Pramāṇa · Search · About · API

Danasagara 21

Dānasāgara 21

Language
Sanskrit

21.1

asaṃkhyātam [ajñātasaṃkhyakaṃ japyaṃ, tathāca yajjapitavyaṃ tat vijñātasaṃkhyameva kartavyam]
[anenaivānatyucchritānatinīca- prāgaprakuśāstīrṇaśobhanāsanopaviṣṭena darbhapāṇinā saṃyatacittena uttarottarātyantapraśasta sphaṭikendrākṣarudrākṣa putrañjīvasamudravāṅgama lāvalā kimapyanavalokayatā śirogrīvamakampayatā saṃvṛtanayanena śubhe vivikte deśe japyaṃ saṃkhyājñānapūrvakameva
kartavyamityuktam [20
atha dravyagaṇa-paribhāṣā
tatra chandogapariśiṣṭe kātyāyanaḥharitā yajñiyā darbhāḥ pītakāḥ pākayajñiyāḥ
samūlāḥ pitṛdaivatyāḥ kalmāṣā vaiśvadevikāḥ

21.1-2

athauṣadhigaṇaḥ
viṣṇupurāṇevrīhayaḥ sayavā māṣā godhūmāḥ sarṣapāstilāḥ¹
priyaṅgusaptamā hyete aṣṭamāstu kulatthakāḥ²

21.2

śyāmākā atha³ nīvārā jarttilāḥ sagavedhukāḥ⁴
tathā veṇuyavāḥ proktāstathā markaṭakā mune

21.3

grāmyāraṇyāḥ smṛtā etā⁵ oṣadhyastu caturdaśa

21.1-3

athāṣṭādaśadhānyāni
vāyupurāṇevrīhayaśca yavāścaiva godhūmā aṇavastilāḥ
priyaṅgavo hyudārāśca koradūṣāḥ sacīnakāḥ⁶

21.2-2

māṣā mudgā masūrāśca niṣpāvāḥ sakulatthakāḥ⁷
āḍhakyaścaṇakāścaiva gaṇāḥ saptadaśa smṛtāḥ

21.1-4

atha sarvagandhaḥ
gandhaśāstrekastūrikāyā dvau bhāgau catvāraḥ kuṅkumasya ca
ṣoḍaśa candanasyaiva¹ karpūrasya catuṣṭayam
sarvagandhamiti proktaṃ samastasuravallabham

21.1-5

atha sarvaratnagaṇo ratnāvaloktaḥ
sa ca muktā-hīrakamārka-indranīla-puṣparāga-vaidūrya-vidruma-marakata-padmarāgākhyaḥ
atha sarvarasagaṇaḥ
rasā lavaṇādayaḥ, 'ṣaḍrasāśca lavaṇādayaḥ' iti viśvacakramahādāne śravaṇāt | te ca
lavaṇa-madhura-tikta-kaṭu-kaṣāyāmlarūpāḥ
atha sarvadhātugaṇaḥ
matsyapurāṇetālakaṃ saśilā-vajra-mañjanaṃ śyāmameva ca
kākṣī kāsīsa-mākṣikaṃ gairikañcāditaḥ kramāt

21.2-3

tālakaṃ haritālaṃ⁴, śilā manaḥśilā, vajrabhrakaṃ vajrābhrakaṃ⁵ taccāyurvedaprasiddham⁶
tathā cāyurvedavajraṃ bhekavapuḥ⁷ kṛṣṇamabhrakaṃ trividhaṃ matam

21.3-2

tatra vajrābhrakasya⁸ lakṣaṇamaprastaraṃ kaṭhorāṅgaṃ⁹ guru kajjalasannibham
yanna śabdāyate vahnau naivocchranaṃ¹⁰ bhavedapi
sadākarasamudbhūtaṃ vajre ti¹¹ prathitaṃ ghanam

21.1-6

iti
śyāmamañjanaṃ kṛṣṇarasāñjanaṃ, kākṣī saurāṣṭra mṛttikā, kāsīsaṃ khanāmaprasiddhaṃ, mākṣikaṃ¹² svarṇamākṣikam
atha mukhyadravyālābhe tatpratinidhiparibhāṣā
tatra chandogapariśiṣṭe kātyāyanaḥ—
yathoktavastva'sampattau grāhya ṃ tadanukāri yat
yavānāmiva godhūmā vrīhīṇāmiva śālayaḥ

21.2-4

paiṭhīnasiḥ—
kāṇḍamūlaparṇapuṣpaphalapraroharasagandhādīnāṃ sādṛśyena pratinidhiṃ kuryāt | sarvābhābhe yavaḥ
pratinidhirbhavati

21.3-3

maitrāyaṇīyapariśiṣṭam—
ājyārthe tailaṃ pratinidhiḥ | tadalābhe dadhi payo vā | tadalābhe taṇḍulapiṣṭāni yavapiṣṭāni vā adbhaḥ saṃmṛjyārthān kurvanti | tathā dakṣiṇā | alābhe mūlānāṃ bhakṣyāṇāṃ
dadāti | na tvevaṃ yajeta

21.4

'na tvevaṃ yajeteti adakṣiṇaṃ na yajetetyarthaḥ
etacca tāṇḍibrāhmaṇe 'pyuktam | tathā ca tāṇḍibrāhmaṇam—
śleṣma vā etad yajñasya yahakṣiṇā | na vā aśleṣmā ratho vahati | atha yathā
śleṣmavatā yaṃ kāmaṃ kāmayate, tamapya'śnute; evametena dakṣiṇāvatā yaṃ kāmaṃ kāmayate,
tamapyaśnute | śubhā vā eṣā yajñasya dakṣiṇā' | yahakṣiṇāvatā yajate, śubhamevāsmin
dadhāti
śleṣma rathakīlaḥ10
tadvastuviśeṣālābhe tatsadṛśaṃ vastūpādeyam | sarvābhāve yava upādeyaḥ | ghṛtatālābhe
tailam | tailālābhe dadhi | dadhyalābhe kṣīram | kṣīrālābhe taṇḍulapiṣṭāni yavapiṣṭāni vā
jalaklinnāni | dakṣiṇārthaśrutadravyaviśeṣāṇāmalābhe^1 mūlāni piṣṭakāni^2 vā dakṣiṇārthamupādeyāni^3

21.1-7

atha mānaparibhāṣā
tatra^4 chandogapariśiṣṭe kātyāyanaḥ—
mānakriyāyāmuktāyāmanukte mānakartari
mānakṛd yajamānaḥ syād viduṣāmeva^5 niścayaḥ

21.2-5

tathā—
aṅgaprāṅgulimānantu yata yatropadiśyate
tatra tatra bṛhatparvagranthibhirminuyāt sadā

21.3-4

bhaviṣye—
snāne^6 palaśataṃ jñeyamabhyaṅge^7 pañcaviṃśatiḥ
palānāṃ dve sahasre^8 tu mahāsnāne^9 prakīrtitam

21.4-2

manuḥ (8|134kha-135ka) :—
pañcakṛṣṇalako māṣaste suvarṇastu ṣoḍaśa
palaṃ suvarṇāścatvāraḥ

21.5

iti
gopathabrāhmaṇe —
māṣakaṃ pañcakṛṣṇalam
māṣakāṇi catuḥṣaṣṭiḥ palamekaṃ vidhīyate

21.6

dvātriṃśatpalikaṃ prasthamuktaṃ svayamatharvaṇā
āḍhakastu catuṣprasthaiścaturbhirdroṇamāḍhakaiḥ

21.7

droṇapramāṇaṃ vijñeyaṃ brahmaṇā nirmitaṃ purā
dvādaśābhyadhikairnityaṃ palānāṃ pañcabhiḥ śataiḥ

21.8

kumbhaparimāṇamapi tatroktam'—
ghṛtadroṇena parimitaṃ kumbham

21.6-2

iti
bhāraparimāṇañcābhidhānakoṣādau prasiddham | tathā catulā palaśataṃ jñeyaṃ bhāraḥ syād viṃśatistulāḥ

Linked texts (7)