucitāmiyāt ]
tadvastrasahitaṃ kumbhaṃ nītvā kṣepyaṃ catuṣpathe

120.25

'kṛtenānena yā tuṣṭirna śakyābdaśatairapi
[vaktuṃ hi] nṛpatiśreṣṭha tathāpyuddeśataḥ śṛṇu

120.26

samagrabhūmidānasya phala' prāpnotyasaṃśayam
sarvośca lokān jayati" [kāmacārī vihaṅgavat ] 12

120.27

ābhūtasaṃplava' yāvat svargaṃ prāpnotyasaṃśayam
na pituḥ putramaraṇaṃ viyogo bhāryayā saha
dhanadeśaparityāga [naiva cehāpnuyāt ] 14 kvacit

Linked texts (7)

Kṛtyaratnākara (Caṇḍeśvara) — Caṇḍeśvara, Sanskrit
Caturvargacintāmaṇi — Hemādri, Sanskrit
Dānakhaṇḍa — Hemādri, Sanskrit
Mahārṇava (Pṛthvīmallarāja) — Pṛthvīmallarāja, Sanskrit
Jayasīṃhakalpadruma — Ratnākara 1688, Sanskrit
Smṛtiratnākara — Viṣṇubhaṭṭa, Sanskrit
Smṛtiratnākara — Veṅkaṭanātha, Sanskrit