Danasagara 143

Dānasāgara 143

Language: Sanskrit

143.1

iti mahārājādhirāja-niḥśaṅka-śaṅkara-śrīmadvallālasenadevaviracite
śrīdānasāgare ṛtudānāvartaḥ
atha nānādaivata-vatsaradānāvartaḥ | (70)
viṣṇudharmottare (3|317|2-3) :—
saṃ vatsare tu dārūṇāṃ tilasya ca mahāphalam
pariparve tathā dānaṃ 2yavānāṃ dvijasattamāḥ

143.2

3idāpūrve'nnavastrāṇāṃ dhānyānāmānupūrvake
utpūrve4 rajatasyāpi dānaṃ proktaṃ mahāphalam

143.3

atra saṃvatsarādi-samayaviśeṣaparicayāya5 dānasāgaranirmāṇa-6varṣasyaiva
saṃvatsaratvapratipādanāya likhyate | 7nikhilabhūpacakratilaka-śrīmadvallālasenadevena8 pūrṇe9 śaśinavadaśamita ( 109110 ) śakavarṣe dānasāgaro racitaḥ
ravibhagaṇāḥ 11parajaśiṣṭā ye bhūtā dānasāgarasyāsya
kramaśo'sya samparīdānudādyā12 vatsarāḥ pañca

143.1-2

13tadevamekanava-14tyadhikavarṣa- sahasrāvacchinne śāke saṃvatsaraḥ patati, sa ca
viṣuvādārabhya | ]15 evañca parivatsara-16idāvatsara-17anuvatsara-udvatsarāḥ
kramādbhavanti | varṣapañcakātikrame ca punarāvartate
tadanu yajamānaḥ sāvatsarikeṣṭamāsapuṇyadine arcitāya brāhmaṇāyārcitāni dārūṇi
dadyāt | oṃ adyāmukagotrāyāmukavedāmukaśākhādhyāyine amukadevaśarmaṇe tubhyaṃ viṣṇudharmoktokta-saṃvatsaravihita-dārudānaphalaprāptikāmo'hametāni dārūṇi dadāni | pratigrahītā
svastītyuktvā sāvitrīṃ paṭhitvā dāruṇyetāni viṣṇudaivatānotyuktvā yathāśāstraṃ kāmastutiṃ paṭhet
oṃ atha kṛtaitaddānapratiṣṭhārthaṃ tubhyamahaṃ dakṣiṇāmetat¹ kāñcanaṃ dadāni | pratigrahītā svastītyuktvā dakṣiṇiṃ spṛśet | tiladānavākye tiladānaphalaprāptikāmo'hametāṃstilāniti viśeṣaḥ²
³svastisāvitrīpāṭhānantaraṃ tilā ete prajāpatidevatā iti pratigrahītṛvākyam | kāmastutyādi pūrvavat | muṣṭigrahaṇaṃ svīkāraḥ | parivatsarākhyavarṣābhimata-māsikapuṇyadine'rcitāya
brāhmaṇāyārcitān yavān dadyāt | tatra dānavākye parivatsaravihita-yavadānaphalaprāptikāmo'hametān yavāniti viśeṣaḥ | svastisāvitrīpāṭhānantaraṃ yavā ete prajāpatidevatā
iti pratigrahītṛvākyam | kāmastutyādi pūrvavata | muṣṭigrahaṇaṃ svīkāraḥ | ⁴idāvatsarākhyavarṣābhimatamāsikapuṇyadine'rcitāya brāhmaṇāyācitamannaṃ dadyāt | ⁵[tata dānavākye]
⁶idāvatasakavihitānnadānaphalaprāptikāmo'hametadannamiti viśeṣaḥ | svastisāvitrīpāṭhānantaramannamidaṃ prajāpatidaivatamiti pratigrahītṛvākyam | kāmastutyādi pūrvavat | ⁷[vastradāne vākye]
vastradānaphalaprāptikāmo'hametāni vastrāṇīti viśeṣaḥ | ⁸svastisāvitrīpāṭhānantaraṃ vastramidaṃ
bṛhaspatidaivatamiti pratigrahītṛvākyam | kāmastutyādi ⁹[pūrvavat | daśāgrahaṇa]-pūrvakaṃ paridhānaṃ
svīkāraḥ | ¹⁰anuvatsarākhyavarṣābhimatamāsikapuṇyadine arcitāya brāhmaṇāyārcitāni
¹¹yatheṣṭadhānyāni dadyāt | tatra dānavākye anuvatsaravihita-dhānyadānaphalaprāptikāmo'hametāni dhānyānīti viśeṣaḥ | svastisāvitrīpāṭhānantaraṃ dhānyānyetāni prajāpatidevatānīti
pratigrahītṛvākyam | kāmastutyādi pūrvavata | ¹²[muṣṭigrahaṇaṃ svīkāraḥ | ] ¹³udvatsarākhyavarṣābhimatamāsikapuṇyadine arcitāya brāhmaṇāyārcitaṃ ¹⁴rajataṃ dadyāt | tatra dānavākye
¹⁵udvatsaravihitarajatadānaphalaprāptikāmo'hametadrajatamiti viśeṣaḥ | svastisāvitrīpāṭhānantaraṃ rajatamiraṃ ¹⁶candradaivatamiti pratigrahītṛvākyam | kāmastutyādi pūrvavat
iti mahārājādhirāja-niḥśaṅka-śaṅkara-śrīmadvallālasenadevaviracite
śrīdānasāgare vatsaradānāṃvartaḥ
atha nānādaivata-viprakīrṇadānāvartaḥ| (71)
saṃvarttaḥ :tāmbūlañcaiva yo dadyād brāhmaṇebhyo vicakṣaṇaḥ
medhāvī subhagaḥ prājño darśanīyaśca jāyate

143.2-2

phalamūlāni ¹²pānāni śākāni vividhāni ca
¹³yānāni dattvā viprebhyo mudā yuktaḥ sukhī bhavet

143.3-2

^1svastyādisvīkārāntaṃ pūrvavat | ^2[ dakṣiṇāvākye tvekavacanāntasampradāna ]-prayogo
viśeṣaḥ | śākadāne tu sarvvarttoktaśākadānaphalaprāptikāmo'hametāni ^3śākānīti [pratigrahītṛvākye śākānyetāni]^4 vanaspatidaivatānīti ca^5 viśeṣaḥ | ^6[vividhānīti śākānāṃ
nānājātīyatvapradarśanārthaḥ ]
tathā :—
guḍamikṣurasañcaiva^7 lavaṇā^8 vyañjanāni ca
surabhīṇi ca pānāni ^9dattvātyantaṃ sukhī bhavet

143.4

brāhmaṇāyā-^9rcitāyārcitāni vyañjanāni oṃ adyādi tubhyamantamuktvā dadyāt | atyantasukhaprāptikāmo'hametāni vyañjanāni dadāni | svastyādisvīkārāntaṃ pūrvavat
tathā :—
tailamāmalakaṃ ^10yacchata pādābhyaṅgaṃ tathaiva ca
naraḥ suhṛṣṇāstejasvī ^11sukhavāṃścaiva jāyate

143.5

brāhmaṇāyārcitāyārcitaṃ tailam oṃ adyādi tubhyamantamuktvā dadyāt | sarvvarttoktatailadāna
phalaprāptikāmo'hametattailaṃ dadāni | svastyādisvīkārāntaṃ pūrvavat | phalabhūyastvādutkṛṣṭatailadānamātrattyā^12 vāpi | ^13āmalakadānavākye tailapadasthāne āmalaka-^14padaniveśo
viśeṣaḥ
^15viṣṇuḥ :—
madhughṛtatailadānenārogyam

143.6

brāhmaṇāyārcitāyārcitaṃ tailam oṃ adyādi tubhyamantamuktvā dadyāt | ^16ārogyaprāptikāmo'hametattailaṃ dadāni | svastyādisvīkārāntaṃ pūrvavat
tathā :tālavṛntacāmara-1dānenāḍuḥkhitvam

143.7

yamaḥ :rājopakaraṇaṃ dattvā 4[ratnāni vividhāni ca
nagarañca tathā5 dattvā] rājā bhavati bhūtale

143.8

ādityapurāṇe :navaṃ ślakṣṇaṃ suvipulaṃ ye prayacchanti pattrakam
āvījyamāno gharmo'pi pavano vāti śītalaḥ

143.6-2

tathā :tīrthataḍāgakūpāninīkā setupradāśca7 ye
skandhena tārayed yastu tṛṣārttānāṃ jalapradaḥ

143.186

karambhā¹ dadhiśaktavaḥ²| ³brāhmaṇebhyo'rcitebhyo dadhimiśrān⁴ ⁵śaktūnarcitān
oṃ adyādi tubhyamantamūktvā dadyāt| mahābhāratarokta-karambhadānaphalaprāptikāmo'hametān karambhān dadāni| svastyādisvīkārāntaṃ⁶ pūrvavat
tathā (anu—23|100) :—
niveśanānāṃ kṣetrāṇāṃ vasatīnāñca bhārata⁷
dātāraḥ prārthitānāñca puruṣāḥ svargagāminaḥ

143.16

yena yena dravyeṇa dhānyahiraṇyādinā ⁸[yo hyarthyo bhavati] ⁹tattaddravyamarcitama¹⁰-rcitāya
tasmai brāhmaṇāya oṃ adyādi tubhyamantamūktvā dadyāt| svargaprāptikāmo'hametadamukadravyaṃ
dadāni| pratigrahotā svastisāvitrīpāṭhānte ¹¹amukadravyamidamukadaivatamiti vadet| kāmastutyādi pūrvavat| ¹²[dravyadevatāsvīkārau pratigrahavidhāvanusandheyau]
viṣṇudharmottare (3|306|63kha-64ka) :—
¹³mastupiṇḍa kilāṭādikūrcikādānatastathā
gorasānāṃ pradānena tṛptimāpnotyanuttamām¹⁴

143.21

piṇḍa' piṇḍitadugdham, kilāṭaḥ ¹⁵susṛṣṭadugdhapiṇḍaḥ| ¹⁶ādiśabdāt dugdhavikārāntaragrahaṇam | kūrcikā ¹⁷dadhisaraḥ, gorasānāṃ dadhitakraśikhariṇyādīnām¹⁸| brāhmaṇāyārcitāya mastvarcitam oṃ adyādi tubhyamantamūktvā dadyāt| anuttamatptikāmo'hametat¹⁹
mastu dadāni| svastyādi pūrvavat| evaṃ piṇḍadugdhādidāne ²⁰mastūpadasthāna etatpiṇḍadugdham ²¹etaṃ' kilāṭam etāṃ²² kūrcikāgeta'²³ gorasamiti²⁴ padaniveśo vākye viśeṣaḥ
tathā (3|315|8ka) :lehyado'psarasāṃ lokam
⁴tathā (3|315|8ka) :vasūnāmapi coṣyadaḥ⁵ ||2-
tathā (3|314|11ka) :ikṣu-¹⁰sṛṣṭo kayordānāt paraṃ saubhāgyamāpnuyāt

143.22

¹⁴[tathā-(3|311|11ka) :dantakāṣṭhapradānena saubhāgyaṃ mahadāpnuyāt

143.23

tathā (3|341|80ka) :¹⁵[jihvānirlekhanaṃ dattvā] virogastvabhijāyate

143.24

• arcitāya brāhmaṇāyocitaṃ jihvānirlekhanam oṃ adyādi tubhyamantamuktvā dadyāt
¹nirogatvaprāptikāmo'hametajjihvānirlekhanaṃ dadāni | svastyādisvīkārāntaṃ pūrvavat
tathā (3|311|11kha) :mṛttikāyāḥ pradānena śuciḥ sarvatra jāyate

143.25

mṛttikā tīrthamṛttikā snānārthā śaucārthā ca | arcitāya brāhmaṇāyocitāṃ² mṛttikām³
oṃ adyādi tubhyamantamuktvā dadyāt | viṣṇudharmottarokta⁴-mṛttikādānaphalaprāptikāmo'hametāṃ⁵
mṛttikāṃ ˙dadāni | svastyādisvīkārāntaṃ⁶ pūrvavat | atra dantakāṣṭha-jihvānirlekhana-mṛttikādāneṣu ⁷anutsṛjyānuṣṭhānamātreṇāpi ⁸phalamuktam | utsṛjya dāne tu⁹ dakṣiṇādhikyāt¹⁰
phalādhikyam
tathā (3|311|4ka) :–
vitānakapradānena sarvapāpaiḥ pramucyate

143.26

vitānaṃ candrātapaḥ | arcitāya brāhmaṇāyocitaṃ vitānakam¹¹ oṃ adyādi tubhyamantamuktvā
dadyāt | ¹²sarvapāpakṣayakāmo'hametadvitānakaṃ dadāni | svastyādisvīkārāntaṃ¹³ pūrvavat
¹⁴[tathā (3|311|23) :dattvā pūgaphalaṃ viprā saphalāṃ vindate kriyām
˙tāmbulasya pradānena saubhāgyamapi vindati

143.27

arcitāya brāhmaṇāyocitaṃ tāmbūladānaphalaprāptikāmo'hametattvāmbūlaṃ dadāni|] [svastyādisvīkārāntaṃ pūrvavat | ]¹⁵
tathā (3|311|10) :yajñopavītadānena vastradānaphalaṃ labhet
uṣṇīṣadānasya tathā phalametadudāhṛtam

143.28

143.26-2

tathā (3|316|22) :―
⁵bāle krīḍanakaṃ dattvā miṣṭamannaṃ⁶ tathaiva ca
phalaṃ manoharañcāpi⁷ agniṣṭomaphalaṃ labhet

143.30

¹¹tathā (3|311|24) :―
samudrajānāṃ bhāṇḍānāṃ śaṃkhādīnāṃ pradāyakaḥ
pātrībhavati kāmānāṃ yaśasaśca na saṃśayaḥ

143.31

tathā (3|311|22) :—
snānānāṃ sukhavāsānāṃ dhūpānāñca pradāyakāḥ1
loke prayānti priyatāṃ bhavanti ca sugandhinaḥ

143.32

brāhmaṇāyārcitāya snānopayuktaṃ sugandhitilāmalakādyarcitam oṃ adyādi tubhyamantamuktvā
dadyāt| lokapriyatvasahitasugandhitvaprāptikāmo'hametāni snānāni dadāni| svastyādi
svīkārāntaṃ2 pūrvavat| 3sukhavāsa-4dānavākye tu snānapadasthāne sukhavāsapadaniveśo
viśeṣaḥ
tathā (3|314|14ka) :—
śaktudastṛptimāpnoti

143.33

brāhmaṇāyārcitāya śaktumarcitam5 oṃ adyādi tubhyamantamuktvā dadyāt| tṛptikāmo'hametān śaktūn dadāni| svastisāvitrīpāṭhānte śaktava ete prajāpatidaivatā iti pratigrahītṛvākyam| kāmastutyādi pūrvavat
tathā (3|306|62kha-63ka) :—
ārayaṇapaśudānena vāyuloke mahīyate
etadeva phalaṃ proktaṃ pradānena tu pakṣiṇām

143.34

atrāraṇyapaśusamabhivyāhāreṇā6-raṇyānāmeva pakṣiṇāṃ mayūrādīnāṃ grahaṇam7| etadeva
phalaṃ vāyulokaprāptirityarthaḥ| arcitāya brāhmaṇāya mayūrādipakṣitrayamarcitam oṃ adyādi
tubhyamantamuktvā dadyāt| vāyulokaprāptikāmo'hametān pakṣiṇo dadāni| pratigrahītā
svastisāvitrīpāṭhānte pakṣiṇa ete vāyudaivatā iti vadet| kāmastutyādi pūrvavat
tathā (3|310|18):—
bhogamāpnoti tāmradaḥ8
lohārakūṭayo-9[rdānāt kupya]-māpnotyasaṃśayam10

143.35

²ayasaśca pradānena sthairyaṃ ³sumahadaśnute
trapusīsakayordānād ⁴buddhivṛddhimavāpnuyāt

143.36

(3|310|16ka)
tathā (3|310|20kha-21ka) :—
śilpabhāṇḍāni yo dadyāllohāni vidhivaddvijāḥ
vidyādānaphalaṃ tasya kathitaṃ nātra saṃśayaḥ

143.37

tathā ca[1] :-yena jīvati bhāṇḍena tasya bhāṇḍasya dāpakaḥ[2]
sarvakāmasamṛddhasya yajñasya phalamaśnute

143.38

yajñopakaraṇadravyaṃ [3][brāhmaṇasya mahāphalam
[4]yuddhopakaraṇadravyaṃ] kṣatriye[5] dvijapuṅgavāḥ

143.36-2

(3|316|12)
[6]paśavyopayogi [7]tadvaiśye śūdre [8]śilpopajīvanam
yasyopayogi yaddravyaṃ tasyaiva tadbhavet

143.40

(3|316|13)
yena yena ca bhāṇḍena yasya [9]vṛttirudāhṛtā
tattattasyaiva dātavyaṃ puṇyakāmena dhīmatā

143.41

(3|316|14)
[10]tathā (3|310|21kha) :-varmadātā naro nityaṃ rakṣāṃ samadhigacchati
tathā (3|310|22ka) :-āyudhānāṃ pradānena ripunāśamavāpnuyāt

143.42

prakaraṇe pāṭhādetadapi] brāhmaṇāya dānam | etāni ca dānani viśeṣataḥ kathitāni
anyānyapi [sveṣṭadravyadānāni yatheṣṭaṃ] kartavyāni
tathā ca manuḥ :—
yad yadiṣṭatamaṃ kiñcid [yaccāsti dayitaṃ gṛhe]
tattadguṇavate deyaṃ tadevākṣayamicchati

143.43

tatra ca dānavākye 'manūktāmukadravyadānaphalaprāptikāmo'hamamukadravyamiti viśeṣaḥ
teṣu sarveṣu viṣṇudevateti "eteṣāmca tattadāvartasthitānāṃ sarveṣāṃ dānānāṃ viṣṇuśaṅkaroddeśenānuṣṭhāne śrutaphalānāmānantyaṃ bhavati
tathā ca kūrmapurāṇe (2|26|34) :—
yat kiñciddevamīśānamuddiśya brāhmaṇe śucau
dīyate viṣṇave vāpi tadananta-phala' smṛtam

Linked texts (1)

Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit