Danasagara 24.1
Dānasāgara 24.1
- Language
- Sanskrit
24.1.1
atra yajamānaḥ 13 samutpannahiraṇyagarbhamahādānadānecchaḥ 14 tulāpuruṣamahādānalikhitaṃ 15
khaṅgacarma 16-mayaḍhālasannāha-tulāsthāpanīyaharipratimāsahita-sālaṅkāra-tulā-vāmahastagrāhyasūryaprati
mā-bahiḥsarvasambhāram, adhikatvenābhimata¹-śuddhasuvarṇaghaṭitaṃ khāṅgulena ²dvāsaptatyaṅgulocchrāyamuparyadho'ṣṭacatvāriṃśadaṅgulavistāraṃ sudṛḍha³-talakānvitaṃ ⁴kuṇḍaṃ, tanmukhācchādanārthaṃ
padmākāraṃ ⁵kuṇḍamukhaveṣṭanenāṅgulādhikamutkṛṣṭamāṇikyabhūṣitaṃ ⁶muktāsragvibhūṣitaṃ sauvarṇaṃ⁷
pidhānaṃ, kuṇḍagarbhasthāpanārthamabhimataparimāṇasuvarṇaghaṭitaṃ padma, kuṇḍapūraṇārthaṃ ghṛtaṃ kṣīrañca⁸,
kuṇḍapārśva-⁹sthāpanārthamabhimatasuvarṇaghaṭita-¹⁰[ dātra-sūcī ]-¹¹[ kuśa nāla ]-karāḍolikāḥ,
sauvarṇaṃ-¹²patotkhāṭitādityapratimāṃ, ¹³nābhyācchādanārthaṃ ¹⁴[sauvarṇapata-¹⁵racitavastrākāraṃ,
sauvarṇaṃ yajñopavītaṃ, daṇḍaṃ, kamaṇḍaluṃ, dātrāyalaṅkaraṇārthaṃ ratnāni ca, kuṇḍādhaḥsthāpanārthaṃ tiladroṇaṃ yajamānaprathamasnānārthaṃ tīrthajalaṃ sarvoṣadhiśca, vāmakaradhāraṇārthaṃ ] haimīṃ¹⁶ caturmukhabrahmapratimāṃ¹⁷, gurudakṣiṇārthaṃ kāṣṭhapādukāyugopānadyuga-¹⁸cchatracāmarāsanabhājanāni cotpādayet
tatastulāpuruṣokta-¹⁹samayānāmanyatamasya pūrvataradine yajamānagurvṛtvig jāpakāstulāpuruṣa²⁰-vaddhaviṣyabhojanādikaṃ kṛtvā, nivedanasaṅkalpavākyayostulāpuruṣapadasthāne ²¹hiraṇya-garbhapadaṃ prakṣipya
24.1.2
yathāyathaṃ nivedanaṃ saṅkalpañca kuryuḥ | aparadine ca²² yajamānastulāpuruṣa-²³[vad-govindā]dyārādhanādimadhuparkadānāntaṃ karma²⁴ govindādyabhyarcana-brāhmaṇānujñāpana-²⁵-dānasaṅkalpa-puṇyāhādivācana-varaṇavākyeṣu tulāpuruṣapadasthāne hiraṇyagarbhapadaṃ prakṣipya kuryāt | tato gurvṛtvig²⁶[yajamānajāpakā upava
'proktamanusandhāyoprātavyam | tata ṛtvijaḥ savidhānaṃ hema -kuṇḍamānīya pradhānavedikāyāṃ likhitacakropari 'tiladroṇaṃ vikīrya [tatrāropayeyuḥ ] | '[kuṇḍamadhye haimaṃ padma'
nidhāya ] [yajamānopaveśanayogyaṃ yathā bhavati, tathā kuṇḍaṃ ghṛtakṣīrābhyāṃ pūrayeyuḥ | kuṇḍapārśvataśca" haimānabhimataratnayutā" [ n dāla-] sūcī-nāla-piṭaka-barhi-rādityapratimā"nābhyāvaraṇa-yajñopavīta-daṇḍakamaṇḍalūn saṃsthāpayeyuḥ | ] tato yajamānaṃ svasvavedasthābhiṣeka- mantraiḥ sarvauṣadhimiśrajalena snapayeyuḥ | tadā ca maṅgala-" [tūryavandi-] ghoṣān
kārayeyuḥ
"[tato yajamānaḥ] śuklamālyāmbaradharo dhṛtasarvālaṅkāraḥ puṣpāñjalimādāya 'namo hiraṇyagarbhāye'tyādi - 'duḥkhasaṃsārasāgarā'dityanta-mantrairhiraṇyagarbhamāmantrya puṣpāñjalināccayet
tato dakṣiṇakrameṇa hastadvaya-"dhṛtahaimadharmarāja-"caturmukhapratimo hiraṇyagarbhamadhyaṃ praviśyodaṅmukha upaviśya jānumadhyarpitaśirā 20 21 ucchvāsapañcakaṃ yāvattiṣṭhet | tadā ca brāhmaṇāḥ
vidhānena kuṇḍamācchādya hiraṇyagarbhasya garbhādhānapuṃsavanasīmantonnayanasaṃskārānabhidhyāya
svasvagṛhyoktāṃstattatsaṃskārapradhānamantrān paṭheyuḥ | tato gururmaṅgalatūryagītavandighoṣeṣu satsu
24.1.3
25 hiraṇyagarbhasthaṃ yajamānaṃ kare "vidhṛtyotthāpayet | tata [ṛtvijo hiraṇyagarbhānnirgatasya] yajamānasya saṃskārārthaṃ svasvagṛhyavihitān jātakarmādiṣoḍaśasaṃskārānabhidhyāya
tattatsaṃskārapradhānamantrān paṭheyuḥ
saṃskārāśca ṣoḍaśa ṛgvede-jātakarma nāmakaraṇaṃ niṣkramaṇam annaprāśanaṃ cūḍākaraṇam
upanayanaṃ trīṇi vedavratāni snānaṃ vivāhaḥ devapitṛmanuṣyabhūtabrahmaṇāṃ pañcamahāyajñāḥ| yajurvede
tu nāmakaraṇaṃ nāsti, 'catvāri vedavratānīti 2viśeṣaḥ | sāmavede nāmakaraṇamasti,
annaprāśanaṃ 3nāstīti yajurvedādviśeṣaḥ | atharvavede-jātakarma niṣkramaṇam annaprāśanaṃ
godānam upanayanaṃ sāvitrovrataṃ 4vedavrataṃ sāvitrīvratavisarjanaṃ 5vedavratavisarjanaṃ samāvartanaṃ
vivāhaḥ pañcamahāyajñāśceti
tato yajamānaḥ pūrvoktaṃ dātrādikaṃ gurave pratipādayet | tato 'namo 6hiraṇyagarbhāya
"brahmagarbhāya vai namaḥ' ityādi mantradvayaṃ 7japet | tata ṛtvijo'ṣṭau varaṇādilabdhālaṅkārairalaṅkṛtāḥ kanakamayāsanopaviṣṭaṃ yajamānaṃ 'devasya tve'ti vedacatuṣṭayasthamantreṇa 'adya
jātasya te'ṅgānāotyādinā ca purāṇamantreṇa kuṇḍasamīpasthakumbhacatuṣṭayajalena snapayeyuḥ
tato yajamānaḥ śuklamālyāmbaradharo dhṛtasarvālaṅkāro gurvṛtvikapramukhanānābrāhmaṇebhyo
hiraṇya-garbhamutsṛjya dadyāt | tadyathā - '10oṃ adya yathāsambhavagotranāmabhyo gurvṛtvikpramukhabrāhmaṇebhyo matsyapurāṇoktahiraṇyagarbha-1'mahādānadānaphalaprāptikāmo'hametaṃ 12 hiraṇyagarbhaṃ 13 dadāni | pratigrahītāraḥ svastītyuktvā sāvitrīṃ paṭhitvā hiraṇyagarbho'yaṃ viṣṇudaivataḥ' ityuktvā 14 yathāśākhaṃ kāmastutiṃ paṭhayuḥ
24.1.4
tato gurave pādukopānacchatracāmarāmana-' 'bhājanaprāptān dakṣiṇāṃ dadyāt | tadyathā'10oṃ adya kṛtaitaddānapratiṣṭhārthaṃ tubhyamahaṃ dakṣiṇāmetāni pādukopānacchatracāmarāsanabhājanāni
'7iyadutpattiyāgyāśca bhūmiṃ dadāni | svastīti gururvadet
18tata ṛtvigbhyo dakṣiṇādānam | tad yathā - '19oṃ adya kṛtaitaddānapratiṣṭhārthaṃ
yuṣmabhyamahaṃ dakṣiṇā'miyadutpattiyogyāṃ bhūmim etāni ca² ratnāni dadāni | svastīti
pratyekamṛtvijo brayuḥ | tato gurṛtvijaḥ svaṃ svaṃ suvarṇabhāgaṃ spṛśeyuḥ | yadvā gurave hiraṇyagarbhasyārddham ³ṛtvigbhyaścārddhaṃ dadyāt | tatra ca—oṃ adyāmukāmukasagotrebhyo'mukāmuka⁴vedāmukāmukaśākhādhyāyibhyo'mukāmuka-⁵devaśarmabhyo yuṣmabhyaṃ matsyapurāṇoktabhāgavyavasthayā
tiladroṇāropitaṃ⁶ phala-[puṣpopaśobhitaṃ pañcavarṇa]-⁷vitānakasahitamiti ca pūrvadānavākyādviśeṣaḥ
tato yajamānastulāpuruṣa-⁸vajjāpakebhyo dakṣiṇādānaṃ dīnānāthāditarpaṇaṃ brāhmaṇāvācanaṃ
⁹tvarayā yathāyathaṃ hiraṇyagarbhapratipādanañca kuryāt
iti hiraṇyagarbhamahādānaṃ samāptam¹⁰
tathā brahmāṇḍamahādānam | ( matsyapurāṇam-276aḥ)
athātaḥ saṃpravakṣyāmi brahmāṇḍavidhimuttamam
1yacchreṣṭhaṃ sarvadānānāṃ mahāpātakanāśanam
Linked texts (2)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Matsya — Sanskrit