Pramāṇa · Search · About · API

Danasagara 23.1

Dānasāgara 23.1

Language
Sanskrit

23.1.1

anantasya-ṛgvede kāḍiko nāma sarpa iti, yajurvede namo'stu 23sarpebhya
iti, sāmavede yāṃ 24 sandhyāṃ samadhatteti, atharvavede [ 25 anantaṃ vitatamiti] | brahmaṇaḥ-ṛgvede
brahmā devānāmiti, yajurvede ā brahmanniti, sāmātharvaṇoḥ brahma 26 jajñānamiti | vasūnāmṛgvede 27 umayā ava vasava iti, yajurvede vasantena ṛtuneti, sāmavede 28 [lokadvāramityādyaṃ
sāma], atharvavede vasavastvā ¹gāyatreṇeti| ādityānām—ṛgvedyajurvedadyoḥ imā gira
ādityebhya iti, sāmavede ²[tattvā yāmīti], atharvavede ³udityiudihīti| marutām—
ṛgvede āvirgunma⁴dbhiriti, yajurvede ⁵īdṛkṣāsa iti, sāmavede gāvaśvid ⁶[ghā samanyava]
iti, atharvavede marutāṃ ⁷manva iti| brahmaṇaḥ—ṛgvede brahma jajñānamiti, yajurvede ā
brahmanniti, sāmātharvaṇoḥ brahma jajñānamiti| acyutasya—ṛgvede ato devā iti, yajurvedasāmavedayoḥ idaṃ viṣṇuriti, atharvavede uru ⁸viṣṇa iti| īśasya—ṛgvede imā rudrāyeti,
yajurvede mā ⁹nastoka iti, sāmavede ā vo¹⁰ rājānamiti, atharvavede bhavo divo bhava iti
arkasya—citraṃ devānāmiti vedacatuṣṭaye'pi| vanaspateḥ—ṛgvede ava sṛjā vanaspata iti,
yajurvede ¹¹aya hitvā¹²khadhitiriti, sāmavede nityastolo vanaspatiriti, atharvavede
¹³[sodakrāmat sā vanaspatīniti]| evaṃ ¹⁴homaṃ samāpya, sāmavedavyatiriktā¹⁶ ṛtvijo
yathāsambhavamāsāmeva devatānāṃ sūktāni japeyuḥ
tathā ca sūktāni| ṛgvede—ā ¹⁶śu na iti vināyakasūktaṃ navarcam| ādityasya
ādityānā¹⁷[mavasetyādi ṣaḍṛcaṃ] sūktam| tvaṃ soma pra¹⁸ciketa iti somasya trayoviṃśatyṛcaṃ

23.1.2

sūktam| ¹⁹samidhāgniṃ ²⁰duvasyatetyaṅgārakasya²¹triṃśatyṛcaṃ sūktam| ²²ud budhyadhvamiti budhasya
dvādaśarcaṃ sūktam| ²³yastastambheti bṛhaspaterekādaśarcaṃ sūktam| śukrante anyaditi śukrasya
catṛṣkaṃ sūktam| āpo hi ṣṭheti śanaiścarasya navarcaṃ sūktam| kayā naścitra iti rāhoḥ
pañcadaśarcaṃ sūktam | yuñjanti braghnamiti ketordaśarcaṃ sūktam | indrami1drāthina iti indrasya
daśarcaṃ sūktam | 2[agniḥ saptimiti ] agneḥ saptarcaṃ sūktam | 3pareyivāṃsamiti yamasya
4ṣoḍaśarcaṃ sūktam | 5yasyāmitānīti nirṛterdaśarcaṃ sūktam | 6[ mo ṣu ] varuṇoti
varuṇasya pañcarcaṃ sūktam | vāta ā vātviti vātasya 7nyuca̍ sūktam | kuvidaṅga8 namasā
ya iti somasya saptarcaṃ sūktam | 9[ā no bhadrā iti 10maheśānasya daśarcaṃ sūktam | ]
11svapnaḥ svapnādhikaraṇa 12[ityanantasya pañcarcaṃ sūktam | ṛju13ricchaṃsa iti brahmaṇaścatuṣkaṃ sūktam
14jagṛbhmā ta ] iti vasūnāmaṣṭarcaṃ sūktam | imā gira ādityebhya ityādityānāṃ saptadaśarcaṃ
sūktam | maruto 15[ yasya hi ] kṣaye iti 16marutāṃ daśarcaṃ sūktam | ṛjuri17cchaṃsa iti
brahmaṇaścatuṣkaṃ sūktam | sahasraśīrṣā puruṣa ityacyutasya ṣoḍaśarcaṃ sūktam | ā 18te pitaritīśasya 19pañcadaśarcaṃ sūktam | citraṃ devānāmityarkasya 20ṣaḍṛcaṃ sūktam | 21[añjanti
tvāmadhvara ] iti vanaspaterekā22daśarcaṃ sūktam
yajurvede—āśuḥ śiśāna dati 23śāktaṃ sūktam | 24asyājarāsa ityāgneyaṃ sūktam
25aṣāḍhamiti saumyaṃ sūktam | 26rudrādhyāyarūpaṃ raudraṃ sūktam | sahasraśīrṣeti vaiṣṇavaṃ sūktam
[sāmavede tu sūktāni na santyeva]27

23.1.3

atharvavede—1gaṇapate gaṇapatimiti vināyakasūktam | 2yadrājānamiti somasūktam
tvayā 3manya iti bhaumasūktam | 4darśo'sīti 5[budhasūktamekacaṃm | 6yāmāhutimiti
bṛhaspatisūktam | yenāvapaditi śukrasūktam | sahasrabāhuriti śanaiścarasūktam | 9[rāhū
rājānamiti] rāhārekacaṃ sūktam | 10[ketuṃ kṛṇvanniti] ] 11[ketorekacaṃ sūktam | ] 12indro
13jayātīti indrasūktam | agne14maṃnva iti agnisūktam | 15yamasya 16lokāditi yamasūktam
apeta etviti niṛ1tisūktam | uduttamaṃ varuṇeti varuṇasūktamekacaṃm | vāyoḥ savituriti
vāyusūktam | ā pyāyasveti somasūktam | yo17[amno rudra itī]śānasūktam | namo'stu
sarpebhya ityanantasūktam | 18brahmajyeṣṭhā iti brahmasūktam | asminvasu vasava iti vasūnāṃ sūktam
^[āyaṃ gaurityādityānāṃ] sūktam | marutāṃ. 20manva iti marutāṃ sūktam | brahma 21jajñānamiti caudraṃ brahmasūktam | 22uru viṣṇo ityacyutasya2' sūktamekacaṃm | [bhavāśarvau manve
vāmitīśasūktam | ] yasyedamā 25raja ityarkasūktam | 2" dhruvastiṣṭheti vanaspatisūktam
evaṃ sūktajapānantaraṃ sarvartvijo 27[yathāyathaṃ homaśeṣaṃ] samāpayeyuḥ | tato guruḥ kṛtanityayajamānasahitaḥ¹ puṣpadhūpau māṣabhaktañcādāya, tūryeṣu nadatsu maṇḍapād bahirnirgatya, svasvadikkrameṇa indrādilokapālān pratyekamehyehītyādyuktamantrairāvāhya, āvāhanānantarameva ³oṃ
indrāya nama ityādi-praṇavādinamo'ntasvanāmamantraiḥ pratyekaṃ sampūjya, tathaiva pratyekaṃ baliṃ dadyāt
4tataḥ śucisthāne maṇḍalikāḥ kṛtvā, trailokye yāni ⁵bhūtānītyādīni paṭhitvā,

23.1.4

trailokyasthebhyaḥ ⁶[sthāvarebhyo bhūtebhyo ] namaḥ, ⁷[ trailokyasthebhyaścarebhyo bhūtebhyo namaḥ ],
brahmaṇe namaḥ, viṣṇave namaḥ, śivāya namaḥ, devebhyo namaḥ, dānavebhyo namaḥ, gandharvebhyo namaḥ,
yakṣebhyo namaḥ, rākṣasebhyo namaḥ, pannagebhyo namaḥ, ṛṣibhyo namaḥ, manubhyo namaḥ, devamātṛbhyo
namaḥ, iti pratyekaṃ sampūjya, māṣabhaktabaliṃ dadyāt
⁸tata ṛtvigbhyo haimakuṇḍalasūtrakaṭakāṅgurīyakaṇi ⁹vicitrāṇi vāsāṃsi śayyāḥ, ekairtviga deyāñca¹⁰ ¹¹dviguṇadravyaghaṭitāṃ kuṇḍalādisāmagrīṃ, dviguṇaṃ vastraṃ, dviguṇadravyakṛtāñca¹²
śayyāṃ gurave dadyāt | tad yathā— oṃ adyāmukāmukasagotrebhyaḥ amukāmukavedāmukāmukaśākhādhyāyibhyaḥ amukāmukadevaśarmabhyo yuṣmabhyaṃ kṛtaitadadhivāsanakarmapratiprārthaṃ dakṣiṇāṃ yathāyathametāni
haimakuṇḍalayuga¹³-yajñopavīta-kaṭakāṅgurīyakāṇi, ¹⁴[etāni vicitra]-vastrāṇi, etāśca śayyā
dadāni | brāhmaṇāḥ svastīti brūyuḥ | tataḥ prathamalikhitakrameṇa brāhmaṇatrayaṃ puṇyāhādivācanaṃ
kārayet
etadapi ṛtvigupaveśanādi—madhyabrāhmaṇavācanāntaṃ karma sarvamahādānasādhāraṇam | tata
ṛtvijo maṅgalagītavādya¹⁵-ghoṣeṣu satsu ¹⁶svasvakuṇḍasamopasthakumbhacatuṣṭayajalena yajamānaṃ
strāpayeyuḥ
tato yajamānaḥ¹⁷śuklamālyavastradharaḥ puṣpāñjalimādāya tulāṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya, namasta

23.1.5

ityādibhirasmāt 1[ saṃsārasāgarādityanta-] mantrairāmantrya, puṣpāñjalinā'rcayet | tataḥ punarapi tulāṃ pradakṣiṇīkṛtya, khaḍgacarma 2-kavacadharo 3dhṛtasarvvalaṅkāro 4vāmadakṣiṇakrameṇa karadvayadhṛta5[haimadharmarājasūryyapratimaḥ uttarabhāge tulāmāruhya], pūrvvasthāpitaharipratimāmukhaṃ paśyan
tiṣṭhet | tata ṛtvijo dakṣiṇatulābhāge suvarṇamutkṛṣṭaṃ yajamānasāmyādadhikaṃ yathā bhavati
tathā dadyuḥ | puṣṭikāmastu tathādhikaṃ dāpayet, 6yathā suvarṇādhārasya bhūmisparśo bhavati
tatastatraiva kṣaṇaṃ sthitvā, namasta ityādi mantradvayaṃ 7[paṭhet | tato'vatīryya, ātmatulitaṃ
suvarṇaṃ gurvṛtvikpramukhanānābrāhmaṇebhya ] utsṛjya dadyāt | tadyathā - oṃadya yathāsambhavagotranāmabhyo 8gurvṛtvikpramukhabrāhmaṇebhyo matsyapurāṇokta-9tulāpuruṣadānaphalaprāptikāmo'ham etadupakalpitopakaraṇādyaṅkārasahitasvaśarīratulitaṃ pañcavarṇavitānasahitaṃ sādhikamati-10[nirmalaṃ11
kāñcanaṃ dadāni | gurvṛtvijaḥ svastītyuktvā, sāvitrīṃ paṭhitvā, suvarṇamidamagnidaivatamityuktvā,]12
yathāśākhaṃ kāmastutiṃ 13paṭheyuḥ
tato gurvṛtvigbhyo grāmaṃ ratnāni ca dakṣiṇāṃ dadyāt | tad yathā - oṃ 14adyāmukāmukagotrebhyo'mukāmukavedā mukāmukaśākhādhyāyibhyo'mukāmukadevaśarmmabhyo yuṣmabhyaṃ kṛtaitaddānakarmapratiṣṭhārthaṃ 15dakṣiṇāmiyadutpattiyomyāṃ bhūmimetāni ca16 ratnāni dadāni | pratigrahītāraḥ
svastītyuktā svaṃ svaṃ suvarṇabhāgaṃ pratyekaṃ spṛśeyuḥ | vitānañca vākyamantareṇa gurave pratipādanīyaṃ,
gurvṛtvikpramukhabrāhmaṇebhyastaddānāsambhavāt | evaṃ gurvṛtvikpramukhabrāhmaṇedeyamahādāneṣu sarveṣu

23.1.6

boddhavyam | yadvā ātmatulitasuvarṇasyārddhaṃ gurave aparamarddhamṛtvigbhyaśca17 dadyāt | tatra
dānavākye - oṃ adyāmukāmukagotrebhyo'mukāmuka-18vedā mukāmukaśākhādhyāyibhyo'mukāmukadevaśarmabhyo yuṣmabhyaṃ matsyapurāṇoktabhāga-19dvayavyavasthā phalapuṣpopaśobhitapañcavarṇavitānakasahitamiti ca 20viśeṣaḥ
tato jāpakebhyo dakṣiṇāṃ dadyāt | 1oṃ adyāmukāmukasagotrebhyaḥ amukāmukavedāmuqāmukaśākhādhyāyibhyaḥ amukāmukadevaśarmabhyo yuṣmabhyaṃ kṛtaitacchāntikodhyāyajapakarmapratiṣṭhārthaṃ dakṣiṇāmetat kāñcanaṃ dadāni | jāpakāḥ svastīti vadeyuḥ 2 | tato yathāsambhavaṃ dānamamayopa³-sthitān
dīnānāthāṃśca 4taṇḍulakapardakādibhistarpayet | tataḥ 5pūrvavad brāhmaṇatrayaṃ puṇyāhādivācanaṃ
kārayet | tataḥ śīghraṃ tata suvarṇaṃ yathāyathaṃ vibhajya dadyāt | [atra ca dānavākye] amukadeśe amukakāle ityukta- [tattannimittollekhaḥ kartavyaḥ | evañcāvartā ºntareṣvapi yatna deśakālaviśeṣaśrutirasti, tatrā- 10 mukadeśe amukakāle iti 11 tadullekhaḥ karaṇīyaḥ
iti tulāpuruṣamahādānaṃ samāptam | ]
tathā hiraṇyagarbha'mahādānam | ( matsyapurāṇam-255 aḥ )
athātaḥ saṃpravakṣyāmi mahādānamanuttamam
nāmnā hiraṇyagarbhākhyaṃ mahāpātakanāśanam