Danasagara 37
Dānasāgara 37
- Language
- Sanskrit
Contents
37.1.1
atra yajamānaḥ samupajātaratnadhenumahā-9dānadānecchastulāpuruṣalikhitakhaṅgacarma-10mayaḍhālasannāhatulāsthāpanīyaharipratimā-sālaṅkāratulā-hastagrāhyapratimā-bahiḥ sarvasambhāramadhikṛtvena dhenumukhanirmāṇārthamekāśītiṃ vatsamukhārthañcaikaviṃśatiṃ padমরাgaratnāni dhenu-11ghoṇārthaṃ puṣparāgaśataṃ vatsa-12ghoṇārthañca pañcaviṃśatiṃ puṣparāgāṇi dhenulalāṭārthaṃ yathecchahema-13ghaṭitaṃ tilakaṃ vatsalalāṭārthañca taccaturthabhāgahemamayatilakaṃ dhenunetradvayārthaṃ muktāphalaśataṃ vatsanetradvayārthañca 14pañcaviṃśatiṃ mauktikāni dhenubhrūyugārthaṃ vidrumaśataṃ vatsabhrūyugārthañca pañcaviṃśatiṃ vidrumāṇi dhenukarṇadvayārthaṃ bṛhacchuktikvayaṃ vatsakarṇadvayārthañca khalpaśuktikvayaṃ dhenuśṛṅgārthaṃ yathecchahemaghaṭitaṃ bṛhacchṛṅgayugaṃ vatsaśṛṅgārthañca taccaturthīṃśahemamayaśṛṅgayugaṃ dhenuśiro'rthaṃ hīrakaśataṃ vatsaśiro'rthañca15 16pañcaviṃśatiṃ hīrakāṇi dhenugrīvārthaṃ17 18bṛhannetrapaṭaṃ gomedaśatañca vatsagrīvārthañca khalpanetrapaṭaṃ 19pañcaviṃśatiṃ gomedaratnāni dhenupṛṣṭhārthamindranīlaśataṃ vatsapṛṣṭhārthañca20 21pañcaviṃśatimindranīlāni dhenupārśvadvayārthaṃ vaidūryaśataṃ vatsapārśvadvayārthañca 22pañcaviṃśativaidūryaratnāni dhenūdarārthaṃ śata sphāṭikakhaṇḍān 23[vatsodarārthañca taccaturthabhāgasphāṭikakhaṇḍāna ] dhenukaṭyarthaṃ saugandhikaśataṃ vatsakaṭyarthañca24 pañcaviṃśatisaugandhikāni dhenukhurārthaṃ yathecchahemaghaṭitakhuracatuṣkaṃ ^1[vatsakhurārthañca
37.1.2
taccaturthabhāgahemamaya' khuracatuṣkaṃ] dhenupucchārthaṃ yathecchamuktānirmitāṃ muktāvalīṃ vatsapucchārthañca^2 taccaturthāṃśa-^3nirmitāṃ muktāvalīṃ dhenudakṣiṇanāsāpuṭārthaṃ yathecchakarpūrasahita' sūryakāntaṃ dhenuvāmanāsāpuṭārthaṃ yathecchacandanasahita' 'viśuddhasphāṭikakhaṇḍa' vatsadakṣiṇanāsāpuṭārthañca^5 ^6dhenvarthacaturthabhāgakarpūrasahita' ^7svalpasūryakāntaṃ tadvāmanāsāpuṭārthañca^8 dhenucaturthīśacandanasahita' svalpa-^9viśuddhasphāṭikakhaṇḍa' dhenuromārthaṃ yathecchakuṅkuma' vatsaromārthañca taccaturthabhāgakuṅkuma' dhenunābhyarthaṃ yatheccharajatacakrikāṃ vatsanābhyarthañca taccaturthāṃśa^10-rajata^11-cakrikāṃ ^12dhenva-pānārthaṃ marakataśataṃ ^13vatsāpānārthañca pañcaviṃśatimarakatānyu ^14[dhenugātasandhyarthaṃ yathecchohravyatirikta ratnāni vatsāṅgasandhyarthañca taccaturthīṃśaratnāni] ^15[dhenujivhārthaṃ yathecchaśarkarāṃ vatsajivhārthañca taccaturthīśaśarkarāṃ] dhenugomayārthaṃ yatheccha'^16 guḍa' vatsagomayārthaṃ taccaturthīśaguḍa' dhenumūtrārthaṃ^17 yatheccha' ghṛtaṃ ^18vatsamūlārthañca taccaturthīśa' ghṛtaṃ dhenvarthaṃ vatsārthañca bṛhatsvalpa' ^19dadhisthānadvayaṃ dugdhārjanasāmagrīñca dhenupucchāgrārthaṃ yatheccha' cāmaraṃ vatsapucchāgrārthañca svalpacāmaraṃ dhenvarthaṃ yathecchatāmradohana' ^20[vatsārthañca svalpatāmradohana'] dhenvalaṅkārārthaṃ^21 yathecchahemaghaṭitaṃ^22 kuṇḍalayugaṃ graiveyakaṃ lalāṭapaṭṭikāṃ^23 ghaṇṭikāñca^24 vatsālaṅkārārthañca^25 taccaturthīśahemanirmitaṃ^26 kuṇḍalayugaṃ graiveyakaśaṅkharaṇañca dhenupādārthaṃ
37.1.3
¹bṛhadicudaṇḍacatuṣṭayaṃ vatsapādārthañca svalpekṣudaṇḍacatuṣṭaya' ²savatsadhenvavasthānārthaṃ' bṛhatsvalpakṛṣṇājinadvayaṃ lavaṇadroṇaṃ lavaṇāḍhakañca dhenupārśvasthāpanārthañcā³-dvādaśadhānyāni bahūni ca⁴ nānāphalānyutpādayet | tatastulāpuruṣoktasamayānāmanyatamasya pūrvataradine gurvvitvig yajamānajāpakāstulāpuruṣavaddhaviṣyabhojanādikaṃ kṛtvā ⁵nivedanasaṅkalpavākyayostulāpuruṣapadasthāne ratnadhenupadaṃ niveśya yathāyathaṃ nivedana'⁶ saṅkalpañca kuryuḥ | aparadine ca⁷ yajamānastulāpuruṣavad-⁸ [ govindyādyārādhanādi madhuparkadānāntaṃ karma govindādyabhyarccana-brāhmaṇānujñāpana-dānasaṅkalpa-puṇyāhādi]-vācana-varaṇavākyeṣu tulāpuruṣapadasthāne ratnadhenupadaṃ prakṣipya kuryāt | tato gurvvṛtvigyajamānajāpakā upavāsaṃ kuryuḥ | aparadine ca kṛtanityakriyāstulāpuruṣavadagnisaṃsthāpanādimadhya-⁹brāhmaṇavācanāntaṃ karma yathāyathaṃ kuryuḥ | evañca madhya-¹⁰brāhmaṇavācanāntaṃ karma tulāpuruṣagranthamanusandhāyānuṣṭhātavyam | ¹¹[tata ṛtvijaḥ] pradhānavedīmadhye likhitacakropari bṛhatkṛṣṇājinamāstīrya tadupari lavaṇadroṇaṃ dattvā tata rekhayā dhenvākāraṃ prāṅmukham ¹²udakpādamālikhya mukhasthāna¹³ ekāśītiṃ padmarāgaratnāni ghoṇāyāṃ puṣparāgaśataṃ lalāṭe haimatilakaṃ netrayormuktāphalaśataṃ ¹⁴[bhru yuge vidrumaśataṃ karṇadvaye śuktidvayaṃ haimakuṇḍaladvayañca śṛṅgayoḥ kāñcanayugaṃ śirasi hīrakaśataṃ grīvāyāṃ netṛpaṭaṃ gomedaśatañca
37.1.4
pṛṣṭhe indranīlaśataṃ pārśvayoḥ vaidūryaśatam] ¹⁵udare sphāṭikakhaṇḍān kaṭyāṃ ¹⁶nīlasaugandhikaśataṃ jaṅgāsthāna ikṣudaṇḍacatuṣṭayaṃ khurasthāne haimakhuracatuṣkaṃ¹⁷ pucche muktāvalī pucchāgre cāmaraṃ dakṣiṇanāsāpuṭe sūryakāntaṃ karpūrañca vāmanāsāpuṭe ¹⁸suviśuddhasphāṭikakhaṇḍaṃ candanañca romasthāne kuṅkumaṃ nābhisthāne ¹⁹rajatacakrikāṃ apānasthāne marakataśataṃ sarvāṅgasandhiṣu 'yatheccharatnāni jihvāsthāne śarkarāṃ gomayasthāne guḍa' mūtrasthāne ghṛtam 'āponasannidhau tāmradohana' svarūpato dadhi dugdhañcāropayeyuḥ | tato 'dhenu' haimagraiveyakalalāṭapaṭṭa- ghaṇṭīkābhiralaṃkuryuḥ | dhenupārśve cāṣṭādaśadhānyāni 'nānāphalāni cāropya dhenu- pārśvāstīrṇakṛṣṇā|jinanyasta-lavaṇāḍhakopari dhenunirmāṇakrameṇaiva sakaladravya'-caturthāṃśena prāṅmukhamudakpādañca vatsaṃ kalpayeyuḥ | tato maṅgalagīta- [vādyavandi]-ghoṣeṣu satsu kuṇḍasamīpastha'-kumbhacatuṣṭayajalena yajamānaṃ srapayeyuḥ | tato yajamānaḥ śuklamālyāmbaradharo dhṛtasarvālaṅkāraḥ puṣpāñjalimādāya ratnadhenuṃ guḍadhenūktairbālakṣmīrityādimantraistoktena" ca 11 [tvaṃ sarvadevagaṇa dhāmetyādi]-mantreṇābhimantrya
37.1.5
pradakṣiṇīkṛtya puṣpāñjalinābhyarcya gurave dadyāt | tadyathā-oṃ adyāmukasagotrāyāmuka-¹'vedāmukaśākhādhyāyine'mukadevaśarmaṇe tubhyaṃ matsyapurāṇoktaratnadhenumahādāna- 'dānaphalaprāptikāmo'hametāṃ kṛṣṇājinanyasta-droṇacaturthāṃśa lava gānvasta-dhenucaturthāṃśa-padmarāgamukha-puṣparāgaghoṇā-haimatilakalalāṭa--muktāphalanetrayuga--vidra mabhra yuga-śuktikarṇadvaya--haimakuṇḍalalaṅkṛta-kāñcana śṛṅga--vajraśironetra-''paṭagomedagrīvendranīlapṛṣṭha-vaidūryapārśvadvaya-sphaṭikodara-''nīlasaugandhikakaṭi-haimakhuraikṣupādamuktāvalīpuccha-'' cāmarapucchāgra-sakarpū rasūryakāntadantriṇānāsāpuṭa--sacandana-''viśuddhasphaṭikavāmanāsāpuṭa-kuṅku maromaka-rajatanābhi- marakatāpāna-nānāratnārthasandhi śarkarā jiha-guḍagomayājyamūtratāmradohanānvita-dadhidugdhasahita-haimagraiveyaka-" lalāṭapaṭṭa- 2"ghaṇṭikālaṅkṛtavatsasahitāṃ kṛṣṇājinanyastalavaṇadroṇoparisthitāmekāśītipadmarāgamukhīṃ puṣparāgaśataghoṇāṃ haimatilakalalāṭāṃ muktāphalaśatanetrayugāṃ vidra maśrata-22śṭyūgāṃ śuktikarṇayugāṃ 23 haimakuṇḍalalaṅkṛtāṃ kāñcanabhraṅgīṃ hīrakaśataśirasaṃ netrapaṭagomedaśatagrīvāmindranīlaśatapṛṣṭhāṃ vaidūryyaśatapārśvadvayāṃ sphāṭikaśatodarāṃ
37.1.6
nīlasaugandhikaśatakaṭiṃ ^1haimakharā mikṣupādāṃ muktāvalīpucchāṃ ^2cāmarapucchāgrāṃ sakarpūrasūryyakāntadakṣiṇanāsāpuṭāṃ ^3sacandana-^4viśuddhasphāṭikavāmanāsāpuṭāṃ kuṅku maromikāṃ rājatanābhiṃ marakataśatāpānāṃ nānāratnasarvāṅgasandhiṃ^5 śarkarājihvāṃ guḍagomayāmājyamūtrāṃ ^6tāmradohanānvitāṃ dadhidugdhasahitāṃ haimapraveyakalalāṭa-^7paṭṭaghaṭikālaṅkṛtāmaṣṭādaśadhānya-^8bahuvidhaphala-pañca-^9varṇavitānakasahitāṃ ratnadhenuṃ dadāni | guruḥ svastītyuktvā sāvitrīṃ paṭhitvā ratnadhenuriyaṃ viṣṇudaivatetyuktvā yathāśākhaṃ kāmastutiṃ paṭhet | tato gurṛtvigbhyo dakṣiṇāṃ dadyāt | tad yathā—oṃ adya kṛtaitaddāna^10karmapratiṣṭhārthaṃ yuṣmabhyamahaṃ dakṣiṇāmiyadutpattiyogyāṃ bhūmimetāni ^11ca ratnāni dadāni gurṛtvijaḥ svastīti brūyuḥ | gurustu svastyanantaraṃ dhenuṃ pucche gṛhṇīyāt | tatastulāpuruṣavajjāpakebhyo dakṣiṇādānaṃ dīnānāthāditarpaṇaṃ puṇyāhavācanaṃ ^12[tvarayā ratnadhenupratipādanañca] kuryyāt iti ratnadhenumahādānaṃ ^13samāptam tathā mahābhūtaghaṭamahādānam | (matsyapurāṇam-286 aḥ) athātaḥ sampravakṣyāmi mahādānamanuttamam mahābhūtaghaṭaṃ nāma mahāpātakanāśanam
37.2
puṇyāṃ tithimathāsādya kṛtvā brāhmaṇavācanam
ṛtviṅmaṇḍapasambhāra-'bhūṣaṇācchādanādikam
37.3
tulāpuruṣavat kuryyāllokeśāvāhanādikam
kārayet kāñcanaṃ kumbhaṃ 2mahārṇacitaṃ budhaḥ
37.4
prādeśādaṅgulaśataṃ yāvat kuryyāt pramāṇataḥ
kṣīrājyapūritaṃ tadvat kalpavṛkṣasamanvitam
37.5
padmāsanagatāṃstatra 4brahmaviṣṇumaheśvarān
varāheṇoddhṛtāṃ tadvat kuryyāt pṛthvīṃ sapaṅkajām
37.6
hutāśanaṃ meṣagataṃ vāyuṃ 9kṛṣṇamṛgāsanam
37.7
10tathākāśādhipaṃ kuryyānmūṣakasthaṃ vināyakam
"vinyasedghaṭamadhye tān vedapañcakasaṃyutān
37.8
ṛgvedasyākṣasūtraṃ syādyajurvedasya paṅkajam
sāmavedasya vīṇā syād¹[veṇuṃ dakṣiṇato nyaset ]
37.6-2
atharvavedasya punaḥ sruvastruvau ²kamalaṃ kare
purāṇavedo varadaḥ sākṣasūtrakamaṇḍaluḥ
37.10
paritaḥ sarvadhānyāni cāmarāsanadarpaṇam
pādukopānahacchatradīpikā-³bhūṣaṇāni ca
37.11
śayyāñca jalakumbhāṃśca⁴ pañcavarṇavitānakam
snātvādhivāsanānte tu mantrametamudīrayet
37.12
namo vaḥ sarvadevānāmādhārebhyaścarācare
mahābhūtādhi⁵-devebhyaḥ śāntirastu śivaṃ mama
37.13
yasmānna kiñcidapyasti mahābhūtairvinākṛtam
brahmāṇḍe sarvabhūteṣu tasmācchrorakṣayā'stu me
37.14
ityuccāryya mahābhūtaghaṭaṃ yo vinivedayet
sarvapāpavinirmuktaḥ ⁶sa yāti paramāṃ gatim
37.15
vimānenārkavarṇena pitṛbandhusamanvitaḥ
stūyamāno varastrībhiḥ padamabhyeti ⁷vaiṣṇavam
37.16
ṣoḍaśaitāni yaḥ kuryyānmahādānāni mānavaḥ
na tasya punarāvṛttiriha loke'bhijāyate
37.16.p1
iti paṭhati ya itthaṃ vāsudevasya pārśve sasutapitṛkalatraḥ saṃśṛṇotīha samyak | 'muraripubhavane vā mandire vārkalakṣmyoramadhapuravadhūbhirmodate so'pi kalpam
Linked texts (6)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Matsya — Sanskrit
- Caturvargacintāmaṇi — Hemādri, Sanskrit
- Dānakhaṇḍa — Hemādri, Sanskrit
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- Dānakalpataru — Lakṣmīdhara, Sanskrit