<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.kalajyotisa.dharmapradipa.14.p4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Polity, Pleasure & Law](https://indike.org/pramana/in.niti) › [Law and Social-Religious Duty](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma) › [Legal Digests](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha) › [Digests on the times of rites and astrology](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.kalajyotisa) › [Dharmapradipa (Bhairavadatta Dvivedin)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.kalajyotisa.dharmapradipa) › 14.p4

# Dharmapradipa (Bhairavadatta Dvivedin) 14.p4

Dharmapradīpa (Bhairavadatta Dvivedin) 14.p4

- **Language:** Sanskrit

### [14.p4.1](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.kalajyotisa.dharmapradipa.14.p4.1)

dradivākarau ||” ityuktvā “tato madhyāhnavelāyāṃ nadyādau vimale jale” ityādinā madhyāhna eva vratavidhānāccaturdaśyuttarārddhe vaṇije karaṇe madhyāhne spaṣṭaṃ janma pratīyate | sandhyāyāṃ tu janma kvāpyanuktermauryeṇoktaṃ tadvaśānnirṇayaśca heya eveti | atra mameyaṃ mīmāṃsā-nṛsiṃhāvirbhāvakālaṃ madhyāhnamajñātvā hiraṇyakaśipuvadhasamaye pradoṣe taddarśanātpradoṣakāle tajjanmoktam| iyaṃ yogavaśādatipraśastā | yogāḥ svātyādaya uktā eveti | pū015-atra pakvānnodakakumbhatiladānādi | tatra pūrvāhṇavyāpinī grāhyā | atra kūrmajayantī | sā cāparāhṇavyāpinī nirṇayasiṃdhau|rāmaprakāśe sāyaṃkālavyāpinī| nirṇayāmṛte'tra kṛṣṇamṛgājinadānaṃ pṛthvīdānasamaphalamuktaṃ viśākhāyutāyāṃ viśeṣāt | jyeṣṭhakṛṣṇapakṣīyapratipadāditithinirṇayaḥ| pratipadā 1-.................................... dvitīyā2-.................................... tṛtīyā3-.................................... caturthī4-.................................... pañcamī5-.................................... ṣaṣṭhī6-................................... saptamī7-................................... a08-iyaṃ caitrakṛṣṇaśītalāṣṭamīvatpūrvāhṇavyāpinī grāhyā | kālāṣṭamīvrate tu sāyaṃ‌kālavyāpinī | tatrāstamayādarvāktrimuhūrtātmakaḥ sāyaṃ‌kālaḥ | ubhayadine tatsattve pūrvaviddhā | navamī9-... ... ... ... ... ... ... daśamī10-...... ... ... ... ... ... ekādaśī11- ... ... ... ... ... ... dvā012-atra vaṭasāvitrīvratārambho gauḍamatena | tatrātra trirātravratapakṣe naktaṃ trayodaśyāmayācitaṃ caturdaśyāmamāyāmupavāsena vratasamāptiḥ |

### [14.p4.2](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.kalajyotisa.dharmapradipa.14.p4.2)

sāvitrīpratimāpūjane pūrvā parāśaramatena | mavāntareṇa tvamāyām | trayodaśī13-... ... ... ... ... ... ... caturdaśī14-... ... ... ... ... ... ... a030-atra vaṭasāvitrīvratam|tatrāmā caturdaśīviddhā grāhyā| yadā tvaṣṭādaśaghaṭikā caturdaśī tadā parā grāhyā | “pūrvavidvaiva sāvitrīvrate pañcadaśī tithiḥ | nāḍhyo'ṣṭādaśa bhūtasya syuścettacca pare'hani||” iti| mādhavavratākaum̐ pūrvadine caturdaśyaṣṭādaśaghaṭikā| uttaradine cāmā vṛddhivaśāccaturdaśītodhikā tadā paretyetatparau| vastutastu yadā cāṣṭādaśaghaṭikā caturdaśī tadāpyamā sāvitrīvrate pūrvā | "bhūto'ṣṭādaśanāḍībhirdūṣayatyuttarāṃ tithim |" iti skāndasya sāvitrīvratātiriktaviṣayatvāt | tathāca brahmavaivarte | "bhūtaviddhā na kartavyā amāvasyā ca pūrṇimā | varjayitvā muniśreṣṭha sāvitrīvratamuttamam ||" iti jasmantabhāskare | nirṇayāmṛtarāmaprakāśanirṇayasindhubhagavantabhāskareṣvapyevam"bṛhattalpā tathā rambhā sāvitrī vaṭapaitṛkī| kṛṣṇāṣṭamī ca bhūtācakartavyā sammukhītithiḥ||"iti| rambhā tṛtīyā| nirṇaye mādhavīyaskāndavacanāt | rajanīmukha iti nirṇayasindhuvacanācca | sūryāstādarvāṅ muhūrtatrayātmā sāyaṃkālo'sya mukhyaḥ kālaḥ | dinadvayepi sāyaṃ kāle tadvyāptau pūrvā| caturdaśīvedhasya prāśastyāt | dākṣiṇātyāstvetadvrataṃ jyeṣṭhapūrṇimāyāṃ kurvanti | pare bhādrapūrṇimāyam| tatrāpi kālanirṇayo'yameva | jyeṣṭhaśuklapakṣīyapratipadāditithinirṇayaḥ | pra01-ataḥ prabhṛti daśamyantāsu tithiṣu daśāśvamedhike snānamuktaṃ kāśīkhaṇḍe "jyeṣṭhe māsi site pakṣe prāpya pratipadaṃ tithim |

### [14.p4.3](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.kalajyotisa.dharmapradipa.14.p4.3)

daśāśvamedhike snātvā mucyate sarvapātakaiḥ || evaṃ sarvāsu tithiṣu kramasnāyī narottamaḥ | āśruklapakṣadaśamīṃ pratijanmāghamutsṛjet ||" iti | snānakāla udayavyāpī| kṣaye pūrvāhnopi | dvitīyā2-... ... ... ... ... ... ... tṛ03-iyaṃ rambhākhyavrate pūrvayutā grāhyā| tathoktaṃ mādhavīye| "bṛhattapā tathārambhāsāvitrī vaṭapaiṭrikī| kṛṣṇāṣṭamī ca bhūtā ca kartavyā sammukhī tithiḥ||"sammukhī sāyaṃkālavyāpinī| sāmmukhyaṃ ca sūryāstādarvāṅmuhūrtatrayātmakatvam| tatra tṛtīyāsattve tasyāmeva pūrvaviddhāyāmanuṣṭhānaṃ,tadvidhāyakavākye sammukhīyabhidhānāt|tannyūnatve paraviddhāyāmapyanuṣṭhānamiti mādhavakamalākaradīpikākāramatam | tattvepi lavaṇatṛtīyā pareti mādhavaḥ | ca04-caturthīyamumāpūjane madhyāhnavyāpinī | ubhayadine tattve mātṛviddheti mādhavanirṇayāmṛtaratnamantabhāskaramatam | tadṛte tu paraviddhā 'yugabhūtānām' ityādiyugmaśāstrāditi kālanirṇayadīpikā | pañcamī5-... ... ... ... ... ... ... ... ṣaṣṭhī6-... ... ... ... ... ... ... ... sa07-sarvamāsīyaśuklasaptamī ravivārayutā kalyāṇavijayabhānudhānyapūrvāḥ saptamyo bhavanti | tatra pūrvayorupavāse'ntyayornaktaṃ bhojanam|hastanakṣatrādyapādayutā sā ca bhadrāruyā tatropavāsaḥ | saṃkrāntiyutā mahājayā | revatīravivārayutā mahāpuṇyoktā rāmaprakāśe | aṣṭamī8-atra śuklodevīpūjā nirṇayāmṛte rāmaprakāśe codayavyāpinyām | navamī9-atra nirṇayāmṛte brahmāṇīpūjoktā naktam | rāmaprakāśe'pyevam | da0 10-iyaṃ daśaharoktā nirṇayasindhusthahemādrau brāhme"jyeṣṭhe māsi site pakṣe daśamī hastasaṃyutā |

### [14.p4.4](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.kalajyotisa.dharmapradipa.14.p4.4)

harate daśa pāpāni tasmāddaśaharāsmṛtā ||”iti| vārāhepi"daśamī śuklapakṣe tu jyeṣṭhe māsi kuje'hani | avatīrṇā yataḥ svargāddhastarkṣe tu saridvarā||harate daśa pāpāni”ityādi| atra rāmaprakāśastha gauḍagranthadhṛtaśaṅkhavacanenānyopi viśeṣa uktaḥ | tathā ca “jyeṣṭhe māsi kṣitisutadine śuklapakṣe daśamyāṃ haste śailānnirgamadiyaṃjāhnavī martyalokam | pāpānsyāṃ harati ca tithau sā daśetyāhurāryāḥ puṇyaṃ dadyādapi śataguṇaṃ vājimedhāyutasya ||” iti| kūrmapurāṇe “jyeṣṭhasya śukladaśamī bhavedbhaumadine yadi | proktā hastādisaṃyuktā tithirdaśaharā smṛtā ||” iti| skānde daśa yogā uktāḥ | tathā ca “jyeṣṭhe māsi site pakṣe daśamyāṃ budhahastayoḥ | vyatīpāte garānande kanyācandre vṛṣe ravau | daśayoge naraḥ snātvā sarvapāpaiḥ pramucyate ||” iti| atra budhabhaumayoḥ kalpabhedena vyavasthā| atra brāhmaśāṅkavārāhavacanoktapañcayogeṣu gaṅgāvatīrṇā| tatra snānāddaśajanmārjitadaśavidhapāpahāniḥ phalam | skāndoktadaśayogeṣu rāmeṇa setubandhe śivaḥ sthāpitasteṣvapi snānāddaśavidhapāpahāniḥ phalam | vastutaḥ pañcasu yogeṣu snānamuktaphaladaṃ daśayogeṣu rāmeśvaradarśanaṃ +rāpāpaharam | śivatvaprāptiśca skānde setumāhātmye “daśayoge setumadhye liṅgarūpadharaṃ haram | rāmo vai sthāpayāmāsa śivaliṅgamanuttamam || taddarśanācchivatvaṃ syāt” ityādi| tanna snānādyavāntaraphalam| atra bhaumabudhayorvirodhaparihārāya kalpabheda uktaḥ sa cāyuktaḥ| bhaume gaṅgāvatāradbudhe śivasthāpanāt| iyaṃ ca yatraiva yogabāhulyaṃ saiva grāhyā| yogādhikye phalādhikyāt|

### [14.p4.5](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.kalajyotisa.dharmapradipa.14.p4.5)

udayadine tallābhe paradina evodayakāle daśamīlābhāditi rāmaprakāśaḥ| pāpaṃ ca kāyikavācikamānasam | iyaṃ jyeṣṭhe male tatraivakāryā, na tu śuddhe| "daśaharāsu notkarṣaṛtuṣvapi yugādiṣu ||" itinirṇayasindhujasmantabhāskarakālanirṇayadīpikārāmaprakāśasthahemādrau ṛṣyaśṛṅgokteḥ | atra rātrijāgaraśivagoviṃdādipūjanagaṅgāpratimāpūjanataddāna tiladānapitṛtarpaṇādyapi kāryam | e0 11-ekādaśīyaṃ nirjalākhyā| atra nirjalaṃ upoṣya saśarkarajalakumbhān ekādaśa yathāśakti vā viprebhyo dadyāt iti nirṇayasindhau| nirṇayāmṛtajasmantabhāskarayorapyevam| jasmantabhāskarasthagāruḍe śālagrāmapūjanotsavādyadhikamuktam | dvā0 12-atrabhaviṣye vaṭasāvitrīvratārambha uktaḥ "jyeṣṭhe māsi site pakṣe dvādaśyāṃ rajanīmukhe | vrataṃ trirātramuddiśya divārātristhirā bhavet ||" iti| atrāstādarvāktrimuhūrttā cetpūrvātitryūnā parā | atrāśaktau trayodaśyāṃ naktaṃ caturdaśyāmayācitamamāyāmupoṣaṇam | iyaṃ rāmadvādaśyuktānirṇayāmṛte| ekādaśyāṃ vrataṃ dvādaśyāṃ pratimādānamuktam | rāmaprakāśe'pyevam | trayodaśī 13-... ... ... ... ... ... ... ca0 14-atra nirṇayāmṛte śivaprītaye sāyaṃṃkāle dhenudānamuktam | pū0 15-atra sāvitrīvrataṃ tannirṇayo jyeṣṭhāmāyāṃ draṣṭavyaḥ | iyamupavāse pūrvā|snānādau ca parā|“sarvaidhṛtirvyatīpāto yugamanvādayastathā | sammukhā upavāse syurdānādāvantimāḥsmṛtāḥ||” iti smṛteriti rāmaprakāśaḥ| iyaṃ manvādiḥ pūrvāhṇikī grāhyā | iyameva yogavaśānmahājyeṣṭhī | taduktaṃ jasmantabhāskare gārgye “vṛṣe vā mithune bhānau jīvacandrau tathendrabhe|

### [14.p4.6](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.kalajyotisa.dharmapradipa.14.p4.6)

paurṇamāsyāṃ gurorvā re mahājyeṣṭhī prakīrtitā||” iti| tatra snānādermahatphalam|aindraṃ jyeṣṭhābham | kvacit“aindre guruśanī caiva prājāpatye ravistathā|”iti |tatra prājāpatyaṃ rohiṇībham | atra kaiścinmṛgaśiro'pi gṛhītam | nirṇayasindhusthahemādrau jyotiṣe tu “aindre guruḥ śaśī caiva prājāpatye ravistathā|”itigauḍagranthe tithitattve'nurādhāpi gṛhītā | nirṇayāmṛte'tra tilacchatropānadādidānena nṛpatvaprāptiruktā | āṣāḍhakṛṣṇapakṣīyapratipadāditithinirṇayaḥ| pratipadā 1-... ... ... ... ... dvitīyā 2-... ... ... ... ... tṛtīyā 3- ... ... ... ... ... caturthī 4- ... ... ... ... ... pañca0 5-atra pūrvāhne devīpūjoktā kālanirṇayadīpikāyām | ṣaṣṭhī 6-... ... ... ... ... saptamī 7-... ... ... ... ... aṣṭamī 8-śītalāṣṭamīvadetannirṇayaḥ | nava0 9-atrendrāṇīpūjā vratañca | tatra rātrivyāpinī grāhyeti jayamantabhāskare bhaviṣyottare"āṣāḍhe māsi rājendra yaḥ kuryānnaktabhojanam | pūjayecchraddhayā devīmindrāṇīṃnāma nāmataḥ||” ityādi|kālanirṇaye naktavat|nirṇayāmṛte'pyevam| rāmaprakāśe pakṣadvaye'pyihitamidam | daśamī 10-... ... ... ... ... ekādaśī 11-... ... ... ... ... dvādaśī 12-... ... ... ... ... trayodaśī 13-... ... ... ... ... caturdaśī 14-... ... ... ... ... a0 30-iyaṃ halahāriṇī paraviddhā grāhyeti mādhavaḥ| vedho'tra sāyaṃkālīyaḥ| āṣāḍhaśuklapakṣīyapratipadāditithinirṇayaḥ | pratipadā1-… … … … … dvi02-dvitīyeyaṃ ‘yugmāgnī’ ti yugmaśāstrāt, “ekādaśyaṣṭamī ṣaṣṭhī dvitīyā ca caturdaśī | trayodaśī amāvāsyā tā upoṣyāḥ parānvitāḥ||” iti vacanācca parā |

### [14.p4.7](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.kalajyotisa.dharmapradipa.14.p4.7)

atra rathayātrotsavaḥ nirṇayasindhau skānde“āṣāḍhasya site pakṣe dvitīyā puṣyasaṃyutā | tasyāṃ rathe samāropya rāmaṃ māṃ bhadrayā saha || yātrotsavaṃ pravartyātha prīṇayeta dvijānbahūn||” tathā ‘ṛkṣābhāve tithau kāryam’ iti | jasmantabhāskararāmaprakāśayorapyevam | bhadrā subhadrā | dīpikāmādhavīyayoḥpaurvāhnikīuktayatra tattve pareti| atrodayavyāpinyāṃ dūrvādarśanamapi | tṛtīyā3-… … … … … caturthī4-… … … … … pañcamī5-… … … … … ṣaṣṭhī6-skandaṣaṣṭhīyaṃ skandapūjāyāṃ madhyāhnavyāpinī | vrate tu sāyaṃkālavyāpinī | ubhayadine tatsattve pañcamīyutā grāhyā | śrāvaṇakṛṣṇapakṣīyapratipadāditithinirṇayaḥ| pratipadā 1-... ... ... ... ... dvi0 2--iyaṃ bṛhattalpocyate | sā ca pūrvāhṇavyāpinī grāhyā | ubhayadine tathātve pūrvaviddhā | 'kṛṣṇāṣṭamī bṛhattalpā sāvitrī' ityādisaṃvartavacanāt | mādhavīye sāyaṃkālavyāpinī"bṛhattalpā tathā rambhā sāvitrī vaṭapaitrikī | kṛṣṇā'ṣṭamī ca bhūtā ca karttavyā sammukhī tithiḥ||" iti skāndāt| jayamantabhāskare tu-bṛhattalpaivā'śūnyaśayanā sā candrodayavyāpinī | dinadvaye tadvyāpitve parā | "caturṣvasitapakṣeṣu māseṣu śrāvaṇādiṣu | aśūnyākhyaṃ vrataṃ kuryājjayāyoge phalādhikam||" itismaraṇāt| nirṇayasindhunirṇayāmṛṛtayorapyevam| paramatra sammukhyeva mukhyā | ubhayadine tathātve pūrveti mādhavamataṃ sādhu 'upoṣyāḥ pūrvasaṃyutāḥ' ityādisaṃvarttokteḥ | iyameva phaladvitīyā| tatra candrodayavyāpinī | tṛtīyā 3-... ... ... ... ... catu0 4-saṃkaṭacaturthīyaṃ candrodayavyāpinī grāhyā | "śrāvaṇe bahule pakṣe caturthī ca vidhūdaye |

### [14.p4.8](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.kalajyotisa.dharmapradipa.14.p4.8)

tasmindine vrataṃ kāryaṃ saṃkaṭākhyaṃ sureśvari||" iti skāndāt | 'pratimāsaṃ tu yaḥ kuryāt' iti śrāvaṇakṛṣṇapakṣīyapratipadāditithinirṇayaḥ| (117)

## Linked texts (5)

- [Skandamahāpurāṇa (vulgate)](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda*vulgate.2.2.29.70) — Sanskrit
- [Dharmapradīpa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.dharmapradipa.14.p4.1) — Bhoja, Sanskrit
- [Bhagavantabhāskara](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.bhagavantabhaskara.24.p1) — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- [Pratāpārka](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.prataparka.6.p6) — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- [Kāladīpa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.kala.utkala.kaladipa.p141) — Divyasiṃha Mahāpātra 1640, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.kalajyotisa.dharmapradipa.14.p4](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.kalajyotisa.dharmapradipa.14.p4) · Pramāṇa
