Danasagara 21
Dānasāgara 21
- Language
- Sanskrit
21.1
asaṃkhyātam [ajñātasaṃkhyakaṃ japyaṃ, tathāca yajjapitavyaṃ tat vijñātasaṃkhyameva kartavyam]
[anenaivānatyucchritānatinīca- prāgaprakuśāstīrṇaśobhanāsanopaviṣṭena darbhapāṇinā saṃyatacittena uttarottarātyantapraśasta sphaṭikendrākṣarudrākṣa putrañjīvasamudravāṅgama lāvalā kimapyanavalokayatā śirogrīvamakampayatā saṃvṛtanayanena śubhe vivikte deśe japyaṃ saṃkhyājñānapūrvakameva
kartavyamityuktam [20
atha dravyagaṇa-paribhāṣā
tatra chandogapariśiṣṭe kātyāyanaḥharitā yajñiyā darbhāḥ pītakāḥ pākayajñiyāḥ
samūlāḥ pitṛdaivatyāḥ kalmāṣā vaiśvadevikāḥ
21.1-2
athauṣadhigaṇaḥ
viṣṇupurāṇevrīhayaḥ sayavā māṣā godhūmāḥ sarṣapāstilāḥ¹
priyaṅgusaptamā hyete aṣṭamāstu kulatthakāḥ²
21.2
śyāmākā atha³ nīvārā jarttilāḥ sagavedhukāḥ⁴
tathā veṇuyavāḥ proktāstathā markaṭakā mune
21.3
grāmyāraṇyāḥ smṛtā etā⁵ oṣadhyastu caturdaśa
21.1-3
athāṣṭādaśadhānyāni
vāyupurāṇevrīhayaśca yavāścaiva godhūmā aṇavastilāḥ
priyaṅgavo hyudārāśca koradūṣāḥ sacīnakāḥ⁶
21.2-2
māṣā mudgā masūrāśca niṣpāvāḥ sakulatthakāḥ⁷
āḍhakyaścaṇakāścaiva gaṇāḥ saptadaśa smṛtāḥ
21.1-4
atha sarvagandhaḥ
gandhaśāstrekastūrikāyā dvau bhāgau catvāraḥ kuṅkumasya ca
ṣoḍaśa candanasyaiva¹ karpūrasya catuṣṭayam
sarvagandhamiti proktaṃ samastasuravallabham
21.1-5
atha sarvaratnagaṇo ratnāvaloktaḥ
sa ca muktā-hīrakamārka-indranīla-puṣparāga-vaidūrya-vidruma-marakata-padmarāgākhyaḥ
atha sarvarasagaṇaḥ
rasā lavaṇādayaḥ, 'ṣaḍrasāśca lavaṇādayaḥ' iti viśvacakramahādāne śravaṇāt | te ca
lavaṇa-madhura-tikta-kaṭu-kaṣāyāmlarūpāḥ
atha sarvadhātugaṇaḥ
matsyapurāṇetālakaṃ saśilā-vajra-mañjanaṃ śyāmameva ca
kākṣī kāsīsa-mākṣikaṃ gairikañcāditaḥ kramāt
21.2-3
tālakaṃ haritālaṃ⁴, śilā manaḥśilā, vajrabhrakaṃ vajrābhrakaṃ⁵ taccāyurvedaprasiddham⁶
tathā cāyurvedavajraṃ bhekavapuḥ⁷ kṛṣṇamabhrakaṃ trividhaṃ matam
21.3-2
tatra vajrābhrakasya⁸ lakṣaṇamaprastaraṃ kaṭhorāṅgaṃ⁹ guru kajjalasannibham
yanna śabdāyate vahnau naivocchranaṃ¹⁰ bhavedapi
sadākarasamudbhūtaṃ vajre ti¹¹ prathitaṃ ghanam
21.1-6
iti
śyāmamañjanaṃ kṛṣṇarasāñjanaṃ, kākṣī saurāṣṭra mṛttikā, kāsīsaṃ khanāmaprasiddhaṃ, mākṣikaṃ¹² svarṇamākṣikam
atha mukhyadravyālābhe tatpratinidhiparibhāṣā
tatra chandogapariśiṣṭe kātyāyanaḥ—
yathoktavastva'sampattau grāhya ṃ tadanukāri yat
yavānāmiva godhūmā vrīhīṇāmiva śālayaḥ
21.2-4
paiṭhīnasiḥ—
kāṇḍamūlaparṇapuṣpaphalapraroharasagandhādīnāṃ sādṛśyena pratinidhiṃ kuryāt | sarvābhābhe yavaḥ
pratinidhirbhavati
21.3-3
maitrāyaṇīyapariśiṣṭam—
ājyārthe tailaṃ pratinidhiḥ | tadalābhe dadhi payo vā | tadalābhe taṇḍulapiṣṭāni yavapiṣṭāni vā adbhaḥ saṃmṛjyārthān kurvanti | tathā dakṣiṇā | alābhe mūlānāṃ bhakṣyāṇāṃ
dadāti | na tvevaṃ yajeta
21.4
'na tvevaṃ yajeteti adakṣiṇaṃ na yajetetyarthaḥ
etacca tāṇḍibrāhmaṇe 'pyuktam | tathā ca tāṇḍibrāhmaṇam—
śleṣma vā etad yajñasya yahakṣiṇā | na vā aśleṣmā ratho vahati | atha yathā
śleṣmavatā yaṃ kāmaṃ kāmayate, tamapya'śnute; evametena dakṣiṇāvatā yaṃ kāmaṃ kāmayate,
tamapyaśnute | śubhā vā eṣā yajñasya dakṣiṇā' | yahakṣiṇāvatā yajate, śubhamevāsmin
dadhāti
śleṣma rathakīlaḥ10
tadvastuviśeṣālābhe tatsadṛśaṃ vastūpādeyam | sarvābhāve yava upādeyaḥ | ghṛtatālābhe
tailam | tailālābhe dadhi | dadhyalābhe kṣīram | kṣīrālābhe taṇḍulapiṣṭāni yavapiṣṭāni vā
jalaklinnāni | dakṣiṇārthaśrutadravyaviśeṣāṇāmalābhe^1 mūlāni piṣṭakāni^2 vā dakṣiṇārthamupādeyāni^3
21.1-7
atha mānaparibhāṣā
tatra^4 chandogapariśiṣṭe kātyāyanaḥ—
mānakriyāyāmuktāyāmanukte mānakartari
mānakṛd yajamānaḥ syād viduṣāmeva^5 niścayaḥ
21.2-5
tathā—
aṅgaprāṅgulimānantu yata yatropadiśyate
tatra tatra bṛhatparvagranthibhirminuyāt sadā
21.3-4
bhaviṣye—
snāne^6 palaśataṃ jñeyamabhyaṅge^7 pañcaviṃśatiḥ
palānāṃ dve sahasre^8 tu mahāsnāne^9 prakīrtitam
21.4-2
manuḥ (8|134kha-135ka) :—
pañcakṛṣṇalako māṣaste suvarṇastu ṣoḍaśa
palaṃ suvarṇāścatvāraḥ
21.5
iti
gopathabrāhmaṇe —
māṣakaṃ pañcakṛṣṇalam
māṣakāṇi catuḥṣaṣṭiḥ palamekaṃ vidhīyate
21.6
dvātriṃśatpalikaṃ prasthamuktaṃ svayamatharvaṇā
āḍhakastu catuṣprasthaiścaturbhirdroṇamāḍhakaiḥ
21.7
droṇapramāṇaṃ vijñeyaṃ brahmaṇā nirmitaṃ purā
dvādaśābhyadhikairnityaṃ palānāṃ pañcabhiḥ śataiḥ
21.8
kumbhaparimāṇamapi tatroktam'—
ghṛtadroṇena parimitaṃ kumbham
21.6-2
iti
bhāraparimāṇañcābhidhānakoṣādau prasiddham | tathā catulā palaśataṃ jñeyaṃ bhāraḥ syād viṃśatistulāḥ
Linked texts (7)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Matsya — Sanskrit
- Nityācārapradīpa — Narasiṃha Vājapeyin, Sanskrit
- Vratakhaṇḍa — Hemādri, Sanskrit
- Ekādaśītattva — Raghunandana, Sanskrit
- Jayasīṃhakalpadruma — Ratnākara 1688, Sanskrit
- Rājanītiprakāśa (Mitramiśra) — Mitramiśra, Sanskrit